Epilepsi: Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Genel Bakış

Epilepsi, beyindeki anormal elektrik sinyalleri nedeniyle tekrarlayan nöbetlere (havale) yol açan bir beyin rahatsızlığıdır. Nöbet sırasında kişide bilinç kaybı, kasılma, anormal hareketler veya tuhaf hisler ortaya çıkabilir.

Epilepsi toplumda sık görülen bir beyin rahatsızlığıdır. Dünya genelinde yaklaşık her 100 kişiden 1'ini etkiler.

Epilepsi her yaşta gelişebilir; ancak çocukluk ve 60 yaş sonrası daha sık başlar. Erkeklerde ve kadınlarda benzer oranda görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bilinç kaybı ve kasılmalarla seyreden büyük nöbetler
• Kısa süreli dalma ve çevreyle iletişimin kesilmesi (yokluk nöbeti)
• İstemsiz kol veya bacak sıçramaları
• Anksiyete, korku veya daha önce yaşanmış hisler gibi uyarıcı belirtiler
• Nöbet sonrası yorgunluk, kafa karışıklığı veya baş ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Kısa süreli dalma ve bakışın boşalması
• İstemsiz göz kırpma veya çiğneme hareketleri
• Yazı yazarken veya konuşurken aniden duraksama
• Bazı çocuklarda ateşli nöbet (havale) görülebilir, ancak bu her zaman epilepsi anlamına gelmez

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kısa süreli bilinç bulanıklığı veya hafıza boşlukları
• Çevreye uyumsuzluk ve anlamsız el hareketleri
• Bazen sadece baş dönmesi veya his kaybı gibi belirtilerle ortaya çıkabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik yatkınlık
• Doğum sırasında beyne oksijen gitmemesi
• Kafa travmaları
• Beyin enfeksiyonları (menenjit gibi)
• İnme (beyin damar tıkanıklığı veya kanaması)
• Beyin tümörleri veya yapısal bozukluklar

Risk faktörleri

• Ailede epilepsi öyküsünün olması
• Geçirilmiş kafa travması
• İnme veya beyin damar hastalıkları
• Uykusuzluk ve aşırı yorgunluk
• Alkol veya madde kullanımı
• Yüksek ateş, özellikle çocukluk döneminde

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Daha önce hiç nöbet geçirmemişken ilk kez nöbet geçiriyorsanız
• Nöbetler sıklaşıyorsa veya şiddeti artıyorsa
• Nöbet sırasında yaralandıysanız
• Epilepsi tanınız varsa ve ilaçlarınızı düzenli kullanmanıza rağmen nöbetler devam ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Nöbet benzeri şüpheli belirtiler yaşıyorsanız
• Epilepsi tanısı konduktan sonra düzenli kontrollerinizi aksatmayınız
• İlaç yan etkileri (denge sorunu, uyku hali, döküntü vb.) yaşarsanız

Tanı

Epilepsi tanısı, nöbet öyküsü, görgü tanıklarının anlatımı ve nörolojik muayene ile konulur. Doktorunuz nöbetlerin türünü ve nedenini belirlemek için bazı tetkikler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Elektroensefalografi (EEG): Beyin dalgalarındaki anormal elektriksel aktiviteyi gösteren test
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Beynin yapısal olarak incelenmesi
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Beyin kanaması, tümör veya yapısal bozuklukları değerlendirmek için
• Kan testleri: Bazı metabolik ve genetik nedenlerin araştırılması için
• Video-EEG: Nöbetlerin kayıt altına alınması ve türünün belirlenmesi için

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci bazen uzun sürebilir ve birden fazla tetkik gerekebilir. Nöbetlerinizi, sıklığını, süresini ve hissettiklerinizi not etmeniz doktorunuz için çok değerlidir.

Tedavi

Epilepsi çoğunlukla ilaçlarla kontrol altına alınabilir. Tedavi nöbet türüne, sıklığına ve kişinin özelliklerine göre bireyselleştirilir. Tedavinin amacı nöbetleri önlemek veya sayısını azaltmaktır.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde, her gün aynı saatte düzenli olarak alın.
• Yeterli ve düzenli uyuyun; uykusuzluk nöbetleri tetikleyebilir.
• Stresi yönetmeye çalışın; derin nefes, yürüyüş veya rahatlama teknikleri yardımcı olabilir.
• Alkol ve uyuşturucu maddelerden kaçının.
• Yüzerken mutlaka yanınızda bir gözlemci bulundurun.

Tıbbi tedaviler

Epilepsinin en sık kullanılan tedavisi, nöbet önleyici ilaçlardır. Hangi ilacın seçileceği ve dozu kişinin nöbet tipine, yaşına, genel sağlığına ve diğer ilaçlarına göre nöroloji doktoru tarafından belirlenir. İlaçlar düzenli kullanılmalı ve doktora danışmadan bırakılmamalıdır. İlaçlara rağmen nöbetleri kontrol edilemeyen bazı kişilerde ketojenik diyet (özel beslenme planı) veya cerrahi seçenekler de değerlendirilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaçlara rağmen nöbetleri devam eden ve beyinde kaynağı belirlenebilen bir bölge bulunan uygun adaylarda, cerrahi olarak o bölge çıkarılabilir. Bu karar, detaylı incelemeler sonrasında bir nöroloji ve beyin cerrahisi ekibi tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Epilepsi, çoğu insan için normal ve üretken bir yaşam sürmeye engel değildir. Düzenli doktor kontrolleri, ilaç kullanımı ve güvenli alışkanlıklar yaşam kalitesini çok artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin
• Stresi azaltacak hobiler bulun
• Nöbet günlüğü tutarak tetikleyicilerinizi tanıyın
• Araba kullanma kurallarına uyun ve doktorunuzun önerilerini dikkate alın
• Yakınlarınıza ilk yardım bilgisi verin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme genel sağlığı destekler. Düzenli egzersiz nöbetleri tetiklemez ve iyi hissetmenizi sağlar. Bisiklet, dağ tırmanışı gibi riskli aktivitelerde ve yüzerken mutlaka güvenlik önlemleri alın, tercihen yanınızda kimse olsun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Epilepsi, kaygı, depresyon ve toplumsal damgalanma gibi duygusal zorluklara yol açabilir. Nöbet geçirme korkusu günlük yaşamı etkileyebilir. Bu duygular normaldir; destek almak, duygularınızı paylaşmak ve gerektiğinde bir psikolog veya psikiyatristten yardım istemek önemlidir.

Önleme

Epilepsinin birçok türü doğrudan önlenemez ancak kafa travmalarından kaçınmak, güvenliği artırmak, inme riskini azaltmak ve sağlıklı yaşam tarzı benimsemek bazı epilepsi türlerini önleyebilir.

Aşılar

Aşılama, menenjit gibi beyin enfeksiyonlarına bağlı nöbetlerin bir kısmını önleyebilir. Ancak epilepsiden koruyan özel bir aşı yoktur.

Tarama programları

Epilepsi için toplum genelinde rutin bir tarama önerilmez. Risk faktörleri veya şüpheli belirtileri olan kişilerin bir sağlık uzmanına başvurması gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süreli nöbetler (status epileptikus) beyin hasarına yol açabilir ve hayati risk taşır
• Nöbet sırasında düşme, yanma veya trafik kazası gibi yaralanmalar
• Nöbet sırasında ağızdaki tükürük veya yiyeceklerin nefes borusuna kaçmasıyla boğulma riski
• İlaçsız veya kontrolsüz nöbetlerin zamanla bilişsel (düşünme, hafıza) işlevleri etkilemesi

Uzun vadeli görünüm

Epilepsi tanısı alan kişilerin büyük çoğunluğunda nöbetler ilaçlarla kontrol altına alınır. Bazı kişilerde zamanla nöbetler tamamen durabilir ve ilaçlar azaltılabilir. Tedaviye uyum ve düzenli takip sayesinde çoğu kişi normal, verimli ve mutlu bir hayat sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.