Kadınlarda Kısırlık (İnfertilite)

Genel Bakış

Kısırlık (infertilite), çocuk sahibi olmak isteyen bir çiftin bir yıl boyunca korunmasız ve düzenli cinsel ilişki yaşamasına rağmen hamilelik elde edememesidir. Kadınlarda görülen kısırlık; yumurtlama, yumurtanın döllenmesi veya gebeliğin sürmesini engelleyen durumlardan kaynaklanabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 6-7 çiftten biri kısırlık sorunuyla karşılaşır. Türkiye'de de benzer oranlar görülür.

Kısırlık doğurganlık çağındaki kadınları etkiler. Ancak sorunun yalnızca kadına ait olmadığını, erkeğe ait faktörlerin de en az aynı oranda rol oynadığını bilmek önemlidir. Yaş ilerledikçe risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet düzensizliği: adet aralarının çok kısa veya çok uzun olması
• Hiç adet görememe veya çok seyrek adet görme
• Yoğun ve ağrılı adet krampları
• Kasık veya pelvik bölgede ağrı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı

Nedenler

Ana nedenler

• Yumurtlama sorunları (hormonal dengesizlikler, polikistik over sendromu, erken yumurtalık yetmezliği)
• Tıkalı veya hasarlı fallop tüpleri (geçirilmiş enfeksiyon, endometriozis veya ameliyat sonrası yapışıklıklar)
• Endometriozis (rahim içi dokunun rahim dışında büyümesi)
• Rahim veya rahim ağzı sorunları (miyomlar, polipler, şekil bozuklukları)
• Yaşa bağlı yumurta kalitesinde ve sayısında azalma

Risk faktörleri

• 35 yaş üzerinde olmak
• Sigara içmek
• Aşırı alkol kullanımı
• Aşırı zayıflık veya aşırı kilolu olmak
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon geçirmiş olmak
• Radyasyon veya kemoterapi tedavisi görmüş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli pelvik ağrı veya anormal kanama durumunda hemen değerlendirilmelidir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 35 yaşın altındaysanız ve 1 yıldır korunmasız ilişkiye rağmen hamilelik yoksa
• 35 yaş ve üzerindeyseniz 6 ay denemeniz yeterli; bu süre sonunda doktora başvurun
• Adet düzensizliği, ağrılı adet veya bilinen bir jinekolojik hastalığınız varsa vakit kaybetmeden planlayın

Tanı

Doktorunuz önce sizin ve partnerinizin sağlık öyküsünü dinler, adet düzeninizi ve cinsel yaşamınızı sorar. Daha sonra fizik muayene ve çeşitli testlerle kısırlığa yol açabilecek faktörler araştırılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: yumurtlama ve hormon düzeyleri
• Ultrason: yumurtalıkların ve rahmin görüntülenmesi
• Histerosalpingografi (HSG): rahim ve tüplerin röntgenle incelenmesi
• Yumurtalık rezervi testleri: kalan yumurta sayısının ve kalitesinin değerlendirilmesi
• Partnerinizden sperm analizi (sorunun kaynağı her iki tarafta olabileceği için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Kısırlık değerlendirmesi genellikle ayakta tedavi şeklinde yapılır; hastanede yatmayı gerektirmez. Doktorunuz size adet döngünüzün belirli günlerinde testler için gelmenizi isteyebilir.

Tedavi

Kısırlık tedavisi altta yatan nedene göre kişiselleştirilir. Amaç, doğal yolla gebelik şansını artırmak veya yardımcı üreme teknikleriyle çocuk sahibi olabilmeyi mümkün kılmaktır. Tedavi seçenekleri ilaç tedavisinden cerrahiye, aşılamadan tüp bebeğe kadar geniş bir yelpazede olabilir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı kilonuzu koruyun; ne aşırı zayıf ne de aşırı kilolu olmak yumurtlamayı olumsuz etkiler
• Sigara ve alkolü bırakın
• Kafein tüketimini azaltın
• Düzenli fiziksel aktivite yapın
• Stresle başa çıkabileceğiniz yöntemler geliştirin (yoga, yürüyüş, nefes egzersizleri)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz yumurtlamayı düzenlemek için çeşitli ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar yalnızca uzman gözetiminde kullanılmalı ve dozu kişiye özel ayarlanmalıdır. Yumurtlama sorunu olan kadınlarda aşılama (intrauterin inseminasyon) denen bir yöntemle spermler doğrudan rahim içine yerleştirilebilir. Tüp bebek (IVF) tedavisinde ise kadından alınan yumurtalar laboratuvar ortamında spermle döllenir ve oluşan embriyo rahme transfer edilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tıkalı tüpler, endometriozis veya rahim içindeki miyom/polipler gibi yapısal sorunlarda cerrahi tedavi gerekebilir. Bu ameliyatlar genellikle laparoskopi (kapalı ameliyat) veya histeroskopi ile yapılır.

Bu durumla yaşamak

Kısırlık tedavisi süreci sabır gerektirir. Randevular, takip testleri ve duygusal iniş çıkışlar tüm programınızı etkileyebilir. Eşinizle açık iletişim kurmak ve süreci birlikte planlamak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzeni edinin
• Aşırı egzersizden kaçının; orta düzeyde aktif olun
• İş yerinde veya sosyal çevrede zaman zaman 'hayır' diyebilme alışkanlığı edinin
• Tedavi döneminde alkol ve kafeini en aza indirin

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve yeterli beslenme doğurganlığı olumlu etkiler. Sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, ceviz, balık) ve protein açısından zengin bir beslenme önerilir. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş gibi egzersizler genel sağlığa ve kilo kontrolüne katkı sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kısırlık, çiftler için duygusal olarak çok zorlayıcı bir süreçtir. Kaygı, üzüntü, yetersizlik hissi ve depresyon yaşanabilir. Bu duyguları normal kabul edin; ancak uzun süreli üzüntü ya da çökkünlük yaşarsanız bir psikolog veya psikiyatristten destek isteyin.

Önleme

Kısırlığın kendisi tamamen önlenemez, ancak bazı nedenler erken fark edilirse etkisi azaltılabilir. Düzenli jinekolojik muayene, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma ve sağlıklı yaşam tarzı doğurganlığı korumaya yardımcı olur.

Aşılar

Kızamıkçık (rubella) enfeksiyonu hamilelikte ciddi sorunlara yol açabilir; aşı ile bu risk önlenebilir. Aşı takviminizi ve eksik aşılarınızı doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Genital enfeksiyon riski açısından düzenli kontrol yaptırmak ve gerektiğinde smear testi gibi tarama testlerini ihmal etmemek önemlidir.

Komplikasyonlar

Uzun vadeli görünüm

Unutmayın: Kısırlık çiftlerin çoğunda tedavi edilebilir. Günümüzde gelişen yardımcı üreme teknikleri sayesinde birçok çift çocuk sahibi olabilmektedir. Tanı alır almaz harekete geçmek ve destek almak, başarı şansını önemli ölçüde artırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.