Tedaviyi Reddetme Kararı: Önceden Hazırlanan İrade Belgesi

Genel Bakış

Bu, bir hastalık değil; kişinin gelecekte bilincini yitirdiğinde veya kendi kararını veremediği durumlarda hangi tıbbi tedavileri istemediğini önceden yazılı olarak bildirdiği bir belgedir. Örneğin kişi, yaşam desteğine bağlanmak istemediğini önceden yazabilir. Bu belge, sağlık çalışanlarına ve aileye kişinin tercihlerini gösterir. Türkiye'de hasta hakları mevzuatı, hastanın bilgilendirilmiş onamına ve tedaviyi reddetme hakkına önem verir; ancak bu tür önceden alınan kararların bağlayıcılığı ve uygulanma kuralları hakkında sağlık kuruluşunuzdan ve hasta hakları biriminden güncel bilgi almanız önerilir.

Türkiye'de ve dünyada, insanların yaşamlarının son dönemindeki bakım tercihlerini önceden belirleme fikri giderek yaygınlaşmaktadır. Ancak bu belgenin ne sıklıkta hazırlandığına dair kesin bir veri yoktur.

Her yetişkini ilgilendirir. Özellikle kronik hastalığı olanlar, ileri yaştaki kişiler ve ani bir sağlık krizi riskiyle karşılaşabilecek herkes bu belgeyi hazırlayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bu bir hastalık olmadığı için belirtisi yoktur.
• Belge, kişinin bilincinin kapalı olduğu ve kendi kararını veremediği anlarda gündeme gelir.
• Yoğun bakımda kalma, suni solunuma bağlanma veya suni beslenme gibi tedaviler söz konusu olduğunda önem kazanır.

Çocuklarda belirtiler

• 18 yaşından küçükler için bu belge düzenlenmez.
• Çocuklarda tedavi kararı ebeveyn veya yasal vasi ile sağlık ekibinin birlikte konuşması sonucu alınır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda, özellikle Alzheimer veya demans gibi hastalıklar nedeniyle karar verme gücü azalmadan önce bu belgenin hazırlanması önerilir.
• Belge, yaşlının kendi isteklerinin aile üyelerinin tahminlerine göre değil, yazılı tercihlerine göre dikkate alınmasına yardımcı olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bu bir hastalık değil, kişisel bir tercihtir.
• Yaşam kalitesine verilen önem
• Daha önce yoğun bakımda yaşanan zorlu deneyimler
• Dini ve manevi inançlar
• Aile üyelerine zor kararlar bırakmak istememe

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kronik ve ilerleyici hastalıklar
• Daha önce yoğun bakım tedavisi görmüş olmak
• Ailede yaşam sonu bakımıyla ilgili zor deneyimler yaşanmış olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bu konuda acil bir sağlık sorunu yoktur; ancak ciddi bir tıbbi belirti yaşarsanız, örneğin bayılma, şiddetli ağrı veya bilinç bulanıklığı, vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aile hekiminize 'ileri bakım planı' hakkında bilgi almak istediğinizi söyleyebilirsiniz.
• Bu konuyu sağlıklıyken ve sakin bir dönemde konuşmak en doğrusudur.
• Heziranız sizi yönlendirerek belgenin nasıl hazırlanacağını ve nerede saklanması gerektiğini anlatabilir.

Tanı

Bu bir tıbbi tanı değildir. Doktorunuz, genel sağlık durumunuzu ve karar verme kapasitenizi değerlendirir. Bu belgeyi hazırlamak için tam bir sağlık muayenesi yapılması şart değildir.

Yapılabilecek testler

• Bu süreçte özel bir kan testi, röntgen veya tahlil gerekmez.
• Doktorunuz gerekli görürse genel bir sağlık değerlendirmesi isteyebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuzla bu konuyu konuşurken önce belgenin ne işe yaradığı anlatılır. Ardından hangi tedavileri kabul edip etmediğiniz, hangi durumlarda yaşam kalitesinin sizin için daha önemli olduğu ve ailenizden kime bilgi verileceği gibi sorular sorulabilir. Bu soruların hepsine hemen cevap vermeniz gerekmez; düşünmek için zamanınız vardır.

Tedavi

Bu belge bir tedavi değildir; bir bakım planının parçasıdır. Amaç, gelecekte karar veremeyecek duruma düştüğünüzde istemediğiniz tıbbi müdahalelerin yapılmamasını sağlamaktır. Tedavinin amacı, kişinin kendi değerlerine saygılı bir bakım süreci oluşturmaktır.

Evde kişisel bakım

• Belgenizi hazırlamadan önce yakınlarınızla isteklerinizi sakin bir şekilde konuşun.
• Bir kopyasını aile hekiminize iletin ve sağlık kayıtlarınızda bulunmasını sağlayın.
• Belgenizin nerede saklandığını güvendiğiniz bir yakınınıza söyleyin.
• Kararınızı yılda bir gözden geçirin ve değişirse güncelleyin.

Tıbbi tedaviler

Bu süreçte ilaç veya ameliyat önerilmez. Doktorunuz, size özel bir bakım planı oluşturmak için sağlık durumunuzu, hastalığınızın seyrini ve tercihlerinizi değerlendirir. Hangi tedavilerin yararlı olabileceğini, hangilerinin külfet getirebileceğini anlatır. İstemediğiniz tedavileri belgenize yazabilirsiniz; hiçbir ilaç adı veya doz önerilmez. Kararlar her zaman doktorunuzla birlikte ve size özel olarak belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Planlanmış bir ameliyatınız varsa, ameliyat öncesi görüşmede bu belgeyi ve isteklerinizi mutlaka anestezi ve ameliyat ekibiyle paylaşın. Özellikle 'kalp masajı yapılmasın' veya 'suni solunuma bağlanılmasın' gibi istekleriniz varsa, bunları önceden yazılı olarak ekibe iletmeniz önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Belgeyi hazırladıktan sonra günlük hayatınızda büyük bir değişiklik olmaz. Belge, yalnızca ihtiyaç anında devreye girmek üzere hazır bekler. Önemli olan onu kaydetmek, ailenize ve sağlık ekibinize bildirmek ve güncel tutmaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Belgenin bir kopyasını evde kolayca bulunabilecek bir yerde saklayın.
• Cüzdanınızda veya telefonunuzda 'ileri bakım kararım var' notu taşıyabilirsiniz.
• Aile bireyleriyle bu konuyu açık, sakin ve suçluluk duymadan konuşun.

Diyet ve egzersiz

Bu belgeyle ilgili özel bir diyet veya egzersiz yoktur. Dengeli beslenmek ve düzenli hareket etmek genel sağlık için önerilir; böylece karar verme kapasitenizi ve yaşam kalitenizi korumaya yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ölüm, ağır hastalık ve tıbbi müdahaleler hakkında düşünmek kaygı ve huzursuzluk yaratabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak veya manevi bir danışmanla konuşmak, bu süreci daha sakin yönetmenize yardımcı olabilir.

Önleme

Bu bir hastalık olmadığı için 'önlenme'den söz edemeyiz. Ancak hazırlanmış ve güncellenen bir belge, ileride yaşanabilecek tıbbi belirsizlikleri, aile içi anlaşmazlıkları ve istenmeyen müdahaleleri büyük ölçüde önleyebilir.

Aşılar

Bu konuyla ilgili özel bir aşı bulunmuyor. Genel sağlığınızı korumak için aile hekiminizin önerdiği rutin aşıları yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

Bu belge için bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli sağlık kontrolü ve doktorunuzun önerdiği tarama testleri, ileride oluşabilecek hastalıkları erken fark etmenizi sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bu bir hastalık olmadığı için 'tedavisizlik' komplikasyonu söz konusu değildir.
• Ancak belge hazırlanmazsa, karar veremeyecek duruma düşüldüğünde kişinin istekleri bilinemeyebilir.
• Aile üyeleri arasında görüş ayrılıkları ve zor kararlar yaşanabilir.
• Kişinin istemeyeceği tıbbi müdahaleler yapılabilir veya isteyeceği rahatlatıcı bakım gecikebilir.

Uzun vadeli görünüm

Önceden düşünülmüş ve yazıya dökülmüş bir karar, hem size hem sevdiklerinize huzur verir. Doğru zamanda doktorunuzla konuşup belgeyi güncellerseniz, sağlık bakımınızın sizin değerlerinize uygun bir şekilde ilerlemesine yardımcı olur. Bu, geleceğe yönelik güçlü ve şefkatli bir hazırlıktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.