Periferik Arter Hastalığı (PAH): Bacaklarda Kan Akışı Sorunları

Genel Bakış

Periferik arter hastalığı, bacaklarınızdaki atardamarların daralması veya tıkanmasıdır. Bu damarlar kalpten bacaklarınıza kan taşır. Daralma genellikle damar duvarlarında yağ ve kolesterol birikmesiyle oluşur ve bacaklara yeterince kan gidemez. Bu durum bacaklarda ağrıya, yaralara ve ileri durumlarda doku kaybına yol açabilir.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle 50 yaş üstü kişilerde daha sık görülür ve yaşla birlikte sıklığı artar.

Genellikle 60 yaş üstü kişileri, sigara içenleri, diyabet (şeker hastalığı), yüksek tansiyon ve yüksek kolesterolü olanları etkiler. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha yaygındır, ancak kadınlarda da ciddi boyutlara ulaşabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürürken veya egzersiz yaparken bacaklarda, özellikle baldırlarda kramp ve ağrı
• Dinlenince geçen bacak ağrısı veya ağırlık hissi
• Bacaklarda uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük
• Bacaklarda veya ayaklarda soğukluk
• Ayak tırnaklarının yavaş uzaması
• Bacaklarda tüy dökülmesi ve ciltte parlak görünüm
• Ayakta veya bacakta iyileşmesi zor yaralar

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda periferik arter hastalığı çok nadirdir. Genellikle doğumsal damar anomalileri veya bazı iltihaplı damar hastalıklarıyla ilişkilidir. Bu durumda belirtiler bacaklarda ağrı, soğukluk veya gelişme geriliği şeklinde olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha belirgin olabilir; yürüme güçlüğü, denge sorunu ve bacaklarda morarma görülebilir. Yaşlılar ağrıyı sıklıkla 'yaşlılığa bağlı halsizlik' zannederek fark etmeyebilir, bu yüzden kontroller aksatılmamalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz (damar sertliği): Damar duvarlarında kolesterol ve yağ plaklarının birikmesi
• Kan pıhtısı (trombüs): Bir pıhtının atardamarı tıkaması
• Damar iltihabı (vaskülit): Nadir görülen damar duvarı iltihabı

Risk faktörleri

• Sigara veya tütün ürünleri kullanımı
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Obezite (aşırı kilo)
• Fiziksel hareketsizlik
• Ailede damar hastalığı öyküsü
• İleri yaş (özellikle 60 yaş üstü)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta iyileşmeyen yara veya renk değişikliği
• Yürüyemeyecek kadar şiddetli ve sürekli bacak krampları
• Bacakta şişlik, kızarıklık ve ateş

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken tekrarlayan bacak krampları
• Bacaklarda uyuşma, soğukluk veya güçsüzlük
• Ayak tırnaklarının belirgin şekilde yavaş uzaması

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler ve bacaklarınızı muayene eder. Bacaklardaki nabzı kontrol eder, cilt rengine, sıcaklığına ve yara olup olmadığına bakar. Tanı için özel testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Anjiyobilir indeks (ABI): Ayak bileği ve kol tansiyonu karşılaştırılarak bacak damarlarındaki kan akışı değerlendirilir.
• Doppler ultrason: Damarlardaki kan akışını görüntüleyen ağrısız bir testtir.
• Anjiyografi: Damarların röntgen ile görüntülenmesi; tıkanıklığın yerini ve derecesini gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) anjiyografi: Detaylı damar görüntülemesi sağlar.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde hastaneye gitmeniz gerekebilir. ABI ve ultrason testleri ağrısızdır ve genellikle ayakta yapılır. Anjiyografi için küçük bir damar yolundan boya maddesi verilir ve hafif bir sıcaklık hissi olabilir. İşlem sonrası genellikle birkaç saat gözlemde kalırsınız.

Tedavi

Tedavinin amacı bacaklara kan akışını iyileştirmek, belirtileri azaltmak ve damar tıkanıklığının ilerlemesini durdurmaktır. Yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin temelini oluşturur; gerektiğinde ilaçlar veya girişimsel işlemler eklenir.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün kullanımını bırakmak
• Düzenli yürüyüş egzersizi (doktorunuzun önerdiği şekilde)
• Sağlıklı beslenme ve kilo kontrolü
• Ayak bakımına özen göstermek, her gün ayakları kontrol etmek
• Kan şekeri, tansiyon ve kolesterolü hedef aralıklarda tutmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan akışını artırmak, kan pıhtılarını önlemek veya kolesterolü düşürmek için ilaçlar önerebilir. Ayrıca yürüme mesafesini artıran ilaçlar da kullanılabilir. İlaçlar mutlaka doktor kontrolünde ve reçete edildiği şekilde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Şiddetli tıkanıklıklarda, daralmış damarı açmak için balon anjiyoplasti veya tıkalı bölgeyi geçmek için baypas ameliyatı gerekebilir. Hangi işlemin uygulanacağına, damarın durumuna ve hastanın genel sağlığına göre doktor karar verir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızda yürüyüş egzersizlerini düzenli yapmaya çalışın. Yürürken ağrı olursa kısa bir mola verip dinlenin, sonra tekrar başlayın. Ayaklarınızı her gün kontrol edin, özellikle tırnak aralarını ve tabanlarını temiz tutun. Ayaklarınızı yıkarken çok sıcak su kullanmaktan kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapmak (örneğin günde 30 dakika yürüyüş)
• Tütün ürünlerinden tamamen uzak durmak
• Stresi yönetmek için gevşeme egzersizleri veya hobiler edinmek
• Doktorunuzun verdiği ilaçları düzenli almak
• Doktor kontrollerini aksatmamak

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir; bol sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağı. Tuz ve doymuş yağlardan kaçının. Haftada en az 5 gün, 30 dakika orta tempoda yürüyüş yapmak kan akışını iyileştirebilir ve bacak kaslarınızın daha dayanıklı olmasını sağlar.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, hüzün veya moral bozukluğu yaratabilir. Bu duyguların normal olduğunu unutmayın. Sevdiklerinizle konuşmak, bir destek grubuna katılmak veya bir psikologdan yardım almak bu süreçte size iyi gelebilir.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Sigaradan uzak durmak, düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek ve tansiyon, şeker ve kolesterolü kontrol altında tutmak bu hastalığa yakalanma riskini önemli ölçüde azaltır.

Aşılar

Periferik arter hastalığını doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre aşıları, damar hastalığı olan kişilerde enfeksiyon kaynaklı ciddi komplikasyonları önlemeye yardımcı olabilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuza sorabilirsiniz.

Tarama programları

Belirti vermeyen kişilerde rutin tarama önerilmez. Ancak diyabet, yüksek tansiyon, sigara öyküsü gibi birden fazla risk faktörü olan kişilerin doktor kontrolünde damar sağlığı açısından değerlendirilmesi faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacakta iyileşmeyen yaralar ve enfeksiyon
• Doku ölümü (kangren) ve bacak kaybı riski
• Kalp krizi veya inme (felç) riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve doğru tedavi ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir, bacak kaybı çoğunlukla önlenebilir. Yaşam tarzı değişikliklerine uyum gösteren birçok hasta, daha aktif ve ağrısız bir yaşama kavuşur. Damar sağlığına düzenli bakım, geleceğiniz için olumlu bir yatırımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.