Preeklampsi (Gebelik Zehirlenmesi)

Genel Bakış

Preeklampsi, gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkabilen, tansiyon yüksekliği ve idrarda protein kaybı ile kendini gösteren bir gebelik hastalığıdır. Halk arasında gebelik zehirlenmesi olarak da bilinir. Bu durum anne adayının organlarını etkileyebilir ve tedavi edilmezse ciddi sorunlara yol açabilir.

Evet. Dünya genelinde gebeliklerin yaklaşık %5-8'inde görülür. Türkiye'de de gebelik takibi sırasında en sık karşılaşılan sağlık sorunlarından biridir.

Çoğunlukla ilk gebeliğini yaşayan, 20 yaş altı veya 35 yaş üstü olan, daha önce preeklampsi geçirmiş, obezitesi, yüksek tansiyonu, böbrek hastalığı veya şeker hastalığı olan gebelerde daha sık görülür. Ayrıca çoğul gebelik ve tüp bebek gebeliğinde de risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli baş ağrısı
• Görmede bulanıklık, ışık çakması veya çift görme
• Karın ağrısı, özellikle üst karın veya sağ kaburga altında ağrı
• Yüzde, ellerde ve ayaklarda aşırı şişlik
• Hızlı ve aşırı kilo artışı
• Nefes darlığı
• Mide bulantısı ve kusma

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
• Plasentanın (bebeğin eşi) rahme yerleşmesi ve damarların gelişimiyle ilgili bir sorunun rol oynadığı düşünülmektedir.
• Bağışıklık sistemi ve genetik faktörler de hastalığın oluşumunda etkili olabilir.

Risk faktörleri

• İlk gebelik
• Daha önce preeklampsi geçirmiş olmak
• Ailede preeklampsi öyküsü
• Obezite
• Gebelik öncesi yüksek tansiyon veya böbrek hastalığı
• Çoğul gebelik (ikiz, üçüz)
• 20 yaş altı veya 35 yaş üstü olmak
• Tüp bebek gebeliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tansiyonunuz yüksekse ve buna baş ağrısı, görme problemleri veya karın ağrısı eşlik ediyorsa aynı gün acilen doktorunuza başvurun.
• Vajinal kanama, suyunuzun gelmesi veya bebek hareketlerinde azalma varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hamileliğiniz boyunca düzenli doğum öncesi kontrollerinize mutlaka gidin.
• Şişlik, hızlı kilo artışı, baş ağrısı gibi belirtilerden herhangi birini doktorunuzla paylaşın.

Tanı

Preeklampsi, düzenli gebelik kontrollerinde tansiyon ölçümü ve idrar testi ile konur. Doktorunuz ayrıca el ve yüzde şişlik, ani kilo artışı gibi belirtileri de değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü
• İdrarda protein testi (tam idrar tahlili)
• Kan testleri (karaciğer ve böbrek fonksiyonları, trombosit sayısı)
• Bebek ultrasonu ve NST adı verilen bebek kalp atımı takibi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz muayene sonrasında tanı hakkında bilgi verecek ve gerekirse sizi hastanede takibe alabilir. Bazı durumlarda evde tansiyon ölçümü isteyebilir. Testler genellikle basit ve ağrısızdır.

Tedavi

Preeklampsinin tek kesin tedavisi bebeğin doğmasıdır. Doğuma kadar anne adayı yakından izlenir. Tedavinin amacı tansiyonu kontrol altına almak, nöbet geçirme riskini azaltmak ve bebeğin mümkün olduğunca sağlıklı bir zamanda dünyaya gelmesini sağlamaktır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde dinlenin ve yeterli uyuyun.
• Tansiyonunuzu doktorunuzun tarif ettiği sıklıkta evde ölçün.
• Tüm kontrol randevularınıza eksiksiz gidin.
• Ani gelişen baş ağrısı, görme bozukluğu veya şiddetli karın ağrısında vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyonunuzu dengelemek için ilaçlar önerebilir. Nöbet geçirme riskini azaltmaya yönelik tedaviler de uygulanabilir. İlaç seçimi ve dozu, hastanın durumuna göre yalnızca doktor tarafından belirlenir. Gerekli durumlarda hastanede damar yolu ile sıvı ve ilaç tedavisi uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda bebeğin bir an önce doğurtulması gerekir ve sezaryenle doğum planlanabilir. Doğum şekli ve zamanı, anne ve bebeğin sağlık durumuna göre doktor kararıyla belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Preeklampsi tanısı aldıysanız doktorunuzun önerdiği kontrollere harfiyen uymalı, dinlenmeye özen göstermelisiniz. Hafif aktiviteler genellikle güvenlidir ancak günlük hareketleriniz için doktorunuza danışmalısınız.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 7-8 saat uyumaya çalışın.
• Evde tansiyon aletiniz olsun ve düzenli ölçüm yapın.
• Sigara ve alkol kullanmayın.
• Stresten uzak durmaya çalışın, yavaş ve derin nefes almayı deneyin.

Diyet ve egzersiz

Doktorunuz aksini söylemediği sürece sağlıklı ve dengeli beslenin. İşlenmiş ve aşırı tuzlu gıdalardan kaçının ancak tuzu tamamen kesmeyin; doktorunuzun tuz kısıtlaması önerisi varsa buna uyun. Yürüyüş gibi hafif egzersizleri doktorunuzun onayıyla yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Preeklampsi tanısı almak kaygı ve korku yaratabilir. Bu duygularınızın normal olduğunu bilin. Duygularınızı eşinizle veya yakınlarınızla paylaşın. Gerekirse bir uzmandan psikolojik destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Preeklampsi tamamen önlenemez. Ancak düzenli gebelik takibi, erken tanı ve doğru tedavi ile ciddi sonuçlar büyük ölçüde engellenebilir. Yüksek riskli bazı gebelerde doktor, önlem amacıyla bir ilaç önerebilir; ancak bu ilacı kesinlikle doktor önerisi olmadan kullanmayın.

Aşılar

Gebelikte önerilen aşıları (örneğin tetanoz ve grip aşıları) doktorunuzun takvimi doğrultusunda yaptırın. Preeklampsiden korunmak için özel bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Gebelikte düzenli kontroller sırasında tansiyonunuz ve idrarınız kontrol edilerek preeklampsi taraması yapılır. Bu kontrolleri aksatmamak erken tanı için çok önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Nöbet geçirme (eklampsi)
• Karaciğer ve böbrek hasarı
• HELLP sendromu adı verilen ciddi bir tablo
• Plasentanın erken ayrılması
• Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı
• Anne ve bebek için hayati risk

Uzun vadeli görünüm

Preeklampsi erken fark edildiğinde ve doktor takibiyle yönetildiğinde çoğu anne ve bebek sağlıklı bir sonuç elde eder. Doğumdan sonra tansiyon genellikle birkaç hafta içinde normale döner. Süreç boyunca doktorunuzun önerilerine uyarak endişelerinizi büyük ölçüde kontrol altına alabilirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Preeclampsia Foundation ↗
• World Health Organization (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.