Huzursuz Bağırsak Sendromu (IBS) ve Beslenme: Yeni Diyet Yaklaşımı

Genel Bakış

İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS), kalın bağırsağın yapısında herhangi bir hasar olmamasına rağmen bağırsak hareketlerinin ve sinir sinyallerinin düzenli çalışmaması sonucu ortaya çıkan, karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve ishal veya kabızlık gibi şikayetlerle seyreden bir sağlık sorunudur. Bir bağırsak hastalığı değil, bağırsak ve beynin birlikte çalışma şeklini etkileyen bir durumdur.

Evet, İrritabl Bağırsak Sendromu çok yaygındır. Dünya genelinde her 10 kişiden yaklaşık 1'ini etkilediği düşünülmektedir.

Her yaşta görülebilir ancak genellikle 20'li ve 30'lu yaşlarda başlar. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık teşhis edilir. Stresli dönemlerde, yoğun iş temposunda veya hayat değişiklikleri sırasında belirtiler daha da artabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramplar
• Şişkinlik ve gaz
• İshal veya kabızlık (bazen dönüşümlü olarak)
• Bağırsak hareketinden sonra tam rahatlamış hissetmeme
• Dışkıda mukus (beyazımsı sümüksü madde)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda karın ağrısı daha belirgindir
• Okul saatlerinde tuvalete gitme ihtiyacı artabilir
• Karın ağrısı nedeniyle okula devamsızlık görülebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kabızlık daha ön planda olabilir
• Bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikler başka nedenlere bağlı olabileceğinden dikkatli değerlendirme gerekir
• Belirtiler yaşla birlikte değişebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak hareketlerinin anormal çalışması (çok hızlı veya çok yavaş)
• Bağırsaktaki sinirlerin aşırı hassas olması ve normal gazları bile ağrılı algılaması
• Beyin-bağırsak arasındaki iletişimde aksaklıklar
• Stres, kaygı ve duygusal gerginlik
• Bazı besinlere ve gıda katkı maddelerine karşı duyarlılık
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonu sonrası gelişebilen hassasiyet

Risk faktörleri

• Ailede IBS öyküsü olması
• Yoğun ve sürekli stres
• Depresyon veya anksiyete bozukluğu
• Düzensiz ve dengesiz beslenme alışkanlıkları
• Geçmişte şiddetli bağırsak enfeksiyonu geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkıda kan görülmesi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Gece uykudan uyandıran ishal veya ağrı
• Ateş ve karın ağrısının birlikte olması

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık gibi belirtiler haftalarca devam ediyorsa
• Bağırsak alışkanlıklarınızda belirgin ve sürekli bir değişiklik varsa
• Belirtiler günlük yaşamınızı ve çalışma düzeninizi etkiliyorsa

Tanı

Doktorunuz önce ayrıntılı semptom öykünüzü dinler, fizik muayene yapar ve bazı tetkikler isteyebilir. IBS için kesin bir laboratuvar testi yoktur; tanı, belirtilerin değerlendirilmesi ve diğer hastalıkların dışlanması ile konur. Doktorunuz, semptomlarınıza göre 'Rome kriterleri' adı verilen uluslararası tanı ölçütlerini kullanabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (kansızlık ve enfeksiyon belirteçleri için)
• Dışkı testleri (iltihap veya enfeksiyon varlığını dışlamak için)
• Çölyak hastalığını dışlamak için kan testi
• Gerekirse kolonoskopi (bağırsak içinin kameralı incelenmesi) – özellikle ileri yaşta veya kanama gibi uyarı işaretleri varsa

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve tetkikler sonrasında doktorunuz size tanıyı söyleyecek ve tedavi planını anlatacaktır. Bazen bir gastroenteroloji (sindirim sistemi) uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Bu süreçte endişelerinizi doktorunuzla açıkça paylaşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

IBS tedavisinin temelini; beslenme düzenlemesi, yaşam tarzı değişiklikleri, stres yönetimi ve gerektiğinde ilaç tedavisi oluşturur. Tedavi kişiye özeldir; çünkü her kişide belirtiler ve tetikleyiciler farklıdır.

Evde kişisel bakım

• Yemekleri az ve sık yiyin, büyük porsiyonlardan kaçının
• Yağlı, baharatlı ve çok işlenmiş gıdaları sınırlayın
• Diyetinize yavaş yavaş lif ekleyin, ancak aşırı lif bazı kişilerde gaz yapabilir
• Kafein, alkol ve gazlı içecekleri azaltın
• Bir besin günlüğü tutarak tetikleyici yiyeceklerinizi fark edin
• Düzenli yürüyüş ve hafif egzersiz yapın
• Yemek sırasında çok hızlı yemeyin ve yeterince çiğneyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, belirtilerinizin türüne göre bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı bazı ilaçlar önerebilir. Örneğin ishal kontrolüne, kabızlık giderilmesine veya karın ağrısının hafifletilmesine yönelik farklı seçenekler bulunur. Bu ilaçlar mutlaka doktor önerisi ve kontrolünde kullanılmalıdır. Ayrıca probiyotikler (yararlı bakteriler) bazı kişilerde belirtileri hafifletebilir; ancak hangi probiyotiğin işe yaradığı kişiden kişiye değişir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS için cerrahi tedavi gerekmez. IBS, bağırsakta yapısal bir hasar oluşturmadığı için cerrahi müdahale uygun bir seçenek değildir.

Bu durumla yaşamak

IBS ile günlük yaşam, belirtileri iyi yöneterek çoğunlukla normal şekilde sürdürülebilir. Tuvalete erişimin kolay olduğu yerleri tercih edebilir, yanınıza acil durumlar için küçük bir çanta hazırlayabilirsiniz. Belirtilerinizin kontrolde olduğu iyi günlerde, kendinize zaman tanıyın ve çok fazla plan yapmaktan kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku düzeni oluşturun
• Yoga, meditasyon veya derin nefes egzersizleri gibi stres azaltıcı aktiviteler yapın
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin
• Kendinize haftalık dinlenme ve eğlence zamanları ayırın

Diyet ve egzersiz

Diyet ve egzersiz IBS yönetiminin iki anahtarıdır. Bazı kişiler için 'düşük FODMAP' diyeti faydalı olabilir. FODMAP, sindirimi zor kısa zincirli karbonhidratların genel adıdır; bu diyet, gaz ve şişkinlik yapabilen besinleri kısa bir süre kısıtlayıp sonra tek tek geri ekleyerek kişisel tetikleyicileri bulmayı amaçlar. Bu diyeti dietisyen rehberliğinde uygulamak en sağlıklısıdır. Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz (örn. hızlı yürüyüş) önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS, kronik bir rahatsızlık olması nedeniyle kaygı, utanç ve sosyal izolasyona yol açabilir. Belirtilerin her an ortaya çıkabileceği endişesi kişinin yaşam kalitesini düşürebilir. Psikolojik destek ve stres yönetimi, IBS tedavisinin önemli bir parçasıdır. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten yardım almak, hem duygusal iyi oluşu hem de belirtilerin kontrolünü olumlu etkileyebilir.

Önleme

IBS'in tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmayabilir ancak belirtilerin tetiklenmesi önlenebilir. Sağlıklı ve düzenli beslenmek, stresten uzak durmak, yeterli uyumak ve düzenli egzersiz yapmak belirtilerin şiddetini ve sıklığını azaltır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yaşam kalitesinde düşüş
• İş ve sosyal yaşamda kısıtlanma
• Depresyon ve anksiyete riskinde artış
• Aşırı ilaç kullanımına bağlı yan etkiler (doktor kontrolü olmadan)

Uzun vadeli görünüm

IBS, zamanla değişkenlik gösterebilen ancak doğru yönetimle kontrol altına alınabilen bir durumdur. Diyet değişiklikleri, stres yönetimi ve doktorunuzun önerdiği tedavi ile belirtilerinizin büyük çoğunluğunda iyileşme sağlamak mümkündür. Çoğu insan, yaşam tarzı düzenlemeleriyle günlük aktivitelerine tam olarak dönebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.