Karaciğer Yetmezliği

Genel Bakış

Karaciğer yetmezliği, karaciğerin vücudun ihtiyaç duyduğu işleri yapamaz hale gelmesidir. Karaciğer; kanı temizlemek, safra üretmek, besinleri depolamak ve vücudu zehirli maddelerden korumakla görevlidir. Bu görevlerin aksaması hayatı tehdit edebilir.

Karaciğer yetmezliği ciddi bir durumdur ama toplumda nadir görülür. Ancak siroz ve hepatit gibi altta yatan hastalıklar dünyada yaygın olduğu için risk herkeste vardır.

Her yaşta görülebilir. Kronik karaciğer yetmezliği genellikle 40 yaş üzeri ve altta yatan karaciğer hastalığı olan kişilerde daha sıktır. Akut yetmezlik ise çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Cildin ve göz beyazlarının sarımsı renk alması (sarılık)
• Karında şişlik ve sıvı birikmesi (asit)
• Bulantı, kusma ve iştahsızlık
• Ciltte kaşıntı
• İdrar renginin koyulaşması
• Kolay kanama veya morarma

Çocuklarda belirtiler

• Doğum sonrası uzayan sarılık
• İştahsızlık ve emme güçlüğü
• Huzursuzluk ve sürekli uyku hali
• Kilo alamama veya büyümenin yavaşlaması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç bulanıklığı, dalgınlık veya unutkanlık
• Düşme ve denge sorunları
• İleri derecede halsizlik ve hareket etme isteksizliği
• Ateş olmadan enfeksiyon belirtileri görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kronik viral hepatit B veya hepatit C enfeksiyonu
• Aşırı alkol kullanımı
• Yağlı karaciğer hastalığı
• Bazı ilaçların bilinçsiz veya aşırı dozda kullanımı
• Otoimmün hepatit (bağışıklık sisteminin karaciğere saldırması)
• Genetik ve metabolik hastalıklar

Risk faktörleri

• Uzun süreli ve aşırı alkol tüketimi
• Hepatit B veya C virüsü ile enfekte olmak
• Diyabet, obezite veya yüksek tansiyon
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• İlaçları doktor önerisi dışında yüksek dozda kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Cilt ve gözlerde sarılık
• Karında şişlik ve ağrı stresi
• Bilinç bulanıklığı
• İdrar renginde belirgin koyulaşma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailede karaciğer hastalığı varsa
• Hepatit B veya C taşıyıcısıysanız
• Alkol kullanma alışkanlığınız varsa ve düzenli kontrol yaptırmıyorsanız

Tanı

Doktor önce tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Ardından karaciğer fonksiyonlarını değerlendiren kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle tanı kesinleştirilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (karaciğer enzimleri, bilirubin, pıhtılaşma ölçümü)
• Ultrason, bilgisayarlı tomografi veya MR gibi görüntüleme yöntemleri
• Karaciğer biyopsisi (karaciğerden küçük bir örnek alınarak mikroskopla incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç gün veya hafta sürebilir. Bu süreçte vücudunuzun tam bir değerlendirmesi yapılır. Doktorunuz nasıl hissettiğinizi, şikâyetlerinizi ve sonuçları sizinle adım adım paylaşacaktır.

Tedavi

Tedavi, karaciğer yetmezliğinin nedenine, şiddetine ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır. Amaç; karaciğeri rahatlatmak, hasarı yavaşlatmak ve vücudun diğer organlarını korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Alkolü tamamen bırakın
• Doktor önerisi olmadan ilaç, bitkisel destek veya vitamin kullanmayın
• Düzenli uyuyun ve yeterince dinlenin
• Tuzdan fakir, dengeli bir beslenme planı uygulayın
• Enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine dikkat edin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz size özel bir tedavi planı hazırlar. Bu planda karaciğeri destekleyen, su birikimini azaltan, kan şekerini dengeleyen ve beyni koruyan ilaçlar yer alabilir. Eğer enfeksiyona bağlı bir neden varsa, virüslere yönelik tedaviler uygulanır. İlaçların adları ve dozları mutlaka uzman bir hekim tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evre karaciğer yetmezliğinde karaciğer nakli en etkili tedavi seçeneklerinden biridir. Nakil öncesinde hastanın kalbi, akciğerleri, böbrekleri ve enfeksiyon riski detaylı şekilde değerlendirilir. Alternatif yöntemler etkisiz kaldığında gündeme gelir.

Bu durumla yaşamak

Karaciğer yetmezliğiyle yaşamak, günlük hayatınıza dikkat etmeyi ve planlı olmayı gerektirir. Enerjinizi kendinize göre ayarlayın, iş ve dinlenme arasında denge kurun. Doktor kontrollerinizi asla ertelemeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli olarak hafif yürüyüşler yapın
• Stresten uzak kalmaya çalışın ve hobiler edinin
• Sigara ve alkolden tamamen uzak durun
• Ellerinizi sık sık yıkayarak enfeksiyon riskini azaltın
• Kilonuzu sağlıklı bir aralıkta tutmaya özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Diyetisyeninizin önerdiği düşük tuzlu ve yeterli proteinli bir beslenme planı uygulayın. Günde 30 dakikalık tempolu yürüyüşler iyileşmeye destek olabilir. Ancak herhangi bir egzersize başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı, üzüntü ve umutsuzluk yaratabilir. Bu duygular doğaldır ve yalnız değilsiniz. Aileniz, arkadaşlarınız veya bir psikolog desteği ile bu süreci daha kolay atlatabilirsiniz. Kendinizi kötü hissettiğiniz anlarda bir ruh sağlığı uzmanına veya acil servise ulaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Karaciğer yetmezliğinin birçok nedeni önlenebilir. Alkolü sınırlamak veya bırakmak, hepatit virüslerinden korunmak ve sağlıklı kiloyu korumak en etkili adımlardır.

Aşılar

Hepatit A ve Hepatit B aşıları, karaciğer enfeksiyonlarına karşı güçlü koruma sağlar. Aşı takvimine uygun şekilde aşılarınızı yaptırmanız önerilir.

Tarama programları

Risk grubundaysanız (örneğin ailede hepatit öyküsü varsa), düzenli kan testleri ile hepatit taraması yaptırabilirsiniz. Erken teşhis ve tedavi ile karaciğer hasarı büyük ölçüde önlenebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Siroz: karaciğerin sertleşmesi ve ileri derecede hasar görmesi
• Karaciğer kanseri
• Hepatik ensefalopati: beyni etkileyen bilinç bulanıklığı ve koma
• Kanama bozuklukları
• Böbrek yetmezliği
• Karın boşluğunda sıvı birikmesi ve enfeksiyon (asit, peritonit)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve doğru tedavi ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir. Akut karaciğer yetmezliği olan bazı hastalar tamamen iyileşebilir. Kronik hastalarda ise modern tıbbın sunduğu ilaçlar, uygulanan yöntemler ve karaciğer nakli sayesinde yaşam süresi ve kalitesi giderek artmaktadır. Umut her zaman vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.