Listeriyoz (Listeria Enfeksiyonu) Nedir?

Genel Bakış

Listeriyoz, genellikle kirli veya uygun şekilde saklanmamış yiyeceklerden bulaşan Listeria adlı bir bakterinin neden olduğu bir enfeksiyondur. Çoğu insanda hafif sindirim sistemi sorunlarına yol açar, ancak hamileler, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde daha ciddi hastalıklara neden olabilir.

Listeriyoz, diğer gıda kaynaklı hastalıklar kadar sık görülmez. Ancak bazı gıdaların yanlış saklanması veya hazır gıdaların tüketilmesi nedeniyle zaman zaman salgınlar ortaya çıkabilir. Türkiye'de de vakalar bildirilmektedir, ancak tam sayısı iyi bilinmemektedir.

Herkes listeriyoza yakalanabilir, ancak bazı gruplar daha yüksek risk altındadır: hamileler, yeni doğan bebekler, 65 yaş üstü kişiler, kanser tedavisi görenler, organ nakli olanlar ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullananlar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş
• Kas ağrıları
• İshal veya kabızlık
• Mide bulantısı ve kusma
• Yorgunluk hissi

Çocuklarda belirtiler

• Ateş
• Huzursuzluk ve sürekli ağlama
• Emme veya beslenme sorunları
• Uyuklama veya aşırı yorgunluk
• Kusma veya ishal

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yüksek ateş
• Kafa karışıklığı veya dalgınlık
• Şiddetli baş ağrısı
• Boyun tutulması
• Denge kaybı veya yürüme güçlüğü

Nedenler

Ana nedenler

• Pastörize edilmemiş süt ve süt ürünleri tüketmek
• Yumuşak olgunlaştırılmış peynirler (beyaz peynir, küflü peynir gibi) yemek
• Hazır deli ürünleri veya şarküteri etlerini yemek
• Çiğ veya az pişmiş et, tavuk ve deniz ürünleri yemek
• Yıkanmamış çiğ sebze ve meyveler tüketmek
• Kontamine olmuş gıdaların buzdolabında uzun süre bekletilmesi

Risk faktörleri

• Hamilelik (özellikle 3. trimester)
• 65 yaş üstü olmak
• Kanser, diyabet veya böbrek hastalığı gibi kronik hastalıklar
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanmak
• Organ veya kemik iliği nakli yapılmış olması
• HIV veya AIDS hastalığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hamileyseniz ve ateş, kas ağrısı, halsizlik veya mide bulantınız varsa
• 65 yaş üstüyseniz ve ishal veya ateşiniz varsa
• Bağışıklık sisteminiz zayıfsa ve herhangi bir enfeksiyon belirtisi varsa
• Ateşiniz 38 derece ve üzerindeyse veya 3 günden uzun sürüyorsa
• Kafa karışıklığı, denge kaybı, şiddetli baş ağrısı veya boyun tutulması yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sağlıklıysanız ve ishal, kusma gibi sindirim belirtileriniz 2-3 günden uzun sürüyorsa
• Kas ağrıları ve halsizlik dinlenmeye rağmen geçmiyorsa
• Hamilelik planlıyorsanız ve listeriyoz geçirdiyseniz kontrol olmak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz belirtileri ve yediklerinizi soracak, ardından fizik muayene yapacaktır. Kesin tanı koymak için kan veya vücut sıvılarından örnek alınarak laboratuvarda bakteri aranır.

Yapılabilecek testler

• Kan kültürü: Koldan alınan kan örneğinde Listeria bakterisinin üretilmesi
• Lomber ponksiyon (belden su alınması): Beyin zarı enfeksiyonu şüphesinde beyin omurilik sıvısı incelenir
• Amniyosentez: Hamilelerde bebeğin çevresindeki sıvıdan örnek alınarak enfeksiyonun bebeğe geçip geçmediği araştırılabilir
• Dışkı kültürü: İshal şikayeti varsa dışkı örneği incelenebilir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz muayene sonrası gerekli örnekleri alacak ve sonuçlar çıkana kadar genellikle 1-3 gün beklemeniz gerekecek. Evde ya da hastanede tedavi kararı belirtilerinizin şiddetine ve risk durumunuza göre verilecektir. Sonuçlar çıkmadan antibiyotik başlanması gerekebilir, bu da doktorunuzun değerlendirmesine bağlıdır.

Tedavi

Sağlıklı kişilerde listeriyoz genellikle kendiliğinden iyileşir. Yüksek riskli gruplarda ve ciddi enfeksiyonlarda antibiyotik tedavisi uygulanır. Tedavi süresi ve yöntemi hastanın durumuna göre değişir; bazı hastaların hastanede takip edilmesi gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su ve sıvı tüketin (elektrolit içeren sıvılar da yardımcı olabilir)
• Dinlenin ve vücudunuzun toparlanmasına izin verin
• İshal varsa yağlı ve baharatlı gıdalardan kaçının
• Küçük ve sık öğünlerle beslenin
• Ateşinizi düzenli ölçüp not edin

Tıbbi tedaviler

Ciddi listeriyozda doktorunuz antibiyotik reçete edebilir. Bu tedavi ağızdan veya damar yoluyla yapılabilir. Hamilelerde enfeksiyonun bebeğe geçmesini önlemek için tedavi genellikle hastanede başlatılır. Bağışıklık sistemi zayıf olan hastalarda tedavi daha uzun sürebilir. İlacı ve dozunu mutlaka doktorunuz belirlemelidir, kendi kendinize ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Listeriyoz genellikle cerrahi gerektirmez, nadiren beyinde apse gibi komplikasyonlar gelişirse cerrahi drenaj söz konusu olabilir.

Bu durumla yaşamak

Hastalık süresince bol sıvı için ve istirahat edin. Ateş belirtilerini takip edin. Doktorunuz antibiyotik verdiyseniz dozu ve süreyi aksatmadan kullanın. Risk grubundaysanız, hamileyseniz veya bağışıklığınız zayıfsa iyileşme sürecinde düzenli doktor kontrolüne gidin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gıda hijyenine dikkat edin: çiğ gıdalardan kaçının, sebzeleri iyice yıkayın
• Buzdolabı sıcaklığını 4°C altında tutun ve çiğ etleri ayrı kapta saklayın
• Çiğ et ve pişmiş gıdalar için ayrı kesme tahtaları kullanın
• Hastalık geçtikten sonra bağışıklığınızı güçlendirmek için dengeli beslenin

Diyet ve egzersiz

Hastalık sırasında ağır egzersiz önerilmez; hafif yürüyüşler yapabilirsiniz. İyileşme sonrası protein, sebze ve meyve açısından zengin bir diyet bağışıklığı destekler. Pastörize süt ürünleri ve iyi pişmiş etler güvenli seçimlerdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Listeriyoz, özellikle hamilelikte geçirildiyse anne adayında kaygı ve korkuya yol açabilir. Bu duygular normaldir. Yaşadığınız endişeleri doktorunuzla paylaşın, ailenizden ve arkadaşlarınızdan destek isteyin. Gerekirse bir psikoloji uzmanından yardım almak iyi bir seçenektir.

Önleme

Evet, listeriyoz büyük ölçüde önlenebilir. En etkili yöntem gıda hijyenine dikkat etmektir: çiğ sebzeleri iyice yıkamak, etleri tam pişmiş halde tüketmek, pastörize edilmemiş sütten yapılmış ürünlerden kaçınmak, çiğ ve pişmiş gıdaları ayrı saklamak riski çok azaltır.

Aşılar

Şu anda listeriyoza karşı bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Sağlıklı kişilerde rutin tarama önerilmez. Hamilelerde herhangi bir belirti görüldüğünde doktor gerekli testleri yapar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Beyin zarı iltihabı (menenjit)
• Kan dolaşımı enfeksiyonu (sepsis)
• Hamilelerde düşük veya erken doğum
• Yeni doğan bebekte ciddi enfeksiyon
• Beyin apsesi veya kalp kapakçığı enfeksiyonu gibi nadir komplikasyonlar

Uzun vadeli görünüm

Zamanında ve uygun tedaviyle listeriyoz büyük ölçüde iyileşebilir. Sağlıklı bireylerde genellikle kalıcı bir sorun kalmaz. Risk grubundakilerde bile antibiyotik tedavisi başarılı sonuçlar verir. Hamilelerde erken fark edilirse bebek büyük ölçüde korunabilir. Doktorunuzun önerilerine uymanız durumunda iyileşme şansı yüksektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.