Aktinik Keratoz (Güneş Keratozu) Nedir? Belirtileri, Tedavisi ve Korunma

Genel Bakış

Aktinik keratoz (güneş keratozu olarak da bilinir), güneş ışığına uzun süre maruz kalan cilt bölgelerinde oluşan pürüzlü, pullu bir lekedir. Bu leke, cildin üst katmanındaki hücrelerin güneş hasarı nedeniyle anormal şekilde çoğalmasıyla ortaya çıkar. Genellikle iyi huyludur, ancak küçük bir kısmı zamanla cilt kanserine dönüşebilir. Bu yüzden düzenli takip ve tedavi önemlidir.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle açık tenli ve güneşe çok maruz kalan kişilerde sık görülür. Türkiye gibi güneşli ülkelerde 50 yaş üstü kişilerin önemli bir kısmında en az bir aktinik keratoz bulunur.

En çok açık tenli, sarışın veya kızıl saçlı, mavi ya da yeşil gözlü kişileri etkiler. Ayrıca uzun yıllar açık havada çalışanlar, solaryum kullananlar veya çocukluğunda sık güneş yanığı geçirenlerde daha sık görülür. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte pürüzlü, kuru ve pullu bir alan
• Leke dokununca zımpara kağıdı gibi hissedilir
• Kırmızı, kahverengi, pembe veya ten renginde olabilir
• Kaşıntı, yanma veya hassasiyet
• Lekenin etrafında kabuklanma veya iltihap görülebilir
• Zamanla sertleşen ve kabuk bağlayan alanlar

Nedenler

Ana nedenler

• Güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlarına uzun süre maruz kalmak
• Solaryum ve bronzlaştırıcı lambaların kullanımı

Risk faktörleri

• Açık tenli, mavi veya yeşil gözlü, sarışın ya da kızıl saçlı olmak
• Çocuklukta veya gençlikte sık güneş yanığı geçirmiş olmak
• Uzun yıllar açık havada çalışmak (çiftçilik, inşaat, denizcilik gibi)
• Güneş koruyucu kullanmadan güneşlenmek
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanmak
• Organ nakli yapılmış olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bir leke hızla büyüyor veya şekil değiştiriyorsa
• Leke sürekli kanıyor, kabuklanıyor veya iyileşmiyorsa
• Lekede ağrı, kaşıntı veya yanma artıyorsa
• Normalden farklı yeni bir leke veya ben fark ettiyseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cildinizde pürüzlü, pullu ve geçmeyen bir leke fark ettiyseniz
• Güneş gören bölgelerde birden fazla benzer leke varsa
• Daha önce cilt kanseri tedavisi gördüyseniz ve yeni lezyonlar çıktıysa
• Ailenizde cilt kanseri öyküsü varsa ve cildinizde endişe verici bir leke görürseniz

Tanı

Doktorunuz önce cildinizi dikkatle muayene eder. Lekeye bakarak ve dokunarak tanı koyabilir. Bazen dermatoskop adı verilen, cildi büyüten özel bir el aleti kullanılır. Aktinik keratoz genellikle görünümle teşhis edilir.

Yapılabilecek testler

• Dermatoskopi (cilt yüzeyini büyüterek inceleme)
• Cilt biyopsisi (şüpheli durumda küçük bir doku örneği alınarak patoloji laboratuvarında incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle birkaç dakika sürer. Doktorunuz size lekelerin ne kadar süredir var olduğunu, daha önce cilt kanseri geçirip geçirmediğinizi ve güneşe ne kadar maruz kaldığınızı sorabilir. Biyopsi yapılacaksa bölge uyuşturulur, küçük bir doku örneği alınır ve sonuç birkaç gün ila birkaç hafta içinde çıkar.

Tedavi

Aktinik keratoz tedavisinin amacı, lekeyi ortadan kaldırmak ve cilt kanserine dönüşmesini önlemektir. Tedavi seçeneği; lekenin sayısı, yeri, boyutu ve kişinin genel sağlığına göre belirlenir. Çoğu tedavi ayakta, lokal anestezi ile veya evde uygulanabilir.

Evde kişisel bakım

• Güneşten korunun: geniş kenarlı şapka, güneş gözlüğü ve koruyucu giysi kullanın
• Yüksek koruma faktörlü güneş kremi sürün ve 2-3 saatte bir yenileyin
• Lekeleri ovalamayın, koparmayın veya kazımayın
• Cildinizi düzenli olarak nemlendirin
• Doktorunuzun önerdiği kremleri veya losyonları düzenli kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, lekeyi dondurma (kriyoterapi), lazer veya ışık tedavisi gibi yöntemler uygulayabilir. Bazı durumlarda doktorunuzun reçete edeceği, cilde sürülen ilaç kremleriyle evde tedavi de mümkündür. Bu kremler cilt hücrelerinin anormal büyümesini durdurmaya yardımcı olur. Tedaviye mutlaka doktorunuzun önerdiği şekilde devam edin; hiçbir ürünü doktorunuza danışmadan değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Leke çok büyükse, kansere dönüşme şüphesi varsa veya diğer tedaviler başarısız olursa, doktorunuz lekeyi cerrahi olarak çıkarmayı önerebilir. Bu küçük bir işlemdir ve genellikle lokal anestezi ile yapılır.

Bu durumla yaşamak

Aktinik keratozla yaşarken en önemli şey güneşten korunmayı alışkanlık haline getirmektir. Cildinizi düzenli olarak kontrol edin, yeni veya değişen lekelere dikkat edin. Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güneşin en yoğun olduğu saatlerde (10.00-16.00) dışarı çıkmaktan kaçının
• Açık havada çalışıyorsanız koruyucu kıyafet ve şapka kullanın
• Sigara içmeyin; sigara cilt sağlığını olumsuz etkiler
• Cildinizi her ay ayna karşısında baştan ayağa kontrol edin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme cilt sağlığını destekler. Bol sebze ve meyve tüketmek, yeterli su içmek ve düzenli egzersiz yapmak genel sağlığınıza katkı sağlar. Özel bir diyet aktinik keratozu tedavi etmez, ancak bağışıklık sisteminizi güçlü tutmaya yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Cildinizde kalıcı lekelere sahip olmak bazı kişilerde kaygı, utanç veya görünümle ilgili endişelere yol açabilir. Ayrıca 'kanser olabilir mi' düşüncesi stres yaratabilir. Bu duygular normaldir. Ancak bu durumun çoğunlukla iyi huylu olduğunu ve tedavi edilebildiğini unutmayın.

Önleme

Aktinik keratoz büyük ölçüde önlenebilir. Güneşten korunma alışkanlıkları, hastalığın ilk ortaya çıkışını ve yeni lezyon oluşumunu azaltır. Güneşe çıkarken koruyucu krem kullanmak, şapka takmak, gölgede kalmak ve solaryumdan kaçınmak en etkili yöntemlerdir.

Tarama programları

Cilt kanseri için düzenli bir tarama testi yoktur. Ancak dermatoloji doktoru tarafından yapılan yıllık tam cilt muayenesi, özellikle risk grubundaki kişilerde aktinik keratozları ve cilt kanserini erken yakalamak için önerilir. Kendi kendinize yapacağınız aylık cilt kontrolleri de önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Leke, cilt kanserinin erken evresi olan skuamöz hücreli karsinoma dönüşebilir
• Yaygın ve çok sayıda leke, ciltte ileri düzeyde güneş hasarı olduğunu gösterir
• Tedavi edilmeyen bazı lezyonlar daha derine yayılan kanserlere ilerleyebilir

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki aktinik keratozlar erken fark edildiğinde kolayca tedavi edilebilir ve cilt kanserine dönüşme riski büyük ölçüde azalır. Düzenli dermatolog kontrolü ve güneş koruması ile bu durumun uzun vadeli etkilerini çok iyi yönetebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.