Periferik Arter Hastalığı: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Periferik arter hastalığı, kalpten çıkıp kol ve bacaklara kan taşıyan atardamarların (arterlerin) daralması veya tıkanmasıdır. Genellikle bacaklardaki atardamarları etkiler ve damarların iç yüzeyinde yağ, kolesterol ve diğer maddelerin birikmesiyle ortaya çıkar. Bu durum, dokulara yeterli kan ve oksijen ulaşmasını engeller.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle 60 yaş üzerinde ve sigara kullanan kişilerde sık görülür. Ancak belirtileri hafif olduğu için birçok kişi bunun farkında olmayabilir.

Sigara içenler, diyabet, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterolü olanlar, 60 yaş üstü, hareketsiz yaşam tarzı olanlar ve ailesinde damar hastalığı öyküsü bulunanlar daha çok risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürürken, merdiven çıkarken veya egzersiz sırasında bacaklarda (genellikle baldırda) kramp, ağrı veya yorgunluk hissi
• Dinlenince geçen bacak ağrısı
• Bacaklarda veya ayaklarda uyuşukluk, karıncalanma
• Ayaklarda veya bacaklarda soğukluk
• Ayak tırnaklarında yavaş uzama, ciltte parlak ve incelmiş görünüm
• Bacaklarda veya ayaklarda iyileşmesi zor yaralar
• Etkilenen bacakta zayıf veya hiç hissedilmeyen nabız

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz: Damar duvarında kolesterol, yağ ve kireç gibi maddelerin plak adı verilen birikintiler oluşturması
• Kan pıhtısı: Bir damarı aniden tıkayabilir
• Damar iltihabı (vaskülit): Damar duvarının şişmesi ve daralması
• Damar yaralanması veya radyasyona maruziyet

Risk faktörleri

• Sigara içmek (en güçlü risk faktörü)
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Aşırı kilo veya obezite
• Fiziksel hareketsizlik
• 60 yaş üzerinde olmak
• Ailede kalp, inme veya bacak damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yürürken veya dinlenirken geçmeyen şiddetli bacak ağrısı
• Bacakta renk değişikliği, morarma veya soğukluk
• Açık, iyileşmeyen veya kötü kokulu yara
• Ani bacak ağrısı ve hareket kısıtlılığı (hemen 112'yi arayın)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Egzersizle tetiklenen ve dinlenince geçen bacak kramp veya ağrısı
• Bacak veya ayakta uyuşma, karıncalanma
• Ayak tırnaklarındaki değişiklikler veya zayıf hissi

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyip fizik muayene yapacak, bacaklardaki nabızları ve ayak bileği tansiyonunu ölçecektir. En sık kullanılan tarama testi, ayak bileği ve koldaki tansiyon değerlerini karşılaştıran ayak bileği-kol indeksidir (ABI).

Yapılabilecek testler

• Ayak bileği-kol indeksi (ABI): Ayak bileği ile koldaki tansiyon değerlerinin karşılaştırılması
• Doppler ultrason: Damarlardaki kan akışını görüntüleyen, ağrısız bir inceleme
• Manyetik rezonans (MR) anjiyografi veya bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi: Damarların detaylı görüntüsü
• Kan testleri: Kolesterol, kan şekeri ve böbrek fonksiyonları

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle ağrısızdır ve çoğu hasta için poliklinik muayenesiyle tamamlanabilir. Gerekirse ileri görüntüleme için randevu planlanır.

Tedavi

Tedavinin ana amacı bacaklara giden kan akışını artırmak, belirtileri kontrol altına almak ve kalp krizi ile inme riskini azaltmaktır. Tedavi planı, hastalığın evresine ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Sigarayı bırakmak en önemli adımdır
• Düzenli yürüyüş yapmak ve bacak ağrısına rağmen doktorunuzun önerdiği egzersiz programına uymak
• Ayaklarınızı her gün kontrol etmek; yara, kesik ve renk değişikliklerine dikkat etmek
• Ayaklarınızı temiz ve nemlendirilmiş tutmak; çok sıcak su veya ısıtıcı kullanmamak
• Bol, rahat ve sıkı olmayan ayakkabılar giymek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyon, kolesterol ve kan şekeri seviyelerini kontrol altına almak için bazı ilaçlar önerebilir. Ayrıca kan pıhtılaşmasını önleyen ve damarların genişlemesine yardımcı olan tedaviler de kullanılabilir. İlaç seçiminde ve dozunda mutlaka doktorunuzun yönlendirmesine uyun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Daralma veya tıkanıklık çok ileri düzeydeyse ve yaşam kalitesini ciddi şekilde etkiliyorsa; balonla genişletme (anjiyoplasti), damar içi stent yerleştirme veya damar baypas (bypass) cerrahisi gibi girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. Hangisinin uygun olduğuna damar cerrahisi uzmanı karar verir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızda bacaklarınıza iyi bakmak önemlidir. Doktorunuzun önerdiği yürüyüş programını sürdürün, ayaklarınızı düzenli kontrol edin ve dinlenme ile aktiviteyi dengeleyin. Bacak ağrısı çekiyorsanız, kısa dinlenme aralarıyla yürümeye devam edebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı tamamen bırakmak
• Haftada en az 5 gün, 30 dakika tempolu yürüyüş (doktor onayı ile)
• Sağlıklı kiloyu korumak
• Tansiyon ve kan şekerini düzenli takip etmek
• Stresten uzak durmaya çalışmak ve yeterli uyumak

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağı ağırlıklı Akdeniz tipi beslenme önerilir. Tuz, şeker, işlenmiş gıda ve doymuş yağlar sınırlandırılmalıdır. Yürüyüş gibi düzenli egzersiz, kan akışını artırır ve yeni damar oluşumunu tetikleyebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı, hareket kısıtlılığı ve hastalıkla ilgili kaygılar; hüzün, öfke veya depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir, ancak günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı yaşam tarzı, sigara içmeme, düzenli egzersiz ve kontrollü beslenme ile damar sağlığınızı koruyabilirsiniz. Diyabet, hipertansiyon ve kolesterol gibi risk faktörlerini kontrol altında tutmak da kritik önem taşır.

Aşılar

Periferik arter hastalığına özel bir aşı yoktur. Ancak damar hastalığı olan kişilerde grip ve zatürre aşıları, enfeksiyonlara bağlı riskleri azaltmak için önerilebilir. Aşılar hakkında aile hekiminize danışabilirsiniz.

Tarama programları

Risk altındaki kişiler (örneğin 55 yaş üstü, sigara içenler veya diyabet hastaları) herhangi bir belirti olmasa bile düzenli sağlık kontrollerinde ayak bileği-kol indeksi ölçümü ile taranabilir. Sağlık Bakanlığı rehberlerine göre hekiminiz uygun görürse bu test yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacak yaralarının iyileşmemesi ve enfeksiyonların yayılması
• Doku ölümü (kangren) ve bacak kaybı (ampütasyon) riski
• Kalp krizi, inme ve damar tıkanıklığı gibi diğer damar hastalıkları riskinde artış
• Yaşam kalitesinin düşmesi ve hareket kısıtlılığı

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis edildiğinde ve tedaviye uyulduğunda çoğu kişi bacaklarını koruyabilir, ağrıları azalır ve yaşam kalitesi belirgin şekilde iyileşir. Damar sağlığını korumak için atılan küçük adımlar büyük fark yaratır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.