Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS) Nedir?

Genel Bakış

Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu (ARDS), akciğerlerde aniden gelişen yaygın bir iltihaplanma sonucu oksijenin kana yeterince geçemediği ciddi bir akciğer hastalığıdır. Sağlıklı akciğerde hava kesecikleri oksijeni kana aktarır; ARDS'de bu kesecikler sıvı ve iltihap hücreleriyle dolarak akciğeri sertleştirir ve solunum yetmezliğine yol açar.

ARDS, toplumda sık görülen bir hastalık değildir; daha çok hastanede yatan ağır enfeksiyon, travma veya sepsis gibi durumların ardından ortaya çıkar. Yoğun bakım ünitelerinde önemli bir solunum yetmezliği nedenidir.

ARDS her yaşta görülebilir. İleri yaş, kronik akciğer veya kalp hastalığı, diyabet, obezite ve bağışıklık sistemi zayıflığı olan kişilerde daha sık olabilir. Ancak daha önce sağlıklı olan gençlerde de ağır bir akciğer enfeksiyonu veya büyük bir travma sonrasında gelişebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli ve giderek artan nefes darlığı
• Hızlı ve zor nefes alma
• Kanda oksijen düşüklüğü nedeniyle dudaklarda, yüzde veya tırnaklarda morarma
• Kalp atışının normalden hızlı olması
• Kuru veya balgamlı öksürük
• Göğüste sıkışma hissi
• Aşırı yorgunluk, huzursuzluk veya terleme

Çocuklarda belirtiler

• Hızlı ve zor nefes alma
• Nefes alırken burun kanatlarının açılması
• Göğüs kemiğinin veya kaburgaların arasının nefes alırken içeri çökmesi
• Beslenememe veya emmede güçlük
• Aşırı uyku hali ve çevreye ilgisizlik
• Dudaklarda veya tırnaklarda morarma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve hızlı solunum
• Kafa karışıklığı, dalgınlık veya normalden farklı davranışlar
• Çok yorgun hissetme ve günlük hareketlerde zorlanma
• Tansiyon düşüklüğü, bayılacak gibi hissetme
• İdrar miktarında azalma
• Yüksek ateş veya vücut ısısında düşme

Nedenler

Ana nedenler

• Zatürre gibi ağır akciğer enfeksiyonları
• Sepsis: vücudun bir enfeksiyona karşı verdiği aşırı ve kontrolsüz iltihabi yanıt
• Ağır travma, çoklu kırıklar veya büyük yaralanmalar
• Mide içeriğinin veya suyun akciğerlere kaçması (aspirasyon)
• Pankreatit, büyük yanıklar veya kan nakline bağlı ağır reaksiyonlar
• COVID-19 gibi ağır viral solunum yolu enfeksiyonları

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kronik akciğer hastalığı (KOAH, astım gibi) veya kalp hastalığı
• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Diyabet ve obezite
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar veya ilaçlar
• Daha önce ciddi enfeksiyon, sepsis veya yoğun bakım ihtiyacı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı dinlenirken bile artıyorsa ve günlük işleri yapmanızı engelliyorsa
• Yüksek ateşle birlikte hızlı nefes alma varsa
• Öksürük kötüleşiyor, balgam rengi değişiyor veya kan geliyorsa
• Kronik bir hastalığınız varsa ve solunum şikayetleriniz hızla kötüleşiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süren öksürük, halsizlik veya hafif nefes darlığı varsa
• Riskli gruptaysanız ve aşılarınızı güncelletmek istiyorsanız
• Akciğer veya kalp hastalığınız varsa düzenli kontrol için

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler, oksijen seviyenizi parmaktan veya kan testiyle ölçer ve akciğer röntgeni çeker. ARDS şüphesi varsa tanı genellikle hastanede, yakın takip altında kesinleştirilir.

Yapılabilecek testler

• Nabız oksimetresi: parmaktan oksijen satürasyonunu ölçen ağrısız bir test
• Kan gazı analizi: atardamar kanındaki oksijen ve karbondioksit düzeyini gösterir
• Akciğer röntgeni ve bilgisayarlı tomografi (BT)
• Ekokardiyografi: kalp kaynaklı sıvı birikimini dışlamak için kalbin ultrasonu
• Kan testleri: enfeksiyon belirteçleri, organ fonksiyonları ve oksijen taşıma kapasitesi

Randevunuzda neler beklenir

ARDs tanısı için hastanede bir süre izlenmeniz gerekebilir. Doktorunuz ve hemşire ekibi oksijen düzeyinizi, tansiyonunuzu ve genel durumunuzu yakından takip eder; gerektiğinde oksijen desteği veya solunum cihazı ile tedavi planlanabilir.

Tedavi

ARDS tedavisinin temel amacı vücudun oksijen ihtiyacını karşılamak ve altta yatan nedeni ortadan kaldırmaktır. Tedavi çoğunlukla yoğun bakım ünitesinde, destekleyici yöntemlerle yapılır.

Evde kişisel bakım

• Hastane sürecinde hekim ve hemşirelerin verdiği talimatlara uymak
• Sigara ve tütün dumanından kesinlikle uzak durmak
• Enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine ve maskeye özen göstermek
• İyileşme döneminde fizyoterapist eşliğinde nefes ve hareket egzersizleri yapmak

Tıbbi tedaviler

Tedavide hastaya oksijen desteği, gerektiğinde solunum cihazına bağlanma, enfeksiyon varsa doktorun uygun gördüğü antimikrobiyal ilaçlar, iltihabı azaltmaya yönelik ilaçlar, damar yoluyla sıvı ve beslenme desteği kullanılabilir. İleri durumlarda ECMO gibi kalp ve akciğer fonksiyonlarını geçici destekleyen sistemlere başvurulabilir. İlaç seçimi ve dozları her hastaya göre doktor tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

ARDS'nin kendisi için genellikle cerrahi bir işlem yapılmaz. Ancak altta yatan neden, örneğin iltihaplı bir apse, iç kanama veya ciddi bir yara enfeksiyonu cerrahi temizlik gerektiriyorsa bu tür bir müdahale gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

ARDS geçiren kişiler yoğun bakımdan çıktıktan sonra uzun bir iyileşme sürecine ihtiyaç duyar. Yavaş yavaş güç kazanmak, nefes egzersizleri yapmak, dinlenmek ve düzenli sağlık kontrollerine gitmek bu süreçte çok önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı ve tütün ürünlerini bırakmak
• Doktorunuzun önerdiği ölçüde hafif fiziksel aktivite yapmak
• Yeterli uyku ve dinlenmeye özen göstermek
• Solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak için kalabalık ortamlarda maske kullanmak ve hijyene dikkat etmek

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve protein içeriği yeterli bir beslenme, akciğer ve kas dokusunun onarılmasına yardımcı olur. Yürüyüş gibi hafif egzersizler, doktor veya fizyoterapist kontrolünde kademeli olarak artırılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ciddi bir hastalık ve yoğun bakım süreci sonrasında kaygı, korku, mutsuzluk ve uyku sorunları yaşamak normaldir. Bu duyguları aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşın; yaşam kalitenizi etkiliyorsa bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

ARDS tamamen önlenemeyebilir, ancak riskini azaltmak mümkündür. Ağır akciğer enfeksiyonlarından korunmak, aşıları güncel tutmak, sigara kullanmamak, kronik hastalıkları düzenli tedavi ettirmek ve enfeksiyon belirtilerinde erken doktora başvurmak riski azaltabilir.

Aşılar

Grip, zatürre ve COVID-19 aşıları gibi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı aşılanmak, ARDS'ye zemin hazırlayan ağır akciğer enfeksiyonu riskini azaltır. Aşı takviminiz için aile hekiminize veya Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine başvurabilirsiniz.

Tarama programları

ARDs için toplumda rutin bir tarama testi yoktur. Ancak riskli kişilerde nefes darlığı veya enfeksiyon belirtileri olduğunda doktor, parmaktan oksijen ölçümü ve akciğer görüntülemesi yaparak erken tanıya yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Oksijen yetersizliğine bağlı böbrek, karaciğer ve beyin gibi organlarda hasar
• Akciğer dokusunda kalıcı hasar ve uzun süre devam eden nefes darlığı
• Damar içinde pıhtı oluşma ve akciğer damarlarının tıkanması riski
• Yoğun bakım sonrası kas güçsüzlüğü ve fiziksel dayanıklılıkta azalma
• Enfeksiyonun vücudun diğer bölgelerine yayılması ve septik şok

Uzun vadeli görünüm

ARDS ciddi bir hastalıktır, ancak yoğun bakımdaki gelişmeler sayesinde birçok kişi zamanla iyileşmektedir. Akciğerler kendini yenileyebilir, ancak bu süreç haftalar hatta aylar alabilir. Sabırlı olmak, tedaviye uyum sağlamak ve doktor takibini sürdürmek iyileşmede çok büyük önem taşır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Avrupa Akciğer Vakfı ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.