Biriktirme Bozukluğu (İstifçilik) Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Genel Bakış

Biriktirme bozukluğu, kişinin eşyalarını atmasının veya bağışlamasının çok zor olduğu ve bu nedenle evinin, yaşam alanlarının dolup taştığı bir ruhsal sağlık durumudur. Bu eşyalar başkalarına değersiz gibi görünse de kişi için büyük anlam taşır ve atıldığında yoğun kaygı yaşanır. Bu durum zamanla günlük yaşamı, sağlığı ve ilişkileri ciddi biçimde etkileyebilir.

Toplumun yaklaşık %2 ila %5'inde görülen bu durum, düşünülenden daha yaygındır ve her yaşta ortaya çıkabilir.

Biriktirme bozukluğu her yaşta ve her cinsiyette görülebilir. Genellikle ergenlik yıllarında başlar, ancak belirtiler yetişkinlikte ve özellikle 50-60 yaşlarından sonra daha görünür hale gelir. Kadınlarda biraz daha sık görüldüğü düşünülmektedir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eşyaları değersiz olsa bile atmada sürekli zorluk çekmek.
• Evdeki eşyaların sayısının ve dağınıklığın yaşam alanlarını kullanılamaz hale getirmesi.
• Eşyalar hakkında endişelenme, neyi atacağına karar verememe.
• Başkalarının eşyalarına dokunmasına veya atmasına aşırı tepki vermek.
• Sosyalleşmekten kaçınmak, eve kimseyi davet etmemek.
• Dağınıklık nedeniyle yemek pişirme, temizlik veya uyuma gibi günlük işleri yapamamak.
• Eşya aldıkça rahatlama, ancak sonrasında büyük bir suçluluk ve kaygı hissetmek.

Çocuklarda belirtiler

• Eski oyuncakları, okul ödevlerini veya değersiz kağıtları atmayı reddetmek.
• Odada yürüyecek yer kalmayacak şekilde eşya biriktirmek.
• Aile üyeleri eşyalarını düzenlemeye çalıştığında aşırı öfke veya kaygı göstermek.
• Arkadaşlarını eve davet etmekten kaçınmak.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Evde hareket etmekte zorluk çekmek, eşyaların arasında yol bulamamak.
• Düşme, takılma ve yaralanma riskinin artması.
• Yemek pişirmek için ocak veya tezgahı kullanamamak.
• Yalnız yaşamaya bağlı olarak sorunun daha da artması ve yardım istemekten çekinmek.

Nedenler

Ana nedenler

• Beyindeki karar verme ve duyguları kontrol etme bölgelerinin farklı çalışması.
• Genetik yatkınlık; ailede benzer sorunların olması.
• Çocuklukta yaşanan travmalar, kayıplar veya güven duygusunun zedelenmesi.
• Depresyon, kaygı bozukluğu veya dikkat eksikliği gibi diğer ruhsal sağlık sorunları.
• Mükemmeliyetçilik ve kararsızlık gibi kişilik özellikleri.

Risk faktörleri

• Ailede biriktirme bozukluğu veya başka ruhsal hastalık öyküsünün bulunması.
• Uzun süre yalnız yaşamak.
• Geçmişte boşanma, ölüm veya ciddi kayıp gibi stresli yaşam olayları yaşamak.
• Yaşlanmaya bağlı fiziksel kısıtlılıkların ortaya çıkması.
• Utangaçlık veya içe kapanıklık gibi kişilik özellikleri.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Acıktığını hissetmeden günlerce yemek yemeden duran, kendini bakımsız bırakan biri varsa.
• Evde acil tıbbi müdahale gerektiren bir durum oluştuğunda (düşme, yangın, yaralanma).
• Kişi kendine veya başkasına zarar verme düşünceleri hissediyorsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Biriktirme davranışı iş, okul, aile veya sosyal yaşamı olumsuz etkilemeye başladığında.
• Evde güvenlik riskleri oluştuğunu fark ettiğinizde (örneğin yangın çıkma ihtimali).
• Kişinin kendini çok sıkıntılı hissettiği ancak durumu değiştiremediği durumlarda.
• Aile üyeleri bu durumdan büyük ölçüde etkileniyorsa.

Tanı

Biriktirme bozukluğu, bir ruh sağlığı uzmanı tarafından yapılan detaylı görüşme ve değerlendirme ile konur. Uzman, kişinin eşya atma davranışını, bu davranışın yol açtığı sıkıntıyı ve günlük işlevlerini ne kadar etkilediğini araştırır. Gerekirse ev ziyareti yapılarak yaşam alanı değerlendirilebilir.

Yapılabilecek testler

• Klinik görüşme ve ruhsal durum değerlendirmesi
• Depresyon ve kaygı ölçekleri gibi standart testler
• Kan şekeri, tiroid hormonu gibi fiziksel hastalıkları dışlamak için kan testleri
• Gerekirse hafıza ve dikkat değerlendirmesi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size düşüncelerinizi, duygularınızı ve günlük alışkanlıklarınızı soracak; sizi dinlerken sabırlı olacaktır. Tanı koymak zaman alabilir çünkü bazı belirtiler başka rahatsızlıklarla karışabilir. Görüşmeler genellikle rahat ve güven verici bir ortamda yapılır.

Tedavi

Biriktirme bozukluğunun tedavisinde amaç, kişinin eşyalarla ilişkisini yeniden kurmasını sağlamak, kaygıyı azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; genellikle terapi, destek grupları ve gerekiyorsa ilaç tedavisi bir arada yürütülür. Tedavi süreci sabır gerektirir, ancak iyileşme mümkündür.

Evde kişisel bakım

• Küçük hedeflerle başlayın: önce bir çekmece veya raf düzenlemeyi deneyin.
• Eşya atma kararı verirken kendinize 'bu eşyayı gerçekten kullanıyor muyum?' diye sorun.
• Aile veya güvendiğiniz bir arkadaşınızdan yardım isteyin; yalnız başlamak çok zorlayıcı olabilir.
• Kaygınızı azaltmak için nefes egzersizleri ve gevşeme tekniklerini deneyin.
• Eşyalarla ilgili 'iyi günler' ve 'kötü günler' farkını kabul edin; mükemmel olmak zorunda değilsiniz.
• Günlük tutarak neyi neden zor bulduğunuzu fark edin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide en sık kullanılan yöntem bilişsel davranışçı terapi (BDT) olup, kişinin atma korkusuyla ilgili düşüncelerini değiştirmeye ve davranışlarını yavaşça düzenlemeye odaklanır. Doktor gerekli görürse, kişinin yaşadığı depresyon veya kaygı belirtilerini hafifletmek için bazı ilaçlar önerilebilir. İlaçlar mutlaka doktor kontrolünde ve reçete edildiği şekilde kullanılmalıdır; hangi ilacın uygun olduğuna sağlık uzmanı karar verir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamı düzenlemek, biriktirme bozukluğuyla yaşayan kişi için önemli bir adımdır. Eşyaları kategorilere ayırmak, kullanılmayanları atma konusunda karar vermek ve yaşam alanını işlevsel hale getirmek zamanla mümkündür. Bu süreçte kendinize karşı nazik olun; düzenli bir ev bir gecede oluşmaz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte kalkıp uyumak, düzenli bir günlük rutin oluşturmak.
• Evin yalnızca bir bölgesini düzenleyerek küçük başarılar elde etmek.
• Sosyal aktivitelere katılmak ve destek gruplarıyla bağlantı kurmak.
• Gazete, katalog ve gereksiz e-posta gibi kâğıt birikimini azaltmak için dijital abonelikler kullanmak.
• Satın alma kararlarında 'şu an ihtiyacım var mı?' sorusunu sormak.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve düzenli beslenme, depresyon ve kaygı belirtilerini yönetmeye yardımcı olabilir. Günde en az 30 dakikalık yürüyüş gibi düzenli fiziksel aktivite, stresi azaltır ve zihinsel sağlığı destekler. Öğün atlamamaya ve akşamları ağır yemeklerden kaçınmaya çalışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Biriktirme bozukluğu kişide derin utanç, yalnızlık ve çaresizlik duygularına yol açabilir. Bu duygular depresyon ve kaygıyı artırabilir. Tedavi süreci yalnızca eşyaları düzenlemeyi değil, bu duyguları da ele alır; terapi, kişinin kendine şefkat geliştirmesine yardımcı olur.

Önleme

Biriktirme bozukluğunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir. Ancak erken dönemde belirtiler fark edilirse ve kişi profesyonel destek alırsa, bozukluğun ilerlemesi önlenebilir. Özellikle ergenlerde eşya biriktirme davranışını normalleştirmemek ve aile içinde sağlıklı iletişim kurmak koruyucu olabilir.

Tarama programları

Ailede biriktirme bozukluğu öyküsü olan kişiler, belirtiler başlamadan önce düzenli aralıklarla ruh sağlığı uzmanı tarafından değerlendirilebilir. Risk altındaki bireylerin yıllık sağlık kontrollerinde bu konudaki yakınmaları dile getirmesi erken tanı şansını artırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Evin kullanılamaz hale gelmesi ve yaşam alanının daralması.
• Yangın, düşme ve hijyen sorunları nedeniyle fiziksel sağlık riskleri.
• Sosyal izolasyon ve aile ilişkilerinin bozulması.
• İş veya okul performansının düşmesi.
• Depresyon, kaygı bozukluğu ve yalnızlık hissinin derinleşmesi.
• Evsiz kalma riski.

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilebilir bir durumdur. Terapi ve ilaç desteğiyle kişiler eşyaları üzerinde kontrol sağlayabilir, yaşam alanlarını yeniden kazanabilir ve sosyal ilişkilerini güçlendirebilir. İyileşme zaman alır, ancak her küçük ilerleme kişinin yaşam kalitesini artırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.