Akut Lenfoblastik Lösemi (ALL) Nedir?

Genel Bakış

Akut lenfoblastik lösemi (ALL), kanın ve kemik iliğinin bir kanser türüdür. Bu hastalıkta kemik iliği, olgunlaşmamış beyaz kan hücreleri (lenfoblastlar) adı verilen anormal hücreleri aşırı miktarda üretmeye başlar. Bu anormal hücreler sağlıklı kan hücrelerinin yerini alarak vücudun enfeksiyonlarla savaşmasını, kanamayı durdurmasını ve dokulara oksijen taşımasını zorlaştırır. 'Akut' kelimesi hastalığın hızla ilerleyebileceğini, 'lenfoblastik' ise etkilenen hücrelerin türünü ifade eder.

Akut lenfoblastik lösemi nadir bir kanser türüdür. Tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 1'inden azını oluşturur.

Her yaşta görülebilmekle birlikte en sık 2-5 yaş arasındaki çocuklarda ve 50 yaş üstü yetişkinlerde teşhis edilir. Ayrıca kadınlara göre erkeklerde biraz daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Solgun veya soluk ten rengi
• Açıklanamayan ateş ve sık enfeksiyon
• Kolay morarma veya kanama (burun kanaması, diş eti kanaması, ciltte küçük kırmızı noktalar)
• Eklem ve kemik ağrıları
• Boyun, koltuk altı veya kasıkta ağrısız şişlikler (lenf bezleri)
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Gece terlemeleri

Çocuklarda belirtiler

• Topallama veya yürümede isteksizlik
• Karında şişkinlik (karaciğer veya dalak büyümesi nedeniyle)
• Sık sık geçirilen enfeksiyonlar
• Solgunluk ve çabuk yorulma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirgin yorgunluk ve güçsüzlük
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Nefes darlığı
• Morarmalar ve açıklanamayan kanamalar
• İştahsızlık ve kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Akut lenfoblastik löseminin kesin nedeni bilinmemektedir.
• Hastalık, kemik iliğindeki bir kan kök hücresinin DNA'sında oluşan hatalar (mutasyonlar) sonucu başlar.
• Bu genetik hatalar, hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasına ve olgunlaşmamış halde kalmasına yol açar.
• Çoğu vakada kalıtsal veya çevresel bir neden bulmak mümkün değildir; hastalık genellikle aileden geçmez.

Risk faktörleri

• Down sendromu gibi bazı genetik hastalıklar
• Yüksek dozda radyasyona maruz kalma
• Daha önce bazı kanserler için alınan kemoterapi tedavisi
• Kalıtsal bağışıklık sistemi bozuklukları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sürekli veya tekrarlayan ateş
• Açıklanamayan morluklar, ciltte kırmızı noktalar veya kanama
• Aşırı halsizlik, solgunluk veya nefes darlığı
• Kemik ve eklem ağrıları günlük yaşamı etkiliyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır süren veya kötüleşen belirtileriniz varsa aile hekiminize başvurun.
• Rutin bir kan testi, belirtilerin nedenini anlamanın ilk adımı olabilir.

Tanı

Doktor önce tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Ardından kan testleri ister. Kan testleri lösemiyi düşündürürse, hastalığı doğrulamak ve alt tipini belirlemek için kemik iliği örneklemesi yapılır.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (beyaz hücre, kırmızı hücre ve trombosit değerleri)
• Periferik kan yayması (kan hücrelerinin mikroskopla incelenmesi)
• Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi
• Akım sitometrisi / immünofenotipleme (hücrelerin tipini belirleyen test)
• Genetik testler (kromozom ve gen değişiklikleri)
• Gerektiğinde lomber ponksiyon (beyin omurilik sıvısı incelemesi)

Randevunuzda neler beklenir

Kemik iliği biyopsisi işleminde bölgesel uyuşturma yapılır; kısa süreli bir basınç hissi normaldir. İşlem sonrası birkaç gün ağrı ve morluk oluşabilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında çıkar. Bu süreçte size deneyimli bir sağlık ekibi eşlik edecektir.

Tedavi

Akut lenfoblastik löseminin tedavisi; hastalığın alt tipine, risk grubuna ve hastanın yaşına göre kişiselleştirilir. Tedavinin ana hedefi, anormal hücreleri yok etmek ve kemik iliğinin normal hücre üretimini yeniden sağlamaktır. Tedavi genellikle birkaç aşamada planlanır ve uzun sürebilir.

Evde kişisel bakım

• Tedavi sırasında bulaşıcı hastalıklardan korunmak için kalabalık ortamlardan kaçının.
• Ellerinizi sık sık yıkayın ve kişisel hijyene özen gösterin.
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularını kaçırmayın.
• Yorgunluğa karşı dinlenmeye zaman ayırın, ancak tamamen hareketsiz kalmak yerine çok hafif aktiviteler yapın.

Tıbbi tedaviler

Ana tedavi, ağızdan veya damar yoluyla verilen kemoterapi ilaçlarıdır. Kemoterapi, hastalığın beyin ve omurilik sıvısına yayılımını önlemek için omurgaya enjeksiyon şeklinde de yapılabilir. Ayrıca hedefe yönelik ilaçlar ve immünoterapi gibi daha yeni tedavi yöntemleri de kullanılabilir. Yüksek riskli hastalarda veya tedaviye yanıt alınamayan durumlarda kök hücre (kemik iliği) nakli düşünülebilir. Radyoterapi, hastalığın beyin gibi bölgelere yayıldığı bazı durumlarda uygulanabilir. Tedavi planı onkoloji uzmanı tarafından belirlenir ve izlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Akut lenfoblastik löseminin doğrudan cerrahi tedavisi yoktur. Ancak tedavinin uygulanabilmesi için kalıcı bir damar kateteri yerleştirilmesi gerekebilir; bu küçük bir cerrahi işlemle yapılır.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sürecinde düzenli hastane ziyaretleri, kan testleri ve tedavi seansları gerekir. Günlük yaşam büyük ölçüde hastane takibine göre planlanır. İş ve okul hayatına ne zaman dönülebileceğine doktorunuz karar verecektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Aşı ve enfeksiyon takviminizi doktorunuzla birlikte planlayın.
• Sigara içilen ortamlardan uzak durun.
• Yeterli uyku ve dinlenmeye özen gösterin.
• Cilt ve ağız bakımına dikkat edin, çünkü bağışıklık sistemi zayıflayabilir.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve besleyici bir diyet, bağışıklık sisteminin desteklenmesinde önemlidir. Çiğ veya az pişmiş yiyeceklerden kaçının; meyve ve sebzeleri iyice yıkayın. Fiziksel aktivite, mümkünse günlük kısa yürüyüşler gibi hafif egzersizlerle sürdürülebilir; ancak herhangi bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı ve yoğun tedavi süreci kaygı, korku, üzüntü ve stres gibi duygulara yol açabilir. Bu duyguların normal olduğunu unutmayın. Süreci kolaylaştırmak için bir psikolog veya psikiyatristten destek almak yararlı olabilir. Ayrıca kendinizi çok kötü hisseder, umutsuzluğa kapılır veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşarsanız lütfen derhal 112'yi arayın veya en yakın acil sağlık hizmetine başvurun.

Önleme

Akut lenfoblastik löseminin bilinen bir önlenme yöntemi yoktur. Çoğu vakada hastalığı önlemek mümkün değildir. Yapabileceğiniz şey, genel sağlığınızı korumaya yönelik adımlar atmak ve belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden doktora başvurmaktır.

Aşılar

Lösemiye karşı koruyan bir aşı bulunmamaktadır. Bununla birlikte tedavi sırasında bazı enfeksiyonlara karşı aşılar önerilebilir; aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Kan testleri, ancak belirtiler varsa yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hastalık hızla yayılarak kansızlığa (anemi) ve ciddi yorgunluğa yol açar.
• Bağışıklık sistemi baskılandığı için hayatı tehdit eden enfeksiyonlar gelişebilir.
• Kanama eğilimi artar; beyin kanaması gibi ciddi kanamalar oluşabilir.
• Hastalık beyin, omurilik ve testisler gibi organlara yayılabilir.

Uzun vadeli görünüm

Akut lenfoblastik lösemi agresif bir hastalık olarak görünse de, tedavi seçenekleri son yıllarda büyük ilerleme göstermiştir. Özellikle çocuklarda iyileşme oranları yüzde 85-90'ın üzerindedir. Yetişkinlerde de yeni tedaviler sayesinde sonuçlar giderek iyileşmektedir. Bu süreç duygusal ve psikolojik olarak zorlayıcı olabilir; ancak sağlık ekibiniz her adımda size destek olacaktır. Umutlu kalmak ve tedaviye düzenli devam etmek çok önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Leukemia & Lymphoma Society ↗

Yerel kuruluşlar

• LÖSEV (Lösemili Çocuklar Vakfı) ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.