Epiglottit (Gırtlak Kapağı İltihabı)

Genel Bakış

Epiglottit, gırtlak kapağının (epiglot) iltihaplanması ve şişmesidir. Epiglot, yutkunurken hava borusunun girişini kapatarak yiyecek ve içeceklerin yanlışlıkla akciğerlere kaçmasını önleyen küçük bir kıkırdak parçasıdır. Bu yapının şişmesi, nefes borusunu daraltabilir ve hava akışını tehlikeye atabilir. Bu nedenle epiglottit acil tıbbi bir durumdur.

Epiglottit nadir görülen bir hastalıktır. Özellikle bebeklik döneminde Hib aşısının rutin uygulanmaya başlanmasıyla birlikte çocuklarda görülme sıklığı büyük ölçüde azalmıştır.

Epiglottit her yaşta görülebilir. Çocuklarda genellikle 2-7 yaş arasında, erişkinlerde ise daha çok 40-60 yaş arasında ortaya çıkar. Aşısız olanlar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve sigara/alkol kullananlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani başlayan yüksek ateş
• Şiddetli boğaz ağrısı
• Yutma güçlüğü ve buna bağlı aşırı salya akması
• Nefes alırken tiz veya hırıltılı ses (stridor)
• Kısık veya boğuk ses
• Nefes almayı kolaylaştırmak için baş ve çeneyi öne uzatma, otururken öne eğilme

Çocuklarda belirtiler

• Aniden yükselen ateş ve huzursuzluk
• Yutma güçlüğü nedeniyle yemek yemeyi ve içmeyi reddetme
• Ağzından sürekli salya akması
• Nefes alırken göğüs kafesinin içeri çekilmesi
• Çocuğun oturur pozisyonda, başı öne eğik, ağzı açık şekilde nefes almaya çalışması
• Ağlama veya yutkunma ile artan solunum sıkıntısı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü daha belirgin olabilir
• Ateş, titreme ve genel durum bozukluğu
• Seste kısıklık veya boğukluk
• Nefes darlığı ve tiz nefes sesi erişkinlerde bazen daha geç ortaya çıkabilir

Nedenler

Ana nedenler

• En sık neden bakteriyel enfeksiyonlardır; özellikle Haemophilus influenzae tip b (Hib) bakterisi
• Diğer bakteriler (streptokok, pnömokok) ve bazı virüsler de epiglottite yol açabilir
• Boğaz bölgesine travma: balık kılçığı gibi yabancı cisimler, kimyasal maddeler veya çok sıcak içecekler
• Bademcik, boğaz veya boyun bölgesindeki bir enfeksiyonun yayılması
• Nadiren bazı ilaç reaksiyonları veya bağışıklık sistemi hastalıkları

Risk faktörleri

• Hib aşısı yapılmamış olmak
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar veya hastalıklar
• 2-7 yaş arası çocukluk dönemi
• Sigara ve alkol kullanımı
• Daha önce boğaz veya boyun bölgesine travma geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boğaz ağrısıyla birlikte yutkunma güçlüğü ve nefes alırken tiz ses varsa
• Salya akması, nefes darlığı veya hava açlığı hissi varsa
• Yukarıdaki belirtilerden herhangi biri varsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler hafifse ve nefes almayı etkilemiyorsa bile boğaz ağrısı birkaç günden uzun sürüyorsa aile hekimine başvurulmalıdır
• Aşı takviminiz eksikse ve risk grubundaysanız aile hekiminize danışın

Tanı

Doktor önce hastanın belirtilerini dinler ve hava yolunu güvenceye alarak muayeneyi planlar. Boğazın içine bakıldığında gırtlak kapağının kırmızı ve şiş görülmesi tanıyı destekler. Ancak boğaz muayenesi sırasında hava yolu tamamen tıkanabileceği için bu işlem acil ekibin gözetiminde ve güvenli koşullarda yapılır.

Yapılabilecek testler

• Parmaktan oksijen ölçümü (nabız oksimetresi)
• Boyun röntgeni veya bilgisayarlı tomografi
• Kan testleri ve kan kültürü
• Gerekirse esnek ışıklı aletle gırtlak muayenesi (laringoskopi)

Randevunuzda neler beklenir

Hastanede öncelikle hava yolu güvence altına alınır, oksijen verilir ve damar yolu açılır. Tetkikler bu güvenli ortamda yapılır. Tedavi sırasında bir süre yoğun bakım veya gözlem ünitesinde kalmanız gerekebilir.

Tedavi

Epiglottit, hava yolunun hızla tıkanabilmesi nedeniyle hastanede, tercihen yoğun bakım koşullarında tedavi edilir. Tedavinin ilk adımı nefes yolunu korumak ve vücudun yeterli oksijen almasını sağlamaktır.

Evde kişisel bakım

• Epiglottit şüphesinde evde tedavi denemeyin; bu durum acil tıbbi müdahale gerektirir.
• Boğaza kaşıkla veya parmakla bastırmayın; bu hava yolunu tamamen tıkayabilir.
• Hastane sonrası iyileşme döneminde doktorunuzun önerdiği şekilde dinlenin ve bol sıvı alın.
• İyileşme döneminde boğazı yoran öksürük, bağırma ve sigara dumanından kaçının.

Tıbbi tedaviler

Epiglottit tedavisi hastanede yapılır. Damardan sıvı verilir, oksijen desteği sağlanır ve enfeksiyona yönelik antibiyotikler uygulanır. Gerekirse nefes borusuna ince bir tüp yerleştirilerek (entübasyon) hava yolu açık tutulur. Kullanılacak ilaçlar, hastanın yaşına ve durumuna göre doktor tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hava yolu tamamen tıkanırsa veya normal yolla tüp yerleştirilemezse, boyun bölgesinden nefes borusuna geçici bir açıklık açılır (trakeostomi). Bu işlem acil koşullarda hayat kurtarıcıdır.

Bu durumla yaşamak

Epiglottit krizi hastanede kontrol altına alındıktan sonra çoğu kişi tamamen iyileşir. Taburcu olduktan sonra birkaç gün dinlenmek, sıvı alımına dikkat etmek ve doktor kontrolüne gitmek yeterlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Aşı takvimini eksiksiz tamamlamak
• İyileşme döneminde aşırı sıcak veya keskin gıdalardan kaçınmak
• Elleri sık yıkamak ve öksürürken ağzı kapatmak gibi hijyen kurallarına uymak

Diyet ve egzersiz

Yutma güçlüğü geçene kadar yumuşak, ılık ve boğazı tahriş etmeyen gıdalar tercih edin. İyileşme döneminde dinlenmek önemlidir; tam iyileşme sonrası normal günlük aktiviteye ve egzersize kademeli olarak dönülebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nefes alamama korkusu, hem çocukta hem de aile bireylerinde kaygı yaratabilir. Bu deneyim sonrası huzursuzluk, uyku güçlüğü veya korku görülebilir; bu normaldir. Duygusal olarak zorlanıyorsanız bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Epiglottitin en sık bakteriyel nedeni olan Hib enfeksiyonundan aşı ile korunmak mümkündür. Türkiye'de Hib aşısı Sağlık Bakanlığı'nın rutin çocukluk aşı takviminde yer almaktadır. Aşısı eksik olan erişkinler doktorlarına danışarak aşı yaptırabilir.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın aşı takviminde bebeklik döneminde Hib aşısı uygulanır. Ayrıca pnömokok ve meningokok aşıları da epiglottite yol açabilen diğer bazı bakterilere karşı koruma sağlar. Aşı takviminizi aile hekiminizden öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Epiglottit için rutin bir tarama testi önerilmez. Hastalığın belirtileri ortaya çıktığında acil tıbbi değerlendirme yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hava yolunun tamamen tıkanması ve boğulma
• Akciğerlere yeterli oksijen ulaşmaması sonucu oksijen düşüklüğü
• Enfeksiyonun kana karışması ve vücuda yayılması (sepsis)
• Akciğer enfeksiyonu (zatürre)
• Boyun bölgesinde apse oluşması

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun hastane tedavisiyle epiglottitli hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir. Hava yolu zamanında güvence altına alındığında kalıcı bir hasar genellikle oluşmaz. Hızlı müdahale hayat kurtarıcıdır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.