Erişkin Başlangıçlı Still Hastalığı (AOSD) Nedir?

Genel Bakış

Erişkin Başlangıçlı Still Hastalığı (kısaca AOSD), vücudun bağışıklık sisteminin kendi eklemlerine ve organlarına yanlışlıkla saldırdığı, nadir görülen bir iltihap hastalığıdır. Yüksek ateş, döküntü ve eklem ağrısı en belirgin belirtilerdir. Hastalığın adındaki 'Still', bu tabloyu ilk kez tanımlayan doktordan gelir. Çocuklarda benzer bir hastalık 'sistemik jüvenil idiyopatik artrit' olarak bilinir; erişkinlerde görülenine ise AOSD denir.

Bu hastalık çok nadirdir. Yılda milyonda 1-2 kişiyi etkilediği tahmin edilir.

Çoğunlukla 16-35 yaş arasında ortaya çıkar, ancak her yaşta görülebilir. Kadınlar ve erkeklerde benzer sıklıkta rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aniden başlayan ve genellikle akşamları en yüksek olan ateş (39°C ve üzeri)
• Somon renginde, gövde ve ekstremitelerde beliren döküntü
• Eklem ağrısı ve şişlik (özellikle diz, el bileği, ayak bileği)
• Boğaz ağrısı
• Kas ağrıları
• Yorgunluk, halsizlik
• Boyun, koltuk altı ve kasıkta lenf bezlerinde hafif büyüme

Çocuklarda belirtiler

• Bu hastalık erişkinlerde görülür; çocuklarda benzer bir tablo sistemik jüvenil idiyopatik artrit olarak adlandırılır. Belirtiler ateş, döküntü ve eklem ağrısıdır.
• Çocuklarda büyüme yavaşlayabilir ve eklem iltihabı nedeniyle aksama görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta ateş ve döküntü daha az belirgin, eklem tutukluğu ise daha ön planda olabilir.
• Tanı, yaşa bağlı diğer romatizmal hastalıklarla karışabileceği için gecikebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemektedir.
• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi dokularını hedef aldığı düşünülmektedir.
• Bazı viral veya bakteriyel enfeksiyonlar hastalığını tetikleyebilir; ancak kişiden kişiye bulaşmaz.

Risk faktörleri

• 16-35 yaş aralığında olmak
• Ailede otoimmün hastalık öyküsü (romatoid artrit, lupus gibi)
• Bazı genetik yatkınlıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• 45 dakikadan uzun süren ve kendiliğinden geçmeyen yüksek ateş nöbetleri
• Döküntü ile birlikte ateş görüldüğünde
• Eklemlerde ani şişlik, kızarıklık ve hareket kısıtlılığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Zaman zaman tekrarlayan, açıklanamayan ateş artışları
• Birkaç haftadan uzun süren eklem ağrıları
• İştahsızlık, istemsiz kilo kaybı ve sürekli halsizlik

Tanı

Doktorunuz tıbbi öykünüzü alır, fizik muayene yapar ve kan testleri ister. AOSD için tek bir tanı testi yoktur. Kan testlerinde iltihap belirteçlerinin yüksekliği tipiktir, ancak kesin tanı için enfeksiyonlar, lenf bezi hastalıkları ve diğer romatizmal hastalıklar dışlanmalıdır.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (beyaz küre, trombosit düzeyleri)
• Eritrosit sedimentasyon hızı (ESH) ve C-reaktif protein (CRP)
• Ferritin düzeyi (çok yüksek olması AOSD için ipucu olabilir)
• Karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri
• Romatoid faktör ve anti-CCP testleri (romatoid artriti dışlamak için)
• Kan kültürleri (enfeksiyon kaynağını araştırmak için)
• Röntgen veya ultrason (eklem ve karın değerlendirmesi için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı koymak zaman alabilir. Doktorunuz sizi romatoloji uzmanına yönlendirebilir. Bu süreçte sabırlı olmanız ve gerekli testleri yaptırmanız önemlidir.

Tedavi

Tedavinin amacı iltihabı kontrol altına almak, belirtileri hafifletmek, eklem hasarını önlemek ve organ koruması sağlamaktır. AOSD, iyi kontrol edilebilen bir hastalıktır; tedavi kişiye özel planlanır.

Evde kişisel bakım

• Ateş ve ağrı dönemlerinde dinlenin ve bol sıvı tüketin.
• Doktorunuzun vermiş olduğu ilaçları düzenli kullanın; dozunu veya zamanını kendiniz değiştirmeyin.
• Ateşi ölçüp not alın; bu, doktorunuzun değerlendirmesine yardımcı olur.
• Eklem ağrılarında zorlamadan istirahat edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, iltihabı azaltmak için iltihap giderici ağrı kesiciler, kısa süreli steroid ilaçlar, hastalık modifiye edici (bağışıklık sistemini düzenleyen) ilaçlar veya biyolojik ajanlar (belirli iltihap yolaklarını hedefleyen ilaçlar) önerebilir. Hangi ilacın kullanılacağı, hastalığın şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir. Tedavi mutlaka uzman doktor kontrolünde yürütülür.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi genellikle gerekli değildir. Nadiren, ilerlemiş eklem hasarında eklem protezi (örneğin kalça veya diz protezi) planlanabilir.

Bu durumla yaşamak

Hastalık alevlenme ve iyilik dönemleriyle seyreder. Belirtilerinizi takip edin ve doktor randevularınızı ihmal etmeyin. İlaç kullanımınıza özen gösterin; aralarda endişeli hissederseniz doktorunuzla konuşun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku, yeterli dinlenme ve stres yönetimi alevlenmeleri azaltabilir.
• Yüzme, yürüyüş gibi eklemleri zorlamayan egzersizleri doktor onayıyla yapabilirsiniz.
• Atak dönemlerinde egzersizi azaltın ve vücudunuzu dinleyin.
• Sigara ve alkolden uzak durmak genel sağlığınızı destekler.

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlardan zengin Akdeniz tipi beslenme iltihapla mücadeleyi destekleyebilir. İdeal kiloda kalmak eklem sağlığı için önemlidir. Egzersiz, eklemlerin hareketliliğini korur; ancak alevlenme dönemlerinde doktorunuzun önerisi doğrultusunda dinlenmeye ağırlık verin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve üzüntüye neden olabilir. Bu duygularınızı kabul edin ve gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Unutmayın: Ruh sağlığınız, fiziksel sağlığınız ve hastalıkla baş etmeniz üzerinde doğrudan etkilidir. Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceleriniz olursa vakit kaybetmeden 112 acil sağlık hattını arayın.

Önleme

AOSD'nin bilinen bir önleme yöntemi yoktur. Ancak düzenli doktor kontrolü ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları hastalığın seyrini olumlu etkileyebilir.

Aşılar

Bazı tedaviler bağışıklık sistemini etkileyebileceğinden, aşı olmadan önce doktorunuza danışın. Grip, zatürre ve COVID-19 aşıları gibi koruyucu aşılar sizin için uygun olabilir; kararı doktorunuz verecektir.

Tarama programları

Bu hastalık için topluma yönelik bir tarama programı yoktur. Belirtilerinizi izlemek ve erken doktora başvurmak en iyi yaklaşımdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemlerde kalıcı hasar ve hareket kısıtlılığı
• Karaciğer büyümesi ve fonksiyon bozukluğu
• Kandaki iltihap hücrelerinin aşırı çalışmasıyla gelişebilen makrofaj aktivasyon sendromu (MAS) – bu durum yüksek ateş, kan hücrelerinde düşme, karaciğer yetmezliği ve bilinç bulanıklığıyla acil müdahale gerektirir.

Uzun vadeli görünüm

Hastalık teşhis edilip tedavi edilmeye başlandığında, çoğu kişi uzun süreli iyilik dönemleri yaşayabilir. Kimi hastada tek bir atak görülürken, kimilerinde belirtiler zaman zaman tekrarlayabilir. Düzenli takip ve tedaviye uyum ile günlük yaşam büyük ölçüde normale dönebilir. Doktorunuzla açık iletişim kurmak, umut verici ve güçlü bir yaşam sürmenize katkı sağlar.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.