Shigelloz (Basilli Dizanteri): Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Genel Bakış

Shigelloz, Shigella adı verilen bakterilerin bağırsaklarda enfeksiyona yol açmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu enfeksiyon genellikle sulu veya kanlı ishal, ateş ve karın ağrısı ile kendini gösterir. Basilli dizanteri olarak da bilinir.

Shigelloz dünya genelinde yaygındır, özellikle kalabalık yaşam alanları ve hijyen koşullarının yetersiz olduğu yerlerde daha sık görülür. Türkiye'de de zaman zaman bölgesel salgınlar bildirilmektedir.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak en çok 2-5 yaş arası çocuklarda görülür. Ayrıca kreş ve okul gibi toplu yaşam alanlarında bulunanlar, bakım evlerinde kalanlar ve yurtdışına seyahat edenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu veya kanlı ishal
• Karın ağrısı ve kramplar
• Yüksek ateş (38°C ve üzeri)
• Bulantı ve kusma
• Acil tuvalet ihtiyacı hissi
• Halsizlik ve yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ishal genellikle daha şiddetli olur ve daha hızlı sıvı kaybına yol açar.
• Ağlarken az gözyaşı, kuru ağız ve dudaklar, olağandan az idrar gibi susuzluk belirtileri görülebilir.
• Bebeklerde huysuzluk, uykuya meyil ve bıngıldakta çökme olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ishal ve ateş daha ağır seyredebilir.
• Susuzluk (dehidratasyon) riski daha yüksektir, kafa karışıklığı ve baş dönmesi yaşanabilir.
• Kronik hastalığı olanlarda enfeksiyon daha tehlikeli olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Shigella bakterisiyle enfekte olmuş kişinin dışkısıyla temas
• Kirli (kontamine) su veya yiyeceklerin tüketilmesi
• Tuvalet sonrası ellerin yeterince yıkanmaması
• Ortak kullanılan eşyalar, yüzeyler veya havuzlar aracılığıyla bulaşma
• Nadiren de olsa cinsel temasın bulaşmaya yol açması

Risk faktörleri

• Kreş, yurt, bakımevi gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
• Temiz içme suyuna erişimin kısıtlı olduğu bölgelere seyahat
• Kişisel hijyen alışkanlıklarının yetersizliği
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalık veya tedaviler
• Kronik bağırsak hastalığına sahip olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkıda kan veya mukus (sümük) görülmesi
• Yüksek ateşin birkaç günden uzun sürmesi
• Ciddi susuzluk belirtileri (çok az idrar, ağız kuruluğu, baş dönmesi)
• Birkaç gün içinde ishalin şiddetlenmesi
• Hamileyseniz, bebeğiniz veya bakımınızda bir çocuk varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif seyreden ishal 3 günden uzun sürer ve genel durumunuz iyiyse
• Seyahat sonrası ortaya çıkan bağırsak şikayetleri
• İyileştikten sonra tekrar eden sindirim sorunları

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi ve son seyahat durumunuzu sorgulayarak fizik muayene yapacaktır. Kesin tanı için dışkı örneği incelenebilir. Gerekirse kan testi de istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Dışkı kültürü (dışkıda Shigella bakterisi aranır)
• Dışkıda mikroskobik inceleme
• Kan testi (dehidratasyon ve enfeksiyon bulgularını ölçmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Dışkı örneği vermek için doktorunuz size özel bir kap verecektir. Sonuçlar genellikle 2-3 gün içinde çıkar. Tedaviniz sonuçlara göre düzenlenir ve çoğu kişi uygun bakımla bir hafta içinde iyileşir.

Tedavi

Shigelloz tedavisinin temel amacı sıvı ve elektrolit kaybının önlenmesi, belirtilerin hafifletilmesi ve enfeksiyonun yayılmasının durdurulmasıdır. Çoğu hasta bol sıvı içerek ve dinlenerek iyileşir. Doktorunuz gerekli görürse antibiyotik önerebilir; ancak her ishalde antibiyotik gerekli değildir.

Evde kişisel bakım

• Bol su içmek, ayran ve ev yapımı tuzlu ayran gibi sıvılarla kaybı dengelemek
• Dinlenmek ve vücuda yüklenmemek
• Lif oranı yüksek, sindirimi ağır yiyeceklerden kaçınmak; muz, pirinç lapası, haşlanmış patates gibi yumuşak besinler tercih etmek
• Tuvalet sonrası ve yemeklerden önce elleri sabunla en az 20 saniye yıkamak
• Doktorunuza danışmadan ishal kesici ilaçlar kullanmamak

Tıbbi tedaviler

Tedavide ağızdan sıvı ve elektrolit çözümleri veya damardan sıvı takviyesi ön plandadır. Şiddetli veya uzun süren enfeksiyonlarda doktorunuz antibiyotik reçete edebilir. Antibiyotik seçimi, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve bakteri türüne göre belirlenir. Kendi başınıza antibiyotik kullanmayın.

Bu durumla yaşamak

Hastalık süresince ishalin bulaşıcı olduğunu unutmayın. Evde ayrı havlu kullanmak, tuvaletlerin temizliğine dikkat etmek ve kişisel hijyene özen göstermek hem sizin hem de çevrenizdekilerin korunmasına yardımcı olur. Genellikle belirtiler 4-7 gün içinde geriler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık ve doğru şekilde yıkayın
• Farklı kişilerle aynı havlu ve kişisel eşyaları paylaşmayın
• Temiz ve güvenilir su tükettiğinizden emin olun
• Toplu yaşam alanlarında (iş, okul) tam iyileşene kadar bulunmaktan kaçının
• Dışkı ve idrar temizliğinde eldiven kullanın, ardından dezenfektan mum veya yüzey temizleyiciyle alanı silin

Diyet ve egzersiz

İshal döneminde yağlı, baharatlı ve çok lifli yiyeceklerden kaçının. Muz, pirinç, elma püresi gibi hafif yiyecekler tercih edin. Tam iyileştikten sonra yürüyüş gibi hafif egzersizlere başlayın; ağır egzersizlerden bir süre uzak durun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İshalli bir hastalık, özellikle uzun sürdüğünde kaygı ve bitkinlik hissi yaratabilir. Yaşadığınız rahatsızlığın geçici olduğunu ve tedavi edilebildiğini bilmek rahatlatıcıdır. Ailenizden ve arkadaşlarınızdan destek isteyin; duygularınızı paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Shigelloz, temiz su ve gıda hijyeni ve düzenli el yıkama ile büyük ölçüde önlenebilir. Özellikle tuvalet sonrası ve yemek öncesi el yıkama bulaşmanın en etkili şekilde azaltır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli sıvı kaybı (dehidratasyon) ve elektrolit dengesizliği
• Böbrek yetmezliğine ilerleyebilecek idrar azalması
• Bağırsak iltihabının yayılması sonucu karın zarfı iltihabı (peritonit)
• Bazı bakterilerin kan dolaşımına geçerek kan zehirlenmesi (sepsis) yapması
• Çocuklarda nöbet geçirme riski

Uzun vadeli görünüm

Uygun bakım ve tedaviyle shigelloz çoğu insanda 7-10 gün içinde tamamen iyileşir. Nadiren de olsa eklem ağrısı veya uzun süreli bağırsak hassasiyeti görülebilir. Erken doktor başvurusu ve doğru sıvı takviyesi ile iyileşme şansınız çok yüksektir. Geç kalındığında bile modern tıp ile ciddi sonuçların önüne geçilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.