Akut Böbrek Hasarı (ABH)

Genel Bakış

Akut böbrek hasarı, böbreklerin aniden çalışmasını yavaşlatması veya durmasıdır. Böbrekler, kanı temizleyen, su ve tuz dengesini düzenleyen ve atık maddeleri idrarla dışarı atan organlardır. Bu durum saatler veya günler içinde gelişebilir ve genellikle başka bir hastalık, ilaç veya yaralanma sonucu ortaya çıkar. Erken fark edilirse tedaviyle böbrekler genellikle yeniden düzelebilir.

Evet, sanılandan daha sıktır. Hastanede yatan hastaların önemli bir bölümünde görülebilir. Halk arasında 'akut böbrek yetmezliği' olarak da bilinir.

Herkes etkilenebilir, ancak ileri yaştakiler, şeker hastalığı ve yüksek tansiyonu olanlar, yoğun bakımda yatanlar ve bazı ilaçları kullananlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İdrar miktarında azalma (bazen hiç idrar çıkmaz)
• Bacaklarda, ayak bileklerinde veya ellerde şişme
• Yorgunluk, halsizlik
• Bulantı, kusma
• Nefes darlığı veya göğüste baskı hissi
• Kafa karışıklığı veya bulanık düşünme
• Kalp ritminde düzensizlik, çarpıntı

Çocuklarda belirtiler

• İdrar yapmada azalma
• Şişkinlik veya kilo artışı
• Uykuya eğilim, isteksizlik
• Kusma veya ishal sonrası sıvı kaybı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı ve huzursuzluk
• İdrar kaçırma
• Düşme veya denge kaybı
• İştah kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Böbreğe giden kan akışının azalması: ciddi su kaybı, kanama, yanık, kalp yetmezliği
• Böbrek dokusunun doğrudan hasar görmesi: uzun süren tansiyon düşüklüğü, enfeksiyonlar, bazı ilaçlar ve görüntülemede kullanılan kontrast maddeler
• İdrar yolunun tıkanması: büyümüş prostat, böbrek taşı veya tümörler

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Kalp, karaciğer veya böbrek hastalığı öyküsü
• Yoğun bakımda tedavi görme
• Kusma, ishal veya yüksek ateşe bağlı aşırı sıvı kaybı
• Bazı ağrı kesicilerin ve ilaçların uzun süreli veya yüksek dozda kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrar miktarınız belirgin azaldıysa veya hiç idrar yapamıyorsanız
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma hissi yaşıyorsanız
• Yüzünüzde veya bacaklarınızda hızlı şişme fark ediyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bu belirtilerden herhangi biri varsa aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Şeker hastalığı, yüksek tansiyon gibi kronik bir hastalığınız varsa düzenli kontrol yaptırın

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinledikten sonra kan ve idrar testleri isteyecektir. Böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını anlamak için özellikle kan kreatinin düzeyi ölçülür.

Yapılabilecek testler

• Kan kreatinin ve üre testleri
• Kan elektrolit düzeyleri (sodyum, potasyum vb.)
• İdrar tahlili (kan, protein ve enfeksiyon bulguları)
• Böbrek ultrasonu (tıkanıklık ve yapısal sorunları görmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle aynı gün içinde sonuçlanır. Gerekirse doktorunuz sizi hastaneye yatırarak takip etmek isteyebilir. Endişelenecek bir durum yok; sorularınızı doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

Tedavinin ana hedefi, böbreklerin yükünü azaltmak ve hasara yol açan nedeni ortadan kaldırmaktır. Bu nedenle çoğu hasta hastanede, bazen de yoğun bakımda takip edilir. Erken başlanan tedavi, böbreklerin yeniden çalışma şansını yükseltir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği miktarda sıvı tüketin; kendi başınıza aşırı su içmeyin
• Alkol ve sigarayı bırakın
• Tarifenizdeki ilaçları düzenli kullanın, doz değişikliği yapmayın
• İdrar miktarınızı not edin ve günlük takip yapın

Tıbbi tedaviler

Tedavi altta yatan nedene göre düzenlenir. Sıvı kaybı varsa damar yolundan sıvı verilir; enfeksiyon varsa uygun antibiyotik kullanılır. Gerekirse idrar söktürücüler ve tansiyonu dengelemeye yardımcı ilaçlar tedaviye eklenebilir. İleri durumlarda, böbreklerin temizlik görevini geçici olarak üstlenen diyaliz uygulanabilir. Diyaliz, kanın bir makine yardımıyla filtrelenmesidir ve doktorun kararıyla uygulanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İdrar yolunda bir tıkanıklık (taş, prostat, tümör) saptanırsa, bu tıkanıklığı gidermek için girişimsel yöntemler veya cerrahi gerekebilir. Bu işlemler üroloji uzmanı tarafından planlanır.

Bu durumla yaşamak

Akut böbrek hasarı geçirdikten sonra böbreklerinizin tam iyileşmesi haftalar alabilir. Bu dönemde düzenli doktor kontrolü, kan testleri ve yeterli dinlenme önemlidir. Doktorunuzun önerdiği takvim dışına çıkmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuzun önerdiği tüm kontrollere gidin
• İlaçlarınızı önerilen saatlerde alın
• Ağır kaldırmaktan ve aşırı yorulmaktan kaçının
• İyileşme sürecinde stresten uzak durun

Diyet ve egzersiz

Böbrekleriniz iyileşene kadar tuzu azaltmak, potasyum ve proteini ölçülü almak gerekebilir. Diyetinizi bir diyetisyen eşliğinde kişiselleştirmeniz en doğrusudur. Hafif yürüyüşler gibi yorucu olmayan egzersizler doktorunuz onayladığında faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastane süreci ve belirsizlik kaygıya yol açabilir. Bu durumun normal olduğunu bilin. Duygularınızı yakınlarınızla paylaşın, ihtiyaç duyarsanız psikolojik destek alın. Unutmayın, erken müdahale ve tedaviyle çoğu kişi hayatına kaldığı yerden devam edebilir.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski ciddi şekilde azaltabilirsiniz. Yeterli sıvı tüketmek, ağrı kesici ve benzeri ilaçları gereksiz kullanmamak, diyabet ve tansiyon gibi hastalıkları kontrol altında tutmak en önemli adımlardır.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılanmak, böbrek hasarını tetikleyebilecek enfeksiyonlardan korunmada yardımcı olur. Aşılarınız için doktorunuza danışabilirsiniz.

Tarama programları

Kronik böbrek hastalığı veya diyabet tanısı olanların, doktorun önerdiği sıklıkta böbrek fonksiyon testlerini yaptırmaları erken tanı için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek hasarının kalıcı hale gelmesi (kronik böbrek hastalığı)
• Akciğerlerde sıvı birikmesi (akciğer ödemi) ve nefes güçlüğü
• Kandaki potasyum düzeyinin tehlikeli şekilde yükselmesi, kalp ritim bozukluğu
• Vücutta atık maddelerin birikmesi (üremi), bilinç değişiklikleri
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması, enfeksiyonlara yatkınlık

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve doğru tedaviyle böbrek fonksiyonlarının büyük bölümü geri kazanılabilir. Bazı hastalarda bir süre diyaliz gerekebilir ya da kalıcı bir hasar kalabilir; ancak modern tıpta bunu yönetmek için çok sayıda tedavi seçeneği vardır. Sağlık ekibinizle işbirliği içinde olursanız, sonuç çoğu zaman umut vericidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Society of Nephrology ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Nefroloji Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.