Asit ve Kimyasal Yanıklar

Genel Bakış

Asit ve kimyasal yanıklar, cildinize veya gözünüze zarar verici bir kimyasal madde temas ettiğinde oluşur. Bu maddeler; temizlik ürünleri, akü asidi, çamaşır suyu, kireç çözücüler ve bazı endüstriyel kimyasallar olabilir. Isı yanıklarından farklı olarak, kimyasal madde ciltten temizlenmediği sürece dokuyu yakmaya devam edebilir. Bu nedenle ilk yapılacak doğru müdahale, kimyasalı hızlı ve güvenli şekilde uzaklaştırmaktır.

Kimyasal yanıklar, ısı yanıkları kadar sık görülmese de evde ve iş yerlerinde yeterince yaygındır. Özellikle temizlik ürünleri ve sanayi kimyasallarıyla çalışan kişilerde görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. En çok risk altında olanlar; evde temizlik yapanlar, sanayi çalışanları, laboratuvar çalışanları ve küçük çocukları olan ailelerdir. Çocuklar, temizlik ürünlerini fark edip açma eğiliminde oldukları için özel dikkat gerektirir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yanık bölgesinde ağrı, kızarıklık ve şişlik
• Ciltte renk değişikliği (beyazımsı, sarı, kahverengi veya siyah olabilir)
• Su toplamış kabarcıklar (büller)
• Bölgede uyuşma veya karıncalanma
• Kimyasal solunduysa öksürük, nefes darlığı veya boğazda yanma

Çocuklarda belirtiler

• Küçük çocuklar ağrıyı tam tarif edemeyebilir
• Ağız çevresinde yanık izi veya salya akması (kimyasal ağza alınmış olabilir)
• Huzursuzluk, ağlama veya yemek yememe
• Bulantı, kusma veya karın ağrısı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Cilt inceldiği için yanık daha derin olabilir
• Ağrı hissi azalmış olabilir, bu yüzden yanık fark edilmeyebilir
• İyileşme süresi daha uzun olabilir
• Enfeksiyon riski daha yüksektir

Nedenler

Ana nedenler

• Ev temizlik ürünleri: çamaşır suyu, klozet temizleyiciler, banyo temizleyicileri
• Asitli ürünler: akü asidi, tuz ruhu (hidroklorik asit), pas sökücüler
• Alkaliler / kostik maddeler: kül suyu (sodyum hidroksit), çimento, fırın temizleyicileri
• Havuz kimyasalları: klor tabletleri ve havuz asidi
• Tarım ve endüstriyel kimyasallar, böcek ilaçları
• Bazı kozmetik ürünler (asıllı peeling ürünleri) yanlış kullanılırsa

Risk faktörleri

• Kimyasallarla çalışırken eldiven, gözlük ve koruyucu kıyafet kullanmamak
• Kimyasal maddeleri gıda kaplarında saklamak
• Küçük çocukların evde kimyasallara erişebilmesi
• Kimyasal ürünlerin etiketini okumamak ve güvenlik talimatlarını uygulamamak
• Yetersiz havalandırılan ortamlarda uçucu kimyasalları kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Gözle temas ettiyse
• Yanık büyükse, derinse veya yüz, el, ayak gibi önemli bölgelerdeyse
• Nefes almakta zorluk, öksürük veya boğaz ağrısı varsa
• Kimyasalı yuttuysanız veya soluduysanız
• Şiddetli ağrı, baş dönmesi veya bayılma varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Küçük, yüzeysel ve iyileşmesi normal görünen bir kimyasal yanık
• Yanık sonrası oluşan su kabarcığı veya renk değişikliği endişe veriyorsa
• Hangi kimyasala maruz kaldığınızı bilmiyorsanız ve hekiminizle konuşmak istiyorsanız

Tanı

Doktor önce yanığa hangi kimyasalın neden olduğunu, ne zaman olduğunu ve ne kadar süre temas ettiğini sorar. Ardından yanık bölgesini muayene eder, derinliğini ve alanını değerlendirir. Bazen göz, kulak veya solunum yolu da kontrol edilir.

Yapılabilecek testler

• Cildin pH ölçümü (kimyasalların ne kadar etkili olduğunu görmek için)
• Göz muayenesi (göz teması varsa)
• Kanda veya idrarda toksik madde taraması (bazı kimyasallar emilebilir)
• Röntgen veya ileri görüntüleme (derin doku hasarı şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında yanık bölgesi temizlenebilir ve üzeri steril bir örtü ile kapatılabilir. Doktor, yanığın bakımı için size ayrıntılı yazılı ve sözlü talimat verecektir. Bazı durumlarda yanık merkezine yönlendirilebilirsiniz.

Tedavi

Tedavinin en önemli adımı, kimyasalın deriden veya gözden hızla uzaklaştırılmasıdır. Bu işlem genellikle bol suyla yıkama şeklindedir ve ilk yardım olarak olay yerinde başlar. Sonraki tedavi, yaranın temizlenmesi, ağrının giderilmesi, enfeksiyonun önlenmesi ve iyileşmenin desteklenmesine odaklanır.

Evde kişisel bakım

• Kuru toz kimyasal varsa, önce eldivenle veya temiz bir bezle süpürerek uzaklaştırın (suyla yıkamayın).
• Kimyasalı bol soğuk (buzlu değil) suyla en az 15-20 dakika yıkayın.
• Kimyasala batmış giysi, saat veya takıları, cildinize yapışmadıysa çıkarın.
• Yanık üzerine diş macunu, tereyağı, yoğurt, sirke gibi hiçbir madde sürmeyin.
• Su kabarcıklarını patlatmayın.

Tıbbi tedaviler

Doktor, yanığın derinliğine göre özel yara bakım ürünleri, steril pansumanlar ve gerekirse ağızdan alınacak ağrı kesiciler önerebilir. Enfeksiyon riski olan durumlarda antibiyotik tedavisi gerekebilir. Aşırı yanıklarda, hasta yanık merkezine sevk edilerek özel bakım ve cerrahi tedavi uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yanık çok derinse, ölü dokunun cerrahi olarak temizlenmesi (debridman) ve sağlıklı deri ile kapatılması (deri grefti) gerekebilir. Bu tür girişimler genellikle yanık merkezlerinde uzman ekiplerce yapılır.

Bu durumla yaşamak

Doktorunuzun verdiği yara bakım talimatlarına aksatmadan uyun. Yara bölgesini temiz ve kuru tutun, bandajları doktorun önerdiği sıklıkta değiştirin. İyileşme sırasında kaşıntı veya gerilme hissi normaldir; ancak artan ağrı, kötü koku veya akıntı olursa doktorunuza haber verin.

Yaşam tarzı ipuçları

• İyileşme döneminde sigara içmeyin; sigara kan dolaşımını azaltarak iyileşmeyi yavaşlatır.
• Alkol alımını sınırlayın; bazı ilaçlarla etkileşebilir ve uyku kalitesini bozar.
• Yanığı güneşten koruyun; iyileşen cilt güneşe karşı hassastır.
• Yüksek riskli iş ve ev işlerinde koruyucu ekipman kullanmayı sürdürün.

Diyet ve egzersiz

Vücudun doku onarımı için yeterince protein ve kalori alması önemlidir. Yağsız et, yumurta, baklagiller, süt ürünleri ve bol sebze-meyve tüketin. Doktor onayı olmadan ağır egzersiz yapmaktan kaçının; özellikle yanık bölgesini zorlayacak hareketler iyileşmeyi geciktirebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yanık, hem fiziksel hem duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Ağrı, görünüm değişiklikleri veya günlük yaşamın aksaması stres ve kaygı yaratabilir. Bu duyguları doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, kimyasal yanıklar büyük ölçüde önlenebilir. Ürünleri orijinal ambalajlarında ve çocukların erişemeyeceği yerlerde saklayın. Kimyasal kullanmadan önce etiketi ve güvenlik talimatlarını okuyun. Eldiven, gözlük ve koruyucu önlük kullanın. Kimyasalları asla gıda kaplarına aktarmayın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yara enfeksiyonu (hastalığın özellikle kötüleşmesi ve ateş)
• İyileşme sonrası kalıcı iz ve doku bozuklukları
• Eklem bölgelerinde hareket kısıtlılığı (kontraktür)
• Göz hasarına bağlı görme kaybı
• Kimyasalların emilmesi sonucu böbrek, karaciğer veya sinir sistemi hasarı
• Yaygın yanıklarda ciddi sıvı kaybı ve şok

Uzun vadeli görünüm

Doğru ve hızlı ilk yardım ile çoğu kimyasal yanık, haftalar içinde iyi bir şekilde iyileşir. Derin yanıklarda bile modern tıbbi bakım ve cerrahi yöntemler, işlev kaybını ve iz kalmayı önemli ölçüde azaltır. Erken doktor desteği, kalıcı hasarı önlemenin en önemli yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.