Sarkom: Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Süreci

Genel Bakış

Sarkom, vücudun bağ dokularından (kemik, kas, yağ, damar, sinir kılıfları ve kıkırdak gibi) kaynaklanan oldukça nadir bir kanser türüdür. Kanser, bir hücrenin kontrol dışı çoğalması ve normal dokunun yerini alması anlamına gelir. Sarkomlar kemiklerde veya yumuşak dokularda başlayabilir.

Hayır. Sarkomlar nadir kanserlerdir. Yetişkinlerde tüm kanserlerin yaklaşık %1'ini, çocukluk çağı kanserlerinin ise yaklaşık %15'ini oluşturur.

Sarkom her yaşta görülebilir. Kemik sarkomları (örneğin osteosarkom) daha çok çocuklarda ve genç erişkinlerde görülürken, yumuşak doku sarkomları genellikle orta yaş ve üzeri bireylerde ortaya çıkar. Kadın ve erkeklerde hemen hemen eşit oranda izlenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücudun herhangi bir yerinde, özellikle kol veya bacakta giderek büyüyen ve genellikle ağrısız olan bir şişlik ya da yumru
• Dinlenmekle geçmeyen, gece uykudan uyandırabilen kemik ağrısı
• Eklem veya kasta hareket kısıtlılığı
• Açıklanamayan yorgunluk, halsizlik veya istemsiz kilo kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Kol veya bacakta büyüyen bir şişlik veya deformite
• Belirgin bir neden olmadan topallama
• Çocuğun oyunda zorlanması, bacakta veya kolda ağrı nedeniyle huzursuzluk
• Kemik ağrısı nedeniyle geceleri uyanma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Genellikle sırt, kalça veya bacaklarda ele gelen ağrısız bir kitle
• Günlük aktivitelerde artan zorluk ve güçsüzlük
• Kemiklerde hafif bir travmadan sonra bile oluşan ağrı veya kırık
• İştahsızlık ve halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Sarkomların kesin nedeni çoğu zaman bilinmemektedir. Hücrelerin DNA'sında oluşan bazı değişiklikler hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına yol açabilir.
• Bazı genetik sendromlar (kalıtsal hastalıklar) sarkoma zemin hazırlayabilir.
• Daha önce kanser tedavisi amacıyla ışın (radyoterapi) almış olmak, nadiren yıllar sonra sarkom gelişme riskini artırabilir.

Risk faktörleri

• Daha önce ışın tedavisi görmüş olmak
• Nörofibromatozis, Li-Fraumeni sendromu gibi kalıtsal genetik hastalıklar
• Lenfödem olarak bilinen, bağışıklık sisteminin bir bölümünün (lenf sistemi) hasarı sonucu kolda veya bacakta kronik şişme durumu
• Bazı kimyasal maddelere (örneğin vinil klorür, arsenik) uzun süre maruziyet
• Ailede sarkom öyküsü (nadir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Vücudun herhangi bir yerinde ele gelen, birkaç hafta içinde büyüyen şişlik veya yumru fark ederseniz
• Gece kötüleşen ve dinlenmekle geçmeyen kemik ağrınız varsa
• Yürürken veya bir uzvunuzu kullanırken açıklanamayan kısıtlılık yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan, iki haftadan uzun süren herhangi bir şişlik veya ağrı durumunda
• Kolanızda, bacakta veya karında, geçmeyen bir hassasiyet veya sertlik hissi
• Kemik veya eklem ağrısına ateş, gece terlemesi gibi belirtiler eşlik ediyorsa

Tanı

Sarkom tanısı için önce doktorunuz hikayenizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Şüpheli bir durumda sizi ileri tetkikler için bir uzman hastaneye yönlendirebilir. Kesin tanı genellikle biyopsi adı verilen, kitleden küçük bir parça alınarak mikroskopta incelenmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve tıbbi öykü
• Görüntüleme testleri: Ultrason, manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve bilgisayarlı tomografi (BT)
• Biyopsi: İnce iğne veya cerrahi yöntemle örnek alınması
• Gerekli durumlarda genetik inceleme ve akciğer filmi veya BT (yayılım değerlendirmesi için)

Randevunuzda neler beklenir

Biyopsi işlemi genellikle lokal uyuşturma ile yapılır; işlem öncesinde açlık gerekebilir. Patoloji sonucu netleşene kadar birkaç gün beklemeniz gerekebilir. Tanı sonrası, eğer sarkom doğrulanırsa, evreyi belirlemek için ek görüntüleme testleri planlanır. Bu süreçte doktorunuz size adım adım bilgi verecektir.

Tedavi

Sarkom tedavisi; tümörün türüne, büyüklüğüne, yerine ve yayılıp yayılmadığına göre kişiselleştirilir. Tedavi; cerrahi onkoloji, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisi alanlarındaki uzmanların birlikte çalıştığı bir ekip tarafından planlanır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı onkoloji merkezleri ve üniversite hastanelerinde multidisipliner (çok uzmanlı alanın birlikte) tedavi uygulanmaktadır.

Evde kişisel bakım

• Tedavi öncesi ve sırasında doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmaya uyun
• Ameliyat sonrası yara bakımına dikkat edin; kızarıklık, şişlik veya akıntıyı hemen bildirin
• Ağrı kontrolünüzü sağlayın; ağrınızı doktorunuza açıkça anlatın
• Tedavi sürecinde yeterli dinlenmeye ve uykuya özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Tedavide cerrahi, radyoterapi (ışın tedavisi) ve kemoterapi (ilaçlarla hücreleri öldürmeye yönelik tedavi) temel yöntemlerdir. Bunlara ek olarak hedefe yönelik akıllı ilaçlar ve immünoterapi adı verilen bağışıklık sistemi üzerinden çalışan tedaviler de kullanılabilir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna onkoloji ekibi karar verir. Bu tedaviler sırasında gelişebilecek yan etkilere karşı destekleyici bakım da planlanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Lokalize (vücudun tek bir bölgesine sınırlı) sarkomlarda ana tedavi, tümörün cerrahi olarak tamamen çıkarılmasıdır. Mümkün olduğunca uzuv koruyucu cerrahi tercih edilir. Tümör yayılmışsa veya büyükse cerrahi öncesinde küçültmek için ışın tedavisi veya ilaç tedavisi uygulanabilir.

Bu durumla yaşamak

Sarkom tedavisi uzun ve yorucu olabilir. Kendinize iyileşmek için zaman tanıyın. Tedavi bitiminden sonra düzenli kontroller, nüksü (hastalığın tekrarlamasını) erken fark edebilmek için çok önemlidir. Kontrol takviminize sadık kalın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme
• Sigara ve aşırı alkolden kaçınmak
• Stresi azaltmaya yönelik nefes egzersizleri, meditasyon veya size iyi gelen hobiler
• Doktorunuzun önerdiği şekilde yaralarınıza dikkat etmek

Diyet ve egzersiz

Tedavi sırasında iştah azalabildiğinden, protein ve kalori açısından dengeli beslenmek önemlidir. Doktorunuzun onayıyla yapılan yürüyüş, hafif germe hareketleri gibi aktiviteler kas gücünü korumaya ve yorgunluğu azaltmaya yardımcı olabilir. Ameliyat sonrası fizik tedavi gerekebilir; egzersiz programını doktorunuza danışarak uygulayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sarkom tanısı ve tedavisi endişe, üzüntü, korku ve depresyona neden olabilir. Bu duyguları tek başınıza yaşamayın. Aileniz ve arkadaşlarınızla konuşmak, gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, tedavi sürecini yönetmenize yardımcı olur. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı hastanelerde psikososyal destek hizmetleri mevcuttur.

Önleme

Sarkomların çoğu için bilinen bir önleme yöntemi yoktur. Bu kanserler genellikle belirli bir neden olmaksızın ortaya çıkar. Sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve sigara kullanmamak genel kanser riskini azaltmaya yardımcı olur.

Aşılar

Sarkomlardan koruyacak aşı şu anda bulunmamaktadır.

Tarama programları

Sarkom için toplum taraması önerilmez; yani sağlıklı kişilerde hastalığı aramak için yapılan düzenli bir test yoktur. Belirtileri fark ettiğinizde erken doktora başvurmak en etkili yoludur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tümörün büyüyerek çevredeki organlara ve damarlara bası yapması
• Kanserin akciğer, karaciğer gibi uzak organlara yayılması (metastaz)
• Kemiklerin zayıflaması ve kırık riskinin artması
• Ağrının şiddetlenmesi ve hareket yeteneğinin kaybı

Uzun vadeli görünüm

Sarkomlar erken evre fark edildiğinde ve doğru bir merkezde tedavi edildiğinde birçok hastada tam iyileşme sağlanabilir. Tedavi başarısı, tümörün türü ve evresine bağlıdır. Son yıllarda gelişen cerrahi ve ilaç tedavileri sayesinde uzuv kaybı daha az görülmekte ve yaşam süresi giderek uzamaktadır. Umutlu olmak ve tedaviye düzenli devam etmek, iyi sonuçlar için en önemli adımlardan biridir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Kanser Bilgilendirme ve Danışma Hattı (Sağlık Hattı) · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.