Hayat Değiştiren Bir Dönemeç: Tip 2 Diyabet

Genel Bakış

Tip 2 diyabet, vücudunuzun kan şekerini (glikoz) düzenleme şeklinin bozulduğu uzun süreli bir hastalıktır. Yediğiniz yiyecekler şekere dönüşür ve insülin adlı bir hormon bu şekerin hücrelerinize girmesine yardımcı olur. Tip 2 diyabette vücudunuz ya yeterli insülin üretemez ya da ürettiği insüline gerektiği gibi tepki veremez. Bu durum kanınızda şekerin birikmesine yol açar.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde milyonlarca insan tip 2 diyabetle yaşamaktadır. Türkiye'de de her 10 yetişkinden biri diyabet hastasıdır ve bu sayı giderek artmaktadır.

Genellikle 40 yaş üstü bireyleri etkiler; ancak hareketsiz yaşam, yanlış beslenme ve artan obezite nedeniyle gençlerde ve hatta çocuklarda da görülmeye başlamıştır. Ailede diyabet öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar ve gebelikte diyabet geçirenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sürekli susuzluk hissi ve ağız kuruluğu
• Sık idrara çıkma, özellikle geceleri
• Çok yemek yemeye rağmen kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bulanık görme
• Vücutta yaraların geç iyileşmesi
• Ellerde ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda tip 2 diyabet gelişebilir, özellikle fazla kilolu ve az hareket eden çocuklarda daha sık görülür.
• Koltuk altı ve boyun gibi bölgelerde koyu renkli, kadifemsi lekeler (akantozis nigrikans) görülebilir.
• Çocukta aşırı susama, sık idrara çıkma, iştahta artış ve sebepsiz yorgunluk varsa doktora başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha silik olabilir ve fark edilmeyebilir.
• Sık idrar yolu enfeksiyonları, düşmeler ve bilinç bulanıklığı yaşlılarda diyabetin işareti olabilir.
• Görmede azalma ve ellerde/ayaklarda his kaybı yaşlılarda daha erken fark edilebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• İnsülin direnci: Hücrelerin insüline yeterli yanıt vermemesi
• Pankreasın yeterince insülin üretememesi
• Genetik yatkınlık (ailede diyabet öyküsü)
• Aşırı kilo ve özellikle karın bölgesinde yağlanma

Risk faktörleri

• Fazla kilolu veya obez olmak (önemli risk faktörüdür)
• Fiziksel olarak hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş gıdalar, şekerli içecekler, fazla karbonhidrat)
• Sigara içmek
• Hipertansiyon veya yüksek kolesterol gibi metabolik sorunlar
• Polikistik over sendromu öyküsü
• Gebelik diyabeti öyküsü veya 4 kilonun üzerinde bebek doğurmuş olmak
• 45 yaş üzerinde olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Kan şekeriniz çok yüksek ölçülüyorsa, kendinizi iyi hissetmiyorsanız ve evde yönetemiyorsanız acil tıbbi yardım alın.
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma veya şiddetli baş ağrısı varsa vakit kaybetmeden acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli susama, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı veya yorgunluk gibi belirtileriniz varsa aile hekiminize veya bir iç hastalıkları uzmanına başvurun.
• Risk faktörleriniz varsa (aile öyküsü, fazla kilo vb.) düzenli sağlık kontrollerinizi ihmal etmeyin.
• Diyabet tanısı aldıktan sonra kontrol için önerilen sıklıkta doktorunuzu ziyaret edin.

Tanı

Diyabet tanısı için kan şekeri ölçümleri ve tahliller yapılır. Doktorunuz öykünüzü dinler, fizik muayene yapar ve gerekli testleri ister. Tanı koymak için bir testin tek başına yeterli olmaması durumunda testler tekrarlanabilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi: En az 8 saatlik açlığın ardından ölçülür.
• Tokluk kan şekeri testi: Yemekten 2 saat sonra ölçülür.
• HbA1c testi: Son 2-3 aylık ortalama kan şekerini gösterir.
• Oral glukoz tolerans testi: Belirli miktarda şekerli su içildikten sonra kan şekeri ölçülür.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci basittir. Kan verdikten sonra sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları sizinle detaylı bir şekilde konuşur, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekirse ilaç tedavisi hakkında bilgi verir. Tanı konduktan sonra düzenli kontrol planı oluşturulur.

Tedavi

Tip 2 diyabetin tedavisi çok yönlüdür ve kişiye özeldir. Temel hedef kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutmak, belirtileri kontrol altına almak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi yaşam boyu devam etmez; aslında yaşam tarzı değişiklikleri hastalığın seyrini büyük ölçüde değiştirir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenme (tam tahıllar, sebze, meyve, yağsız proteinler, lifli gıdalar)
• Düzenli fiziksel aktivite (haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta yürüyüş veya egzersiz)
• Kilo kontrolü (vücut ağırlığının %5-10'unu kaybetmek bile kan şekerini olumlu etkiler)
• Kan şekerini düzenli kontrol etme
• Ayak bakımına dikkat etme ve yaraları erken fark etme
• Sigara ve aşırı alkolden kaçınma
• Stres yönetimi ve yeterli uyku

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz yaşam tarzı değişikliklerinin yanında kan şekerini düşüren ilaçlar önerebilir. Bazı durumlarda ağızdan alınan ilaçlar, bazen de insülin tedavisi gerekir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verir. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız, dozlarını doktorunuzdan bağımsız değiştirmemeniz çok önemlidir. Kan şekeri takibi ve hekim kontrolü tedavinin vazgeçilmez parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok yüksek obezitesi olan ve yaşam tarzı değişiklikleri ile yeterli sonuç alınamayan bazı hastalarda obezite cerrahisi (metabolik cerrahi) diyabetin yönetiminde bir seçenek olabilir. Bu seçenek, alanında uzman bir ekip tarafından değerlendirilerek hastaya özel olarak planlanır.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşamak, sağlığınıza daha fazla dikkat etmenizi gerektirir, ama hayatınızın sonu değildir. Düzenli beslenme, ilaçlarınızı zamanında alma, kan şekeri ölçümü ve doktor kontrolleri temel alışkanlıklarınız olmalıdır. Kendinizi iyi hissettiğiniz dönemlerde bile tedaviyi bırakmamak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde üç ana öğün ve ara öğünler halinde düzenli beslenin
• Her gün en az 30 dakika yürüyüşe veya hareket etmeye çalışın
• Şekerli içeceklerden ve aşırı işlenmiş gıdalardan kaçının
• Bol su için
• Stresi azaltmak için yoga, meditasyon veya hobilerle uğraşın
• Uykunuzu ihmal etmeyin, günde 7-8 saat uyumaya özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Beslenmede ana ilke, kan şekerini hızlı yükselten rafine şeker ve basit karbonhidratlardan kaçınmaktır. Tam tahıllı ekmekler, baklagiller, sebzeler, meyveler ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı, fındık, ceviz) iyi seçeneklerdir. Porsiyon kontrolü önemlidir. Egzersiz, kan şekerini düşürmeye yardımcı olur ve insüline duyarlılığı artırır. Yürüyüş, yüzme, bisiklet ve hafif güçlendirme egzersizleri önerilir. Yeni bir diyet veya egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet gibi kronik bir hastalık kabul edilmesi zor süreçler yaratabilir. Kaygı, depresyon, öfke veya tükenmişlik hissedebilirsiniz. Bu duygular normaldir. Kendinize zaman tanıyın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak size iyi gelecektir. Unutmayın: Diyabetinizi yöneterek duygusal sağlığınızı da güçlendirirsiniz.

Önleme

Tip 2 diyabetin birçok vakası sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile önlenebilir veya geciktirilebilir. İdeal kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek ve sigaradan uzak durmak en etkili önlemlerdir. Ailede diyabet öyküsü olanlar için risk faktörlerini bilmek önemlidir.

Aşılar

Diyabetli kişiler enfeksiyonlara daha yatkın olduğu için grip, zatürre (pnömokok) ve hepatit B aşılarını yaptırmaları önerilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğuna aile hekiminiz veya bağlı olduğunuz sağlık kuruluşu karar verecektir.

Tarama programları

Hiçbir belirti olmasa bile, özellikle 45 yaşından itibaren her 3 yılda bir kan şekeri taraması yaptırmanız önerilir. Aşırı kilolu, ailesinde diyabet olan veya diyabet risk faktörlerini taşıyan bireylerin daha erken yaşta ve daha sık kontrol ettirmesi gerekir. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği birimleri bu taramayı yapabilmektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp hastalıkları, kalp krizi ve inme riski artar
• Böbrek hasarı ve böbrek yetmezliği gelişebilir
• Gözlerde hasar (diyabetik retinopati) ve görme kaybı
• Sinir hasarı (nöropati) ve ayaklarda his kaybı
• Ayak yaraları, enfeksiyon ve bazen ampütasyon ihtiyacı
• Cilt enfeksiyonları ve diş eti hastalıkları

Uzun vadeli görünüm

Durum ne kadar ciddi görünse de tip 2 diyabet iyi yönetildiğinde tam dolu bir hayat yaşamanıza engel değildir. Erken fark etmek ve yaşam tarzınıza sahip çıkmak, komplikasyonları büyük ölçüde önleyebilir. Bugün pek çok kişi diyabetiyle sağlıklı ve mutlu bir şekilde yaşamaktadır. Sizin için de mümkün.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.