Erişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

Genel Bakış

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), beynin gelişimini etkileyen ve dikkatin sürdürülmesinde güçlük, aşırı hareketlilik ve dürtüsellikle kendini gösteren bir durumdur. Bu durum çocuklukta başlar ve birçok kişide erişkinlikte de devam edebilir.

DEHB, görülme sıklığı ortalama olarak her 100 erişkinden yaklaşık 4'ünü etkileyen yaygın bir durumdur. Ancak birçok erişkin hiç tanı almamış olabilir.

DEHB her iki cinsiyeti de etkiler. Belirtiler genellikle çocuklukta görülmeye başlar ve yaşam boyu devam edebilir. Kadınlarda belirtiler daha çok dikkatsizlik ve dağınıklık şeklinde ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dikkati uzun süre sürdürememe
• Detaylara önem vermeme ve yaptığı hataları gözden kaçırma
• İşleri başlatmakta ve bitirmekte zorlanma (erteleme)
• Unutkanlık, eşyaları kaybetme
• Zaman yönetiminde güçlük
• Dürtüsel konuşma veya davranışlar
• Huzursuzluk ve aşırı hareketlilik hissi
• Duygusal dalgalanmalar ve öfke kontrolünde güçlük

Çocuklarda belirtiler

• Aşırı hareketlilik; sürekli koşma, zıplama veya yerinde duramama
• Ders sırasında dikkatini toplayamama
• Söz kesme, sıra beklemede güçlük
• Düşünmeden riskli davranışlarda bulunma
• Oyuncaklarını ve kişisel eşyalarını sık kaybetme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Unutkanlık ve bilgi işleme hızında azalma
• Günlük işleri organize etmede güçlük
• Dikkatin çabuk dağılması
• Zamanı yönetmekte problem
• Yeni şeyler öğrenmede zorlanma

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte beyin yapısı ve işlevindeki farklılıklar rol oynamaktadır.
• Ailede DEHB öyküsü riski artırır, genetik faktörler önemlidir.
• Beyindeki dopamin ve norepinefrin gibi sinir iletici kimyasalların dengesizliği etkili olabilir.

Risk faktörleri

• Ebeveynlerde veya kardeşlerde DEHB olması
• Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı
• Gebelikte sigara kullanımı veya bazı toksinlere maruziyet
• Çocukluk döneminde geçirilen kafa travması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz varsa aynı gün en yakın sağlık kuruluşuna başvurun veya 112'yi arayın.
• Şiddetli ajitasyon, panik atak veya halüsinasyon gibi ek belirtiler varsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Dikkat ve odaklanma sorunları iş, okul veya ev yaşamınızı olumsuz etkiliyorsa
• Sürekli erteleme, dağınıklık ve unutkanlık yakınlarınızla ilişkilerinizi bozuyorsa
• Aile hekiminizden veya bir psikiyatristten görüş almayı düşünüyorsanız

Tanı

DEHB için tek bir tıbbi test yoktur. Tanı, psikiyatri uzmanının yaptığı kapsamlı bir değerlendirmeyle konur. Hekim; belirtilerinizi, çocukluk dönemi öykünüzü ve günlük işlevselliğinizi detaylı olarak inceler. Benzer belirtilere yol açabilecek başka sağlık sorunlarını dışlamak için gerekli kontrolleri yapar.

Yapılabilecek testler

• Klinik görüşme ve detaylı öykü
• Belirti derecelendirme ölçekleri (anketler)
• Yakınlarınızdan veya ailenizden bilgi alınması
• Gerekli görülürse dikkat işlevlerini ölçen nöropsikolojik testler
• Tiroid bezi, kan değerleri gibi bazı tıbbi testler (diğer nedenleri dışlamak için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Hekiminiz size değerlendirme sonuçlarını ve önerilerini açıklar. Tanı konduktan sonra size özel bir tedavi planı oluşturulur.

Tedavi

Erişkin DEHB tedavisinde birçok yaklaşım bir arada kullanılabilir. Psikolojik destek, yaşam düzeni değişiklikleri ve bazı durumlarda hekimin önerdiği ilaç tedavisiyle belirtiler önemli ölçüde yönetilebilir. Tedavi kişiye göre uyarlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Uyku düzeninize özen gösterin ve her gün aynı saatte uyuyup uyanmaya çalışın.
• Günlük yapılacakları listeler, notlar veya telefon hatırlatıcılarıyla planlayın.
• Büyük görevleri daha küçük parçalara bölerek adım adım ilerleyin.
• Çalışırken telefon bildirimlerini kapatıp sessiz bir ortam seçmeye özen gösterin.
• Düzenli fiziksel aktivite ve stres yönetimi teknikleri (nefes egzersizleri, yürüyüş) belirtileri hafifletebilir.

Tıbbi tedaviler

Bazı erişkinlerde hekim tarafından ilaç tedavisi önerilebilir. Bu ilaçların seçimi, dozu ve kullanım süresi mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir; kendi başınıza ilaç kullanmayın. İlaç tedavisi genellikle psikoterapi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle birlikte yürütülür. Hekiminiz düzenli aralıklarla sizi görerek tedavinin etkisini ve olası yan etkileri değerlendirir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

DEHB'de cerrahi tedavi uygulanmaz.

Bu durumla yaşamak

DEHB ile yaşamda kendi alışkanlıklarınızı tanımak ve yapı kurmak çok kıymetlidir. Rutinler oluşturmak, 'yapamıyorum' yerine 'nasıl yapabilirim' diye düşünmek günlük yaşamı kolaylaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli bir günlük plan oluşturun
• Evinizde ve çalışma alanınızda dağınıklığı azaltmak için belirli yerler belirleyin
• Yakınlarınızdan anlayış ve hatırlatma desteği isteyin
• Hobiler ve dinlenme için özel zaman ayırın
• Düzenli egzersizi haftalık programınıza ekleyin

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir beslenme düzeni ve düzenli egzersiz, enerjinizi ve odaklanmanızı destekler. Özellikle protein açısından zengin gıdalar, sebzeler ve tam tahıllar kan şekerinin dengede kalmasına yardımcı olabilir. Aşırı kafein ve şekerli içeceklerden kaçınmak belirtileri azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Erişkin DEHB'de özgüven ve sosyal ilişkiler etkilenebilir, depresyon ve anksiyete daha sık görülebilir. Bu nedenle ruh sağlığınızı ihmal etmeyin. Kendinize zarar verme veya intihar düşünceleriniz varsa, yalnız kalmayın; derhal bir sağlık kuruluşuna başvurun veya 112'yi arayın.

Önleme

DEHB'nin kesin olarak önlenmesi mümkün değildir. Ancak belirtilerin erken fark edilmesi ve uygun destekle yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkileri büyük ölçüde azaltılabilir.

Aşılar

DEHB'yi önleyecek bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

DEHB için toplum taraması önerilmez. Belirtiler varsa erken tıbbi değerlendirme önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İş ve okul başarısında düşüş
• İlişki ve aile içi çatışmalar
• Düşük özgüven ve yetersizlik hissi
• Depresyon ve anksiyete bozuklukları riskinde artış
• Trafik kazaları ve kazara yaralanma riskinde artış
• Madde kullanımı riskinin artması

Uzun vadeli görünüm

DEHB yaşam boyu sürebilen bir durumdur ancak tedavi ve destekle yönetilebilir. Doğru yaklaşım, sabır ve süreklilikle birçok erişkin iş, aile ve sosyal hayatında başarılı ve doyurucu bir yaşam sürdürür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.