Akromegali Nedir? Yetişkinlerde Büyüme Hormonu Fazlalığı

Genel Bakış

Akromegali, yetişkinlerde büyüme hormonunun uzun süre çok fazla üretilmesi sonucu ortaya çıkan kronik, yani uzun süreli bir hastalıktır. Genellikle hipofiz bezindeki iyi huylu bir tümörün (adenom) aşırı hormon salgılaması nedeniyle oluşur. Bu durum; el, ayak ve yüzde büyümeye, iç organlarda ve dokularda kalınlaşmaya yol açabilir.

Hayır, akromegali nadir bir hastalıktır. Her yıl milyon kişi başına birkaç yeni vaka görüldüğü tahmin edilmektedir.

Genellikle 30 ile 50 yaş arasındaki yetişkinleri etkiler. Kadın ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür. Çocuklarda büyüme hormonu fazlalığı farklı bir tabloya yol açar ve akromegali adı genellikle yetişkinler için kullanılır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ellerde ve ayaklarda büyüme: yüzük ya da ayakkabı numarasının yetişkinlikte artması
• Yüz hatlarında kabalaşma: burun, dudak, çene ve dilin büyümesi
• Baş ağrısı
• Aşırı terleme ve vücut kokusunda artış
• Eklem ve kas ağrıları
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ses kalınlaşması ve horlama
• Uyku sırasında nefesin kısa süre durması (uyku apnesi)
• Adet düzensizliği ve cinsel istekte azalma
• Yüksek tansiyon ve kan şekeri yüksekliği

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ve ergenlerde aşırı büyüme hormonu, akromegali yerine 'devlik' (jigantizm) adı verilen aşırı boy uzamasına neden olur.
• Akromegali belirtileri, büyüme tamamlandıktan sonra ortaya çıkar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler normal yaşlanma ile karışabilir.
• Yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kalp ve eklem sorunları daha ön planda olabilir.
• Yüz ve el değişiklikleri yavaş geliştiği için kolayca gözden kaçabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Çoğu akromegali vakasında, hipofiz bezinde iyi huylu bir tümör (hipofiz adenomu) aşırı miktarda büyüme hormonu üretir. Hipofiz bezi, beynin alt kısmında hormon üreten küçük bir bezdir.
• Çok nadir olarak, pankreas veya akciğer gibi başka organlardaki tümörler de büyüme hormonuna benzer bir madde salgılayabilir.

Risk faktörleri

• Ailede akromegali veya hipofiz tümörü öyküsü
• Bazı kalıtsal sendromlar, örneğin çoklu endokrin neoplazi tip 1, riski artırabilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Baş ağrısı çok şiddetliyse veya ani görme kaybı varsa hemen 112'yi arayın.
• Ciddi göğüs ağrısı, nefes darlığı veya inme belirtilerinde acil tıbbi yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• El, ayak veya yüz hatlarınızda fark ettiğiniz bir büyüme varsa aile hekiminize başvurun.
• Yüzük veya ayakkabı numaranız yetişkinlikte belirgin şekilde artıyorsa doktorunuza danışın.
• Uyku apnesi, horlama, eklem ağrıları, halsizlik veya terleme artışı gibi belirtiler yaşıyorsanız kontrol olun.

Tanı

Doktor önce belirtileri ve muayene bulgularını değerlendirir. Ardından kan testleri ister. Tanı, büyüme hormonu ve IGF-1 adı verilen bir maddenin kan düzeyleri ölçülerek konur. Şüphe varsa görüntüleme ve ileri tetkikler yapılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: IGF-1 düzeyi ölçülür. IGF-1, büyüme hormonunun vücuttaki ortalama etkisini gösteren bir kan ölçümüdür.
• Oral glukoz tolerans testi: Şekerli bir içecek içtikten sonra büyüme hormonunun baskılanıp baskılanmadığına bakılır.
• Hipofiz MR görüntüleme: Hipofiz bezindeki tümörün yeri ve boyutu değerlendirilir.
• Göz muayenesi: Görme siniri ve görme alanının etkilenip etkilenmediği kontrol edilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. İç hastalıkları, endokrinoloji (hormon hastalıkları uzmanı) ve beyin cerrahisi bölümleri birlikte çalışabilir. Kesin tanı konmadan tedavi başlanmaz ve süreç boyunca doktorunuz size eşlik eder.

Tedavi

Akromegali tedavisinin amacı; büyüme hormonu ve IGF-1 düzeylerini normale döndürmek, tümörün büyümesini durdurmak ve belirtileri azaltmaktır. Tedavi kişiye özeldir ve genellikle ameliyat, ilaç tedavisi ve radyoterapi (ışın tedavisi) yöntemleri tek başına ya da birlikte kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Doktor kontrol randevularınızı aksatmayın.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın, dozu kendiniz değiştirmeyin.
• Tansiyon ve kan şekeri takibinizi önerildiği şekilde yapın.
• Belirtilerinizdeki değişiklikleri not alarak doktorunuzla paylaşın.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, büyüme hormonu salgısını azaltmak veya etkisini bloke etmek amacıyla kullanılır. Hangi ilacın uygun olduğuna ve tedavi süresine endokrinoloji uzmanı karar verir. Tedavi çoğu zaman uzun sürelidir ve düzenli takip gerektirir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Genellikle ilk tedavi seçeneği, hipofiz bezindeki tümörün burun içinden geçilerek ameliyatla çıkarılmasıdır. Ameliyatın uygulanabilirliği tümörün boyutuna, konumuna ve hastanın genel sağlık durumuna bağlıdır.

Bu durumla yaşamak

Akromegali ile yaşam, düzenli doktor kontrolü ve sabır gerektirir. Tedaviyle belirtilerin çoğu gerileyebilir, ancak bazı değişiklikler uzun sürebilir. Rahat ayakkabılar giymek, eklem ağrıları için ergonomik düzenlemeler yapmak ve dinlenmeye özen göstermek günlük yaşamı kolaylaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyuyun.
• Sigara ve alkolden kaçının.
• Stresi yönetmek için yürüyüş, nefes egzersizleri veya meditasyon gibi yöntemler deneyin.
• Uyku apnesi varsa doktorunuzun önerdiği tedaviyi düzenli uygulayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenin; aşırı tuz ve şeker tüketiminden kaçının. Kemik ve eklem sağlığı için kalsiyum ve D vitamini açısından zengin besinler tüketmek faydalı olabilir. Yürüyüş ve yüzme gibi eklemlere az yük bindiren egzersizler kas ve eklem ağrılarını azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Akromegali; vücut görünümündeki değişiklikler ve kronik bir hastalıkla yaşamak nedeniyle özgüveni, ruh hâlini ve sosyal yaşamı etkileyebilir. Kaygı veya depresyon belirtileri hissederseniz bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir. Duygularınızı aileniz ve güvendiğiniz arkadaşlarınızla paylaşmak da yardımcı olur.

Önleme

Akromegali şu anki bilgilerle önlenemez; çünkü çoğu vakada neden iyi huylu bir hipofiz tümörüdür. Erken tanı almak ve düzenli takip olmak, komplikasyonları önlemede en önemli adımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp büyümesi, kalp yetmezliği ve ritim bozuklukları
• Yüksek tansiyon ve şeker hastalığı
• Uyku apnesi ve solunum sorunları
• Eklemlerde hasar ve kireçlenme
• Kolon polipleri ve bağırsak kanseri riskinde artış
• Optik sinire baskıya bağlı kalıcı görme kaybı

Uzun vadeli görünüm

Akromegali tedavi edilebilir bir hastalıktır. Erken tanı ve uygun tedaviyle belirtiler kontrol altına alınabilir ve birçok hasta normal, üretken bir yaşam sürdürebilir. Tedavi süreci uzun olabilir ancak düzenli takip ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla sonuçlar genellikle iyidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.