Tularemi (Tavşan Ateşi): Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Genel Bakış

Tularemi, 'Francisella tularensis' adlı bir bakterinin neden olduğu nadir bir enfeksiyon hastalığıdır. Bu bakteri kemirgenler, tavşanlar ve bazı yabani hayvanlarda bulunur. İnsanlara çoğunlukla kene ısırığı, hayvanlarla temas veya kirli su yoluyla bulaşır. Halk arasında 'tavşan ateşi' olarak da bilinir.

Tularemi, Türkiye'de ve dünyada nadir görülen bir hastalıktır. Ancak özellikle kırsal kesimlerde, Avrupa, Asya ve Amerika'da bazı bölgelerde yerel salgınlar şeklinde ortaya çıkabilir.

Her yaştan kişiyi etkileyebilir. En çok kırsal alanda yaşayan, çiftçilik, avcılık, hayvancılık veya orman işleriyle uğraşan erişkinler risk altındadır. Çocuklar da kene ısırığı veya hayvan teması ile enfekte olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş ve titreme
• Şiddetli baş ağrısı
• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Kas ve eklem ağrıları
• Lenf bezlerinde şişlik ve ağrı (özellikle boyun, koltuk altı veya kasıkta)
• Ciltte kene ısırığı bölgesinde açık yara (ülser)
• Boğaz ağrısı ve bademcik iltihabı
• İnatçı öksürük ve nefes darlığı (akciğer tutulumunda)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ateş, boğaz ağrısı, boyun lenf bezlerinde şişlik ve halsizlik sık görülür.
• Bazı çocuklarda karın ağrısı ve ishal de olabilir.
• Kene ısırığı bölgesinde küçük, ağrılı bir yara ortaya çıkabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda hastalık daha ağır seyredebilir.
• Yüksek ateş, bilinç bulanıklığı ve nefes darlığı gibi ciddi belirtiler daha sık görülür.
• Aşırı halsizlik ve düşme riski nedeniyle günlük aktivitelerde belirgin azalma olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Enfekte kenenin ısırması
• Enfekte tavşan, kemirgen gibi hayvanlara doğrudan temas (deri yüzme, et işleme)
• Enfekte hayvan derisi, kürkü veya etinin az pişmiş olarak yenmesi
• Kontamine (mikroplu) su veya toprakla temas
• At sineği gibi kan emen böceklerin ısırması
• Bakterinin havaya karışmasıyla solunum yoluyla bulaşma (nadir)

Risk faktörleri

• Kırsal bölgede yaşamak veya buralara seyahat etmek
• Avcılık, balıkçılık, hayvan kesimi veya deri işleme
• Kene ve at sineği ısırıklarına maruz kalmak
• Çiftlik hayvanları, özellikle koyun ve keçiyle çalışmak
• Kaynağı bilinmeyen kuyu veya dere suyu içmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ateşiniz 38,5°C ve üzerindeyse ve özellikle kene ısırığı ya da hayvan teması öykünüz varsa aynı gün doktora başvurun.
• Lenf bezlerinizde ağrılı ve hızla büyüyen şişlikler varsa acil değerlendirme isteyin.
• Nefes darlığı, şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı gibi ciddi belirtilerden herhangi biri varsa gecikmeden başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kene ısırığı veya hayvan temasından sonraki 1-2 hafta içinde ateş, halsizlik, lenf bezi şişliği gibi belirtiler başlarsa bir aile hekimine veya enfeksiyon hastalıkları uzmanına görünün.
• Şikayetleriniz hafif ama sürekliyse ve riskli bölgede bulunduysanız doktorunuza bundan bahsedin.

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve kene ısırığı, hayvan teması, kırsal bölge ziyareti gibi olası maruziyeti sorgular. Fizik muayenede ateş, lenf bezlerinde büyüme ve cilt yaralarına bakar. Kesin tanı için kan örneği ve gerekirse yara veya lenf bezi örneği laboratuvara gönderilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (antikor veya PCR testleri)
• Yara sürüntüsü veya lenf bezi örneğinden bakteri kültürü
• Akciğer tutulumunu değerlendirmek için akciğer röntgeni
• Gerektiğinde lenf bezinden örnek alınması (biyopsi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sonrası hastanede veya sağlık merkezinde kan alınır. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde belli olur. Tanıda gecikme olmaması için örneklerin alınması önemlidir. Doktorunuz sonuçlara göre size antibiyotik tedavisi başlayacak veya gerekirse hastaneye yatış önerecektir.

Tedavi

Tularemi, bakteriyel bir enfeksiyon olduğu için antibiyotiklerle tedavi edilir. Tedaviye erken başlanması iyileşmeyi hızlandırır, komplikasyon riskini azaltır ve hastalığın yayılmasını önler.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği antibiyotikleri düzenli kullanın.
• Bol su için ve yeterince dinlenin.
• Ateş veya ağrı için doktorunuzun önerdiği ilaçları kullanın (reçetesiz ağrı kesiciler için eczacınıza danışın).
• Kene ısırığı veya yara bölgesini temiz tutun ve pansumanını düzenli yapın.
• Hastalığınız süresince evde istirahat edin ve toplu alanlardan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Tularemi tedavisinde hekiminiz, bakteriyi hedefleyen bir antibiyotik reçete edecektir. İlaç seçimi, hastalığın tipine ve şiddetine göre değişir. Antibiyotikler hap veya şiddetli olgularda damardan uygulanabilir. Tedavi süresi genellikle 10-21 gün arasındadır, ancak doktorunuz size özel bir plan oluşturacaktır. İlaç bitmeden şikayetleriniz düzelmiş olsa bile tedaviyi yarıda kesmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Lenf bezlerinde apse (irin toplanması) oluşursa, antibiyotik tedavisine ek olarak bu apselerin cerrahi olarak boşaltılması gerekebilir. Bu işlem küçük cerrahi olarak yapılır ve doktorunuzun önerisiyle planlanır.

Bu durumla yaşamak

Tedavi süresince dinlenmeye özen gösterin. Ateşiniz düşene kadar iş veya okul yaşamınıza ara verin. Doktorunuzun kontrol randevularını kaçırmayın. İyileşme tamamlanana kadar kendinizi zorlamayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kırsal alanlarda uzun kollu giysiler ve kapalı ayakkabılar giyerek kene ve sinek ısırıklarından korunun.
• Hayvanlarla ve hayvan ürünleriyle çalışırken eldiven kullanın, ekipmanlarınızı dezenfekte edin.
• Suyu kaynatmadan veya güvenli olduğunu bilmeden kuyu ve dere suyu içmeyin.
• Evcil hayvanlarınızın kene kontrolünü düzenli yaptırın.

Diyet ve egzersiz

Normal, dengeli beslenmeye çalışın. İştahsızlık varsa küçük porsiyonlarla sık sık yemeyi deneyin. Tedavi sonrası düzelme döneminde hafif yürüyüşler yapabilir, güneşte kısa süre vakit geçirebilirsiniz. Ağır egzersizlerden iyileşme tamamlanana kadar kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalığın uzun sürebileceği ve iş gücü kaybı yaratabileceği düşünüldüğünde, bu süreçte moralinizin düşmesi doğaldır. Ailenizden ve arkadaşlarınızdan destek isteyin. Eğer üzüntü, uyku sorunu ya da kaygı günlük hayatınızı etkilemeye başlarsa bir psikolog veya psikiyatri uzmanından görüş alabilirsiniz. Kendinize zarar verme ya da intihar düşünceleri aklınıza gelirse bu bir acil durumdur: hemen 112'yi arayın veya yakınınızdaki bir sağlık kuruluşuna başvurun. Bu duygular geçicidir ve tedaviyle hastalık tamamen iyileşebilir.

Önleme

Tularemi büyük ölçüde korunulabilir bir hastalıktır. Kenelerden, at sineklerinden korunmak, hayvanlarla çalışırken eldiven kullanmak, çiğ ve az pişmiş et yememek, güvenli su kullanmak en önemli korunma adımlarıdır. Sağlık Bakanlığı’nın da benzer önlemleri özellikle kırsal bölgelerde yaşayanlara önermektedir.

Aşılar

Tularemi için ülkemizde yaygın olarak uygulanan ve herkese önerilen bir aşı bulunmamaktadır. Bu nedenle korunmada temel strateji maruziyeti önlemek ve hijyen kurallarına uymaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Lenf bezlerinde büyük apseler oluşabilir ve kalıcı şekil bozukluğuna yol açabilir.
• Akciğer enfeksiyonu (zatürre) gelişebilir.
• Bakteri kan dolaşımına yayılarak sepsise (kan zehirlenmesi) neden olabilir.
• Beyin zarlarının iltihabı (menenjit) gibi nörolojik komplikasyonlar ortaya çıkabilir.
• Kalp zarı iltihabı (perikardit) nadiren görülebilir.

Uzun vadeli görünüm

Tularemi, zamanında tanınıp doğru antibiyotik tedavisi başlandığında çoğu hasta tamamen iyileşir. Yalnızca ağır seyreden ve geç saptanan olgularda hastalık daha uzun sürebilir veya kalıcı etkiler bırakabilir. Bu yüzden en güvenilir yol, belirtilerinizi erken fark etmek ve bir sağlık kuruluşuna başvurmaktır. İyileşme sonrası bağışıklık genellikle oluşur; ancak tam bir koruma her zaman sağlanamayabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Aile Sağlığı Merkezi / Toplum Sağlığı Merkezi · Yaşadığınız il ve ilçe

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.