Sedef Hastalığı (Psoriasis) Nedir?

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin cilt hücrelerini normalden çok daha hızlı üretmesine yol açan, ciltte kalınlaşmış, kızarık ve gümüş beyazı pullarla kendini gösteren kronik bir deri hastalığıdır. Bulaşıcı değildir ve genellikle ataklar halinde seyreder.

Sedef hastalığı dünyada en sık görülen kronik cilt hastalıklarından biridir. Türkiye'de de sık olarak rastlanır; toplumun yaklaşık %2-3'ünü etkilediği tahmin edilmektedir.

Sedef hastalığı her yaşta başlayabilir, ancak en sık 15-35 yaş arasında ortaya çıkar. Erkeklerde ve kadınlarda benzer sıklıkta görülür; aile öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kızarık, kalın plaklar ve üzerinde gümüş beyazı pullanma
• Kaşıntı, yanma veya ağrı hissi
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişikliği
• Ciltte kuruluk ve çatlaklar
• Bazı kişilerde eklemlerde ağrı, şişlik ve tutukluk

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda saçlı deride, yüzde ve bebek bezi bölgesinde ince pullu kızarık lekeler görülebilir.
• Kaşıntı belirgin olabilir ve uykuyu etkileyebilir.
• Çocukluk çağı sedef hastalığı bazen boğaz enfeksiyonlarından sonra aniden ortaya çıkabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda cilt daha ince olduğu için plaklar daha az pullu görünebilir.
• Cilt kıvrımlarında, kasık ve koltuk altında daha yumuşak görünümlü kızarıklıklar ortaya çıkabilir.
• Yanma ve tahriş hissi daha ön planda olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi cilt hücrelerine saldırarak hızlı yenilenmeye yol açması
• Genetik yatkınlık (ailede sedef hastalığı öyküsü)
• Çevresel tetikleyicilerin hastalık yatkınlığı olan kişilerde belirtileri başlatması

Risk faktörleri

• Aile bireylerinde sedef hastalığı olması
• Yoğun stres ve duygusal zorluklar
• Deri yaralanmaları, çizikler veya güneş yanıkları
• Enfeksiyonlar, özellikle beta mikrobu ile olan boğaz enfeksiyonları
• Sigara içmek ve aşırı alkol kullanımı
• Bazı ilaçlar ve iklim değişiklikleri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Cilt bulguları hızla yayılıyorsa ve ağrılıysa
• Eklemlerde ağrı, şişlik veya sabah tutukluğu başladıysa
• Evde uygulanan bakıma rağmen belirtiler kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte yeni, iyileşmeyen kızarıklık ve pullanma fark ederseniz
• Kaşıntı uyku kalitesini ve günlük yaşamı etkiliyorsa
• Tırnaklarda belirgin değişiklikler oluştuysa
• Alevlenme dönemlerinizin sıklığı arttıysa

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinler, cildinizi, saçlı derinizi ve tırnaklarınızı dikkatle inceler. Çoğu durumda tanı muayene ile konulur; gerekirse cilt örneği alınır.

Yapılabilecek testler

• Cilt muayenesi
• Dermatoskopi (cildi büyüten özel bir cihazla inceleme)
• Deri biyopsisi (küçük bir cilt örneğinin laboratuvarda incelenmesi)
• Eklem belirtileri varsa kan testleri ve röntgen görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size ailenizde sedef hastalığı olup olmadığını, belirtilerin ne zaman başladığını ve nelerin tetiklediğini soracaktır. Tanı genellikle günü birlik muayene ile netleşir; cilt biyopsisi gerekirse işlem birkaç dakika sürer.

Tedavi

Sedef hastalığının tedavisi belirtilerin yerine, yaygınlığına ve eklem tutulumunun olup olmamasına göre kişiye özel planlanır. Amaç cilt hücrelerinin aşırı çoğalmasını yavaşlatmak, iltihabı azaltmak ve kaşıntıyı kontrol etmektir. Kronik bir hastalık olduğu için tedavi aralıklı veya uzun süreli olabilir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi her gün düzenli olarak nemlendirin.
• Ilık suyla kısa süreli banyo yapın; çok sıcak sudan kaçının.
• Kaşıntıyı artıran kaşımadan kaçının, tırnaklarınızı kısa tutun.
• Cildi tahriş etmeyen pamuklu ve yumuşak kıyafetler giyin.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.
• Doktor onayı olmadan cilt üzerinde bilinçsiz ürünler kullanmaktan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Tedavide doktorunuzun önerebileceği başlıca yaklaşımlar şunlardır: cilt üzerine uygulanan kremler ve merhemler, kontrollü ışık tedavisi (fototerapi), ağızdan veya enjeksiyon şeklinde uygulanan bağışıklık sistemini düzenleyen sistemik tedaviler. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğunu bir dermatoloji uzmanı belirlemelidir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı ile yaşamak, cildinize düzenli bakım yapmayı ve ataklarınızı tetikleyen durumları tanımayı gerektirir. Belirtileriniz iyi yönetildiğinde günlük yaşamınız büyük ölçüde normal biçimde devam eder.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyuyun.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmanız için destek alın.
• Alkol tüketimini sınırlayın.
• Cilt yaralanmalarından ve sürtünmelerden kaçının.
• Güneşe kısa süreli, kontrollü maruz kalın; güneş yanığından mutlaka korunun.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme ve düzenli egzersiz genel sağlığınızı destekler ve kilo kontrolüne yardımcı olur. Bazı kişiler belirli gıdaların belirtilerini artırdığını fark edebilir; bu durumda bir beslenme uzmanından veya doktorunuzdan destek isteyin. Egzersiz, özellikle eklem tutulumu olan kişilerde hareketliliği korumaya yardımcıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ciltte görünen belirtiler ve sürekli kaşıntı sosyal kaygılara, özgüven sorunlarına ve duygusal zorlanmaya yol açabilir. Bu durum depresyon ve anksiyete riskini artırabilir. Bu duyguları bir sağlık uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Kriz anında ülkenizdeki kriz destek hattını aramak önemli bir adımdır.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek şu an için mümkün değildir. Ancak tetikleyicilerden kaçınarak, cildi düzenli nemlendirerek ve yaşam tarzı önlemleri alarak atakların sıklığı ve şiddeti azaltılabilir.

Aşılar

Bağışıklama takvimine uygun yapılan aşılar enfeksiyon hastalıklarına karşı korur ve bu enfeksiyonlar sedef ataklarını tetikleyebilir. Ancak sedef tedavisinde kullanılan bazı ilaçların aşılarla etkileşimi olabileceğinden aşı yaptırmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sedef hastalığı için topluma yönelik rutin bir tarama önerilmez. Ancak aile öykünüz varsa ve ciltte veya eklemlerde olağan dışı belirtiler fark ederseniz erken kontrol olmanızda fayda vardır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklem iltihabı (psoriatik artrit) gelişmesi ve kalıcı eklem hasarı
• Ciltte çatlak ve yaraların enfekte olması
• Yaygın eritrodermik sedef gibi ciddi cilt atakları
• Depresyon, kaygı ve sosyal izolasyon riski
• Kalp damar hastalıkları ve metabolik sendrom riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı olan çoğu insan, uygun tedavi ve düzenli takip sayesinde belirtilerini kontrol altına alabilir ve aktif, üretken bir yaşam sürdürebilir. Tedavi seçenekleri sürekli gelişmektedir; doktorunuzla birlikte oluşturacağınız plan, hem cilt sağlığınızı hem de genel yaşam kalitenizi korumanıza yardımcı olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.