Siklosporiyaz (Cyclospora Enfeksiyonu)

Genel Bakış

Siklosporiyaz, Cyclospora cayetanensis adlı mikroskobik bir parazitin bağırsaklara yerleşmesiyle oluşan bir enfeksiyondur. Kirli su ve kontamine besinlerle bulaşır. Başlıca belirtisi sulu ishaldir ve genellikle birkaç hafta sürebilir.

Siklosporiyaz, özellikle gelişmekte olan ülkelerde ve tropikal bölgelerde daha sık görülür. Türkiye'de nadir görülmekle birlikte, yurt dışı seyahatleri veya ithal gıdalar nedeniyle zaman zaman vakalar bildirilmektedir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Çocuklar, yaşlılar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve temiz suya erişimi kısıtlı bölgelerde yaşayanlar için risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sulu ishal
• İştah kaybı
• Karında kramplar
• Şişkinlik ve gaz
• Halsizlik ve yorgunluk
• Bulantı
• Kilo kaybı
• Düşük dereceli ateş

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ishal daha uzun sürebilir ve su kaybı riski daha yüksektir.
• Huzursuzluk, ağlama, ağız kuruluğu ve idrar miktarında azalma görülebilir.
• Bazı çocuklarda kusma da eşlik edebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha ağır seyredebilir.
• Uzun süreli ishal nedeniyle vücut sıvısı daha hızlı kaybedilir; baş dönmesi ve düşme riski artabilir.
• Bazı yaşlılarda belirti hiç olmayabilir, ancak mikrop bağırsaklarda kalabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Cyclospora paraziti, dışkıyla kirlenmiş su ve yiyecekler yoluyla bulaşır.
• Sebze, meyve ve otlar kontamine su ile yıkanırsa paraziti taşıyabilir.
• İnsandan insana doğrudan bulaşma oldukça nadirdir; parazitin dışkıda bulaşıcı hale gelmesi zaman alır.

Risk faktörleri

• Tropikal veya subtropikal bölgelere seyahat etmek
• Güvenli olmayan musluk suyunu içmek
• İyi yıkanmamış çiğ sebze ve meyveleri tüketmek
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması (kemoterapi, organ nakli, HIV gibi nedenlerle)
• Hijyenik koşulların yetersiz olduğu ortamlarda yaşamak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İshal 3-4 günden uzun sürüyorsa
• Şiddetli karın ağrısı veya yüksek ateş varsa
• Dışkıda kan veya mukus fark ederseniz
• Ağız kuruluğu, baş dönmesi veya azalmış idrar gibi su kaybı belirtileri varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Seyahatten döndükten sonra iki hafta içinde açıklanamayan ishal ve halsizlik gelişirse
• Aynı evde birden fazla kişide benzer belirtiler varsa
• Belirtiler hafif olsa bile bağışıklık sistemi zayıfsa

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyerek seyahat öykünüzü ve beslenme alışkanlıklarınızı soracaktır. Kesin tanı için dışkı örneğinde parazitin mikroskop veya özel testlerle aranması gerekir.

Yapılabilecek testler

• Dışkı mikroskopisi: dışkıda parazitin görülmesi
• Dışkı kültürü: diğer bakteriyel enfeksiyonların dışlanması
• PCR (moleküler test): parazitin genetik materyalinin tespiti
• Kan testleri: su kaybı ve genel durumun değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz dışkı kabını nasıl toplayacağınızı anlatacaktır. Parazit her dışkıda bulunmayabileceği için birden fazla örnek gerekebilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Siklosporiyaz tedavisinde temel amaç sıvı ve elektrolit kaybını yerine koymak ve parazitin vücuttan temizlenmesini sağlamaktır. Bağışıklık sistemi sağlıklı olan bazı kişilerde hastalık kendiliğinden düzelir. Belirtiler uzun sürerse veya risk grubundaysanız doktorunuz uygun ilaç tedavisi önerecektir.

Evde kişisel bakım

• Bol su, ayran ve maden suyu içerek sıvı kaybını dengeleyin.
• Beyaz pirinç, muz, haşlanmış patates gibi bağırsakları yormayan gıdalar tercih edin.
• İshali artırabileceği için süt ürünlerinden geçici olarak kaçının.
• Yeterince dinlenin ve ağır aktivitelerden uzak durun.
• Tuvalet sonrası ve yemek öncesi ellerinizi mutlaka sabunla yıkayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tanı koyduktan sonra Siklospora'ya etkili bir antibiyotik tedavisi başlatabilir. Tedavi genellikle 7-10 gün sürer. İlacın seçimi, dozu ve süresi yaşınıza, böbrek fonksiyonlarınıza ve enfeksiyonun şiddetine göre doktor tarafından belirlenir. Kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Siklosporiyaz cerrahi tedavi gerektiren bir hastalık değildir.

Bu durumla yaşamak

Hastalık birkaç hafta sürebilir. Bu dönemde düzenli sıvı alımına dikkat edin, bol uyuyun ve ishaliniz devam ederken işe veya okula ara verin. Belirtiler geçtikten sonra yavaşça günlük yaşamınıza dönebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi yemeklerden önce ve tuvalet sonrası sabunla yıkayın.
• Meyve ve sebzeleri bol temiz suyla yıkayın.
• Güvenli içme suyu kullanın.
• Dışkıyla temas eden yüzeyleri sıcak su ve deterjanla temizleyin.
• Yemek hazırladığınız tezgahları hijyenik tutun.

Diyet ve egzersiz

İshal döneminde muz, pirinç, elma püresi ve kızarmış ekmek gibi hafif gıdalar tüketin. Baharatlı, yağlı ve kızartma yiyeceklerden kaçının. İyileştikten sonra normal beslenmeye dönün ve kısa yürüyüşlerle güç toplayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren ishal ve halsizlik yorgunluk, kaygı ve moral bozukluğuna yol açabilir. Bu durumun geçici olduğunu ve tedaviyle iyileştiğini hatırlayın. Yakınlarınızla duygularınızı paylaşmak iyi gelecektir.

Önleme

Evet, gıda ve su hijyenine dikkat ederek büyük ölçüde korunmak mümkündür. Seyahatlerde şişe suyu veya kaynatılmış su içmek, çiğ sebzeleri iyice yıkamak ve buzlu içeceklerden kaçınmak riski azaltır.

Aşılar

Siklosporiyaza karşı şu anda koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Siklosporiyaz için özel bir tarama programı yoktur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Uzun süreli ishal nedeniyle ciddi sıvı kaybı (dehidratasyon)
• Elektrolit dengesizliği
• Kilo kaybı ve beslenme yetersizliği
• Bağışıklık sistemi zayıf kişilerde enfeksiyonun daha uzun ve ağır seyretmesi
• Nadir durumlarda safra kesesi gibi bağırsak dışı dokuların etkilenmesi

Uzun vadeli görünüm

Sağlıklı kişilerde siklosporiyaz genellikle kendi kendini sınırlar ve uygun tedaviyle kısa sürede iyileşir. Bağışıklık sistemi zayıf kişilerde bile tedavi başarılıdır. Sıvı kaybını yerine koymak ve doktorunuzun önerdiği tedaviyi uygulamak en önemli adımlardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.