Somatik Belirti Bozukluğu (Yetişkinler)

Genel Bakış

Somatik belirti bozukluğu, kişinin bedensel şikayetlerinin (ağrı, yorgunluk, mide bulantısı gibi) tıbbi bir nedeni bulunamamasına rağmen kişinin bu belirtilerle aşırı derecede ilgilenmesi, endişelenmesi ve günlük yaşamının bu yüzden aksaması durumudur. Bu bir 'hayali hastalık' değildir; belirtiler gerçektir ve kişi gerçekten acı çeker, ancak yapılan incelemelerde belirtileri açıklayan ciddi bir tıbbi hastalık saptanamaz. Asıl sorun, belirtilerle ilgili aşırı düşünce, duygu ve davranışlardır.

Somatik belirti bozukluğu sanıldığından daha yaygındır. Toplumda her 100 kişiden yaklaşık 5-7'sinin hayatının bir döneminde bu bozukluğu yaşadığı tahmin edilmektedir. Ancak kesin sıklık ülkeden ülkeye ve sağlık sistemine göre değişebilir.

Somatik belirti bozukluğu her yaşta görülebilir, ancak genellikle ergenlik veya genç erişkinlik döneminde başlar. Kadınlarda erkeklere oranla biraz daha sık bildirilmektedir. Kronik hastalığı olanlarda, stresli yaşam olayları yaşayanlarda ve sağlık kaygısı yüksek kişilerde daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Vücudun çeşitli bölgelerinde tekrarlayan veya sürekli ağrılar (baş, sırt, karın, eklemler)
• Şiddetli yorgunluk, halsizlik
• Mide bulantısı, şişkinlik, hazımsızlık, ishal veya kabızlık gibi sindirim sorunları
• Çarpıntı, göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi kalp ve solunumla ilgili belirtiler
• Baş dönmesi, sersemlik, uyuşma veya karıncalanma
• Belirtilerle ilgili sürekli endişe duyma ve 'Acaba ciddi bir hastalığım mı var?' diye düşünme
• Defalarca doktora gitme, tetkik yaptırma ve güvence arama ihtiyacı
• Belirtiler nedeniyle işe, okula veya sosyal hayata gitmekte zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda somatik belirtiler sıklıkla karın ağrısı, baş ağrısı, bacak ağrısı ve yorgunluk şeklinde ortaya çıkar.
• Okul devamsızlığı, sınav kaygısı veya aile içi stres gibi tetikleyiciler olabilir.
• Çocuklar belirtilerini tam olarak anlatamayabilir; bu yüzden yakın gözlem ve çocuk doktoru desteği önemlidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı yetişkinlerde somatik belirtiler çoğunlukla ağrı, yorgunluk, baş dönmesi ve sindirim sorunları şeklinde görülür.
• Depresyon ve kaygı bozuklukları ile birlikte olma ihtimali daha yüksektir.
• Var olan kronik hastalıklar belirtilerin yorumlanmasını zorlaştırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Beynin ağrı ve bedensel duyuları işleme biçimindeki aşırı duyarlılık
• Çocuklukta ihmal, istismar veya travmatik yaşam olayları
• Stresli yaşam olayları (kayıp, işsizlik, ilişki sorunları)
• Hastalıkla ilgili aşırı kaygı ve sürekli beden sinyallerini izleme
• Ailede hastalığa verilen abartılı tepkilerin taklit edilmesi (öğrenilmiş davranış)
• Kişinin duygularını fark etmekte ve ifade etmekte zorlanması

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• Düşük sosyoekonomik düzey ve az eğitim
• Çocukluk çağı travması öyküsü
• Depresyon veya anksiyete bozukluğu varlığı
• Kronik bir fiziksel hastalığın olması
• İşsizlik veya sosyal izolasyon

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtileriniz şiddetli, sürekli veya günlük yaşamınızı engelliyorsa
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma gibi acil durum belirtileri yaşıyorsanız
• Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz varsa, derhal 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtileriniz hafif ancak sizi endişelendiriyorsa aile hekiminize veya bir iç hastalıkları uzmanına başvurun.
• Birçok kez doktor değiştirdiyseniz ve sürekli tetkik yaptırmanıza rağmen sonuçlar normal çıkıyorsa, bu durumu bir hekimle mutlaka konuşun.

Tanı

Tanı koymak için öncelikle belirtilere yol açabilecek fiziksel hastalıklar dışlanır. Doktorunuz ayrıntılı öykü alır, fizik muayene yapar ve gerekli tetkikleri ister. Belirtilere neden olan tıbbi bir durum bulunamaz ve kişi belirtilerle ilgili aşırı endişe, zaman ve enerji harcıyorsa, bir ruh sağlığı uzmanı somatik belirti bozukluğu tanısını değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı, tiroid fonksiyon testleri gibi temel laboratuvar testleri
• Elektrokardiyogram (EKG)
• Gerekirse röntgen, ultrason gibi görüntüleme yöntemleri
• Belirtilere özel incelemeler (örneğin sindirim yakınmaları için endoskopi gibi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta veya ay sürebilir. Doktorunuz önce fiziksel nedenleri araştıracak, ardından gerekirse sizi bir psikiyatri, psikoloji veya psikosomatik tıp uzmanına yönlendirecektir. Bu süreçte sabırlı olmanız ve yaşadığınız belirtileri dürüstçe ve eksiksiz anlatmanız önemlidir.

Tedavi

Somatik belirti bozukluğu tedavisinin temel amacı, belirtileri tamamen ortadan kaldırmak değil, belirtilerle sağlıklı bir şekilde baş etmeyi öğrenmek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi genellikle düzenli doktor görüşmeleri, bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve eşlik eden depresyon veya anksiyete varsa bunların tedavisini içerir.

Evde kişisel bakım

• Belirtilerinizi günlük olarak kaydedin; ne zaman arttığını ve neyin rahatlattığını fark edin.
• Derin nefes, meditasyon veya yoga gibi rahatlama teknikleri öğrenin.
• İnternette sürekli hastalık araştırmaktan kaçının.
• Güvendiğiniz aile üyeleri ve arkadaşlarınızla duygularınızı paylaşın.
• Uyku düzeninize dikkat edin; her gün aynı saatte yatıp kalkmaya çalışın.
• Doktorunuzla planladığınız kontrolleri aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, belirtilerinizle ilişkili kaygı veya depresyon tespit ederse, antidepresan ilaçlar gibi tedaviler önerebilir. İlaçlar yalnızca reçeteyle ve doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Bunun yanında bilişsel davranışçı terapi, belirtilerle baş etme becerilerini güçlendirmede etkili ve önerilen bir psikoterapi yöntemidir.

Bu durumla yaşamak

Somatik belirtilerle yaşamak yorucu ve zorlayıcıdır; ancak belirtilerinizin hayatınızı ele geçirmesine izin vermemek önemlidir. Kendinize küçük ve ulaşılabilir hedefler koyun, zevk aldığınız aktivitelere zaman ayırın, iş ve sosyal yaşamınızdan tamamen kopmayın. Doktorunuzla açık iletişim kurun; belirtileriniz değiştiğinde veya kötüleştiğinde bunu paylaşın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku alışkanlığı edinin.
• Alkol ve kafein alımını sınırlayın.
• Sigara kullanmayın.
• Her gün kısa yürüyüşler yapın.
• Stres yönetimi için gevşeme egzersizleri deneyin.
• Sosyal etkinliklere ve hobilere zaman ayırın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme genel iyilik halinizi destekler; ancak belirtileri mucizevi şekilde ortadan kaldıran bir diyet yoktur. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz (örneğin hızlı yürüyüş) yapmak ağrı, yorgunluk ve kaygıyı azaltmaya yardımcı olabilir. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli devam eden bedensel belirtiler ve çare arayışı; kaygı, depresyon, uyku bozukluğu ve sosyal izolasyona yol açabilir. Bu nedenle ruh sağlığınızı ihmal etmemeniz çok önemlidir. Üzüntü, umutsuzluk, değersizlik veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız mutlaka profesyonel destek alın. Ruh sağlığı, fiziksel sağlığınız kadar değerlidir.

Önleme

Somatik belirti bozukluğunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir. Ancak erken dönemde stresle başa çıkma becerilerini öğrenmek, duyguları ifade etmek ve sağlık kaygısını yönetmek riski azaltabilir. Çocukluk çağı travmalarını uygun şekilde ele almak ve destek almak da koruyucu olabilir.

Tarama programları

Bu hastalığa özel bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli sağlık kontrolleri ve kişinin kendi bedensel belirtilerini tanıyıp gerektiğinde erken destek alması, belirtilerin daha da şiddetlenmesini önleyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İş gücü kaybı ve ekonomik zorluklar
• Gereksiz tıbbi işlemler ve artan sağlık harcamaları
• Aile, arkadaşlık ve iş ilişkilerinde bozulma
• Depresyon, kaygı bozukluğu ve panik atak gelişme riski
• Madde veya ilaç kötüye kullanımı

Uzun vadeli görünüm

Somatik belirti bozukluğu tedavi edilebilir bir durumdur. Doğru tedavi, düzenli doktor desteği ve sabırla belirtiler hafifleyebilir, günlük yaşam işlevselliği geri kazanılabilir. İyileşme zaman alabilir; ancak birçok kişi belirtilerini yönetmeyi öğrenir ve dolu dolu bir yaşam sürer.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.