Dissosiyatif Bozukluklar: Belirtileri ve Tedavisi

Genel Bakış

Dissosiyatif bozukluklar; kişinin kendinden, anılarından veya çevresinden geçici olarak koptuğunu hissettiği ruhsal durumlardır. Bu kopma, normalde bir bütün olan bilinç, hafıza ve kimlik duygusunun bölünmesi gibi düşünülebilir. Genellikle çok zorlu veya travmatik yaşantılara karşı zihnin verdiği bir savunma tepkisidir.

Toplumda tam olarak ne sıklıkta görüldüğü net değildir, ancak özellikle travma yaşamış kişilerde daha yaygın olduğu bilinmektedir.

Her yaşta, her cinsiyette ve her toplumda görülebilir. Kadınlara daha sık tanı konduğu araştırmalarda belirtilmiştir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kendini veya bedenini dışarıdan izliyor gibi hissetme
• Çevrenin gerçek dışı, rüya gibi algılanması
• Hafıza boşlukları yaşama
• Kimlik duygusunda belirsizlik
• Duygularda uyuşma veya hissizlik
• Kaygı, çökkünlük ve huzursuzluk

Çocuklarda belirtiler

• Aşırı hayal kurma, hayali arkadaşlar
• Davranış sorunları ve okul başarısında düşme
• Travmatik oyunları tekrar tekrar canlandırma
• Konuşma ya da tepki vermede ani değişiklikler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç karışıklığı ve unutkanlık şikayetleri
• Depresif belirtiler
• Kendini soyutlama ve içine kapanma
• Günlük aktivitelere ilgide azalma

Nedenler

Ana nedenler

• Çocukluk çağında yaşanan istismar, ihmal veya şiddet
• Savaş, afet veya kaza gibi ağır travmalar
• Uzun süreli ve çaresizlik hissi yaratan stres
• Güvenli bağlanmanın sağlanamadığı çocukluk ortamı

Risk faktörleri

• Erken yaşlarda yaşanan tekrarlayan travmalar
• Fiziksel, duygusal veya cinsel istismar öyküsü
• Ailede ruhsal bozuklukların bulunması
• Sosyal destek sistemlerinin zayıf olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendine ya da başkalarına zarar verme düşünceleri varsa
• Ani, açıklanamayan bilinç veya hafıza kaybı yaşıyorsanız
• Günlük hayatınızı sürdüremeyecek kadar kötü hissettiğinizde

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık sık kendinizi kopuk, rüyada gibi hissediyorsanız
• Hafıza boşluklarınız tekrarlıyorsa
• Bu durumlar iş, okul veya ilişkilerinizi etkiliyorsa

Tanı

Dissosiyatif bozukluk tanısı, bir ruh sağlığı uzmanı tarafından detaylı görüşme ve değerlendirme ile konur. Doktorunuz belirtileri, yaşam öykünüzü ve bu durumun ne zaman ortaya çıktığını sorar. Tanı koymadan önce başka hastalıkların da araştırılması gerekir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene
• Kan tahlilleri ve görüntüleme yöntemleri (başka nedenleri dışlamak için)
• Psikolojik değerlendirme ölçekleri ve yapılandırılmış görüşmeler

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz belirtilerinizin altında yatan fiziksel bir neden olup olmadığını inceler. Ruhsal durumunuzu anlamak için açık uçlu sorular sorabilir. Tanı süreci birkaç görüşme gerektirebilir; acele karar verilmemesi önemlidir.

Tedavi

Dissosiyatif bozuklukların temel tedavisi psikoterapi yani konuşma terapisidir. Amaç, travmatik anıları güvenli bir şekilde işlemek, tetikleyicileri tanımak ve kişinin kendisiyle bütünlük duygusunu yeniden kurmasına yardımcı olmaktır. Tedavi süreci zaman alabilir ve sabır ister, ancak birçok kişi iyileşme gösterebilir.

Evde kişisel bakım

• Uyku düzeninize dikkat edin, yeterince uyuyun
• Stresinizi artıran durumları ve tetikleyicileri tanımaya çalışın
• Güvendiğiniz bir yakınınızla duygularınızı paylaşın
• Nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri deneyin
• Alkol ve uyuşturucu gibi maddelerden uzak durun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, dissosiyatif bozukluğa eşlik eden depresyon veya kaygı belirtileri için bazı ilaçlar önerebilir. Ancak ilaç tedavisi tek başına yeterli değildir ve mutlaka bir hekim tarafından planlanmalıdır. Hangi ilacın, hangi dozda kullanılacağına yalnızca uzman doktor karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Dissosiyatif bozuklukların tedavisinde cerrahi bir yöntem kullanılmaz.

Bu durumla yaşamak

Kendinize karşı sabırlı olun ve belirtilerinizi bir günlükte takip edin. Günlük rutin oluşturmak, ne zaman daha iyi hissettiğinizi ve neyin tetiklediğinizi anlamanıza yardımcı olabilir. Güvendiğiniz insanlarla bağlantıda kalmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte uyanıp yatmak
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Sosyal ilişkileri sürdürmek
• Kendinize zaman ayırmak ve hobi edinmek
• Kafein ve şeker tüketimini sınırlamak

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve düzenli beslenmek enerjinizi korur. Düzenli yürüyüş, yoga gibi hafif egzersizler kaygıyı azaltabilir ve zihinsel sağlığı destekler. Ağır egzersizden çok sürdürebileceğiniz bir tempo tercih edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Dissosiyatif bozukluklar yalnızlık, korku, utanç ve depresyon duygularına yol açabilir. Bu duygularla baş etmek zor olabilir; ancak yalnız olmadığınızı ve profesyonel destek almanın bir güçsüzlük değil, iyileşme adımı olduğunu unutmayın. Kriz anlarında yakınlarınızla iletişime geçin veya 112 Acil Sağlık hattından yardım isteyin.

Önleme

Dissosiyatif bozuklukları tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak çocukluk çağı travmalarını erken fark etmek, güvenli ve sevgi dolu bir ortam sağlamak, stresle başa çıkma becerilerini geliştirmek riski azaltabilir.

Aşılar

Dissosiyatif bozukluklar için koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Bu bozukluk için rutin bir tarama testi yoktur. Bununla birlikte, doktorunuz genel muayene sırasında ruhsal belirtilerle ilgili sorular sorabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Depresyon ve kaygı bozuklukları gelişebilir
• Madde veya alkol kullanımı riski artabilir
• İlişkilerde ve iş hayatında ciddi sorunlar oluşabilir
• Kendine zarar verme ve intihar düşünceleri görülebilir

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmeyen durumlarda belirtiler sürebilir ve yaşam kalitesi düşebilir. Ancak bu, sürekli böyle gidecek anlamına gelmez. Erken yardım almak, terapötik ilişkiye güvenmek ve tedaviye bağlı kalmak belirtileri önemli ölçüde azaltabilir. Birçok kişi tedaviyle sağlıklı ve üretken bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Aile Sağlığı Merkeziniz (ASM) · Türkiye
• Toplum Ruh Sağlığı Merkezi · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.