Yumurtalık Hiperstimülasyon Sendromu (OHSS)

Genel Bakış

Yumurtalık hiperstimülasyon sendromu, doğurganlık (tüp bebek veya yumurtlama) tedavisi sırasında kullanılan ilaçlara yumurtalıkların aşırı yanıt vermesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Yumurtalıklar büyür, sıvı birikir ve bu sıvı karın ve göğüs boşluğuna sızabilir. Hafif ve kendi kendine geçen şekilleri olduğu gibi, tedavi edilmezse ciddi sorunlara yol açabilecek ağır bir tabloda görülebilir.

Yumurtalık hiperstimülasyon sendromu, tüp bebek ve yumurtlama tedavisi gören kadınların küçük bir kısmında görülür. Modern tedavi protokolleri sayesinde ağır OHSS sıklığı azalmıştır, ancak hafif ve orta şiddette vakalar hâlâ görülebilir.

Doğurganlık tedavisi gören kadınlarda, özellikle yumurtalıkları ilaçla uyarılanlarda görülür. Polikistik over sendromu (PKOS) olan, genç ve düşük kilolu kadınlarda daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında şişkinlik ve gerginlik
• Hafif karın ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Hızlı kilo alma
• Göğüslerde hassasiyet
• İshal

Çocuklarda belirtiler

• Bu durum çocuklarda görülmez; yumurtalık uyarıcı tedavilere bağlı olduğu için yalnızca üreme çağındaki kadınlarda ortaya çıkar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz sonrası ve ileri yaştaki kadınlarda doğurganlık tedavisi uygulanmadığı sürece OHSS görülmez.

Nedenler

Ana nedenler

• Doğurganlık tedavisinde kullanılan yumurtalık uyarıcı ilaçlar
• Yumurtlamayı tetikleyen hCG (insan koryonik gonadotropin) hormonu
• Tedavi sonrası oluşan gebeliğin OHSS'i şiddetlendirmesi

Risk faktörleri

• Polikistik over sendromu (PKOS) olmak
• Genç yaş (35 yaş altı)
• Düşük vücut ağırlığı
• Çok sayıda yumurta folikülünün gelişmesi
• Daha önce OHSS geçirmiş olmak
• Yüksek dozda yumurtalık uyarıcı ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil durum' başlığındaki belirtilerden herhangi birini yaşarsanız hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli karın şişliği, nefes darlığı veya idrar azalması durumunda aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Tedavi sonrası planlanan kontrollerinizi aksatmayın.
• Yumurtlama tedavisinden sonra hafif başlayan karın şişliği veya kilo alma fark ederseniz, doktorunuzu bilgilendirin.

Tanı

Doktor, tedavi geçmişinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ani kilo artışı ve karın şişliği OHSS'i düşündürür. Kesin tanı için ultrason ve kan testleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Pelvik ultrason ile yumurtalıkların büyüklüğü ve sıvı birikimi değerlendirilir.
• Kan testleri ile hormon düzeyleri, kan yoğunluğu, böbrek ve karaciğer fonksiyonları incelenir.
• İdrar çıkışı ve günlük kilo takibi yapılır.
• Gerekirse göğüs röntgeni veya ultrason ile akciğer çevresinde sıvı olup olmadığı kontrol edilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için hastaneye gitmeniz gerekebilir. Muayene ve testlerden sonra OHSS'in hafif, orta veya şiddetli olduğu belirlenir. Sonuçlar genellikle aynı gün alınabilir; şiddetli vakalarda hastaneye yatış önerilebilir.

Tedavi

Tedavi şiddete göre değişir. Hafif OHSS'de evde dinlenme, bol sıvı alma ve yakın takip yeterlidir. Orta ve şiddetli vakalarda hastanede sıvı desteği, ilaç tedavisi ve gerekirse sıvı boşaltılması uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Bol su ve elektrolit içeren sıvılar için (doktorunuzun önerdiği miktarda).
• Günde 1-2 kez vücut ağırlığınızı ve idrar miktarınızı takip edin.
• Ağır egzersiz, cinsel ilişki ve karnı zorlayan hareketlerden kaçının.
• Alkol ve sigaradan uzak durun.
• Doktorunuzun önerisi dışında ağrı kesici kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Şiddetli OHSS'de hastaneye yatış gerekebilir. Damar içinden sıvı verilir, pıhtı oluşumunu önlemeye yönelik tedaviler uygulanır ve kan değerleri yakından izlenir. Karında veya akciğer çevresinde biriken sıvı, özel bir iğne ile boşaltılabilir (drenaj). Bu süreçte kullanılacak ilaçlar ve yöntemler doktorunuz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, yumurtalık burulması (torsiyon) veya kist yırtılmasına bağlı kanama gibi acil cerrahi komplikasyon gelişirse ameliyat gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi süresince günlük yaşamınızı hafif aktivitelerle sürdürebilirsiniz. Dinlenmek ve kendinizi zorlamamak önemlidir. Bu dönemde duygusal ve fiziksel destek çok değerlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde 1-2 kez tartılarak ani kilo artışını fark edin.
• İdrar çıkışını not alın.
• Yakınlarınızdan ev işleri ve ulaşım konusunda yardım isteyin.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.

Diyet ve egzersiz

Hafif ve az yağlı yemekler yiyin, tuz tüketimini azaltın. Bol su için. Bu dönemde yürüyüş gibi çok hafif aktiviteler dışında egzersiz önerilmez; doktorunuz ne zaman normal aktivitelere dönebileceğinizi söyleyecektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

OHSS, doğurganlık tedavisinin getirdiği stresi artırabilir. Anksiyete, üzüntü ve hayal kırıklığı yaşamak normaldir. Bu duyguları eşinizle ve doktorunuzla paylaşın; gerekirse psikolojik destek alın. Unutmayın, bu geçici bir durumdur ve çoğu kadın tamamen iyileşir.

Önleme

OHSS tamamen önlenemese de riski azaltmak mümkündür. Yumurtalık uyarımı sırasında yakın takip, ilaç dozunun kişiye özel ayarlanması, tetikleyici ilacın farklı şekilde uygulanması ve embriyo transferinin ertelenip embriyoların dondurulması gibi stratejiler kullanılır.

Tarama programları

Doğurganlık tedavisine başlamadan önce doktorunuz yumurtalık rezervi ve hormon düzeylerinizi değerlendirerek OHSS riskinizi öngörebilir. Bu değerlendirme, tedavi planının kişiselleştirilmesine yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli sıvı kaybı ve böbrek yetmezliği
• Damar içinde pıhtı oluşumu (tromboemboli)
• Yumurtalık burulması (torsiyon)
• Akciğer çevresinde sıvı birikmesi ve solunum sıkıntısı
• Nadiren hayatı tehdit eden komplikasyonlar

Uzun vadeli görünüm

OHSS geçici bir durumdur. Hafif vakalar genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden düzelir. Şiddetli vakalar bile doğru tedavi ve hastane takibiyle iyileşir. Gebelik oluşursa belirtiler daha uzun sürebilir ancak zamanla geçer. Çoğu kadın tamamen sağlığına kavuşur.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.