AIDS Tanımlayıcı Hastalıklar

Genel Bakış

AIDS (Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu), HIV enfeksiyonunun en ileri aşamasıdır. Bu evrede bağışıklık sistemi çok zayıflamıştır ve vücut, normalde kolayca atlatılabilecek bazı ağır enfeksiyonlara ve kanserlere karşı korunmasız hale gelir. Bu özel hastalıklara 'AIDS tanımlayıcı hastalıklar' denir çünkü varlıkları, AIDS tanısı konmasını sağlayan önemli işaretlerdir.

Günümüzde Türkiye'de HIV tedavisine erişim arttığı için AIDS tanımlayıcı hastalıklar, geçmişe kıyasla daha az görülmektedir. Ancak HIV tanısı geç konan veya tedaviyi bırakan kişilerde hâlâ ortaya çıkabilir.

AIDS tanımlayıcı hastalıklar, HIV virüsü vücuda girdikten sonra yıllarca tedavi almamış ya da tedaviye düzenli devam etmemiş kişilerde görülür. Bağışıklık sisteminin en önemli hücreleri olan CD4 lenfositlerinin sayısı çok düştüğünde risk başlar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süre geçmeyen ateş
• Gece terlemeleri
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kronik ishal
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Ağızda veya yemek borusunda mantar enfeksiyonu (pamukçuk)
• Nefes darlığı ve kuru öksürük (bazı akciğer enfeksiyonlarında)
• Ciltte veya ağızda mor-kırmızı lekeler (Kaposi sarkomu adı verilen bir kanser türü)
• Beyin enfeksiyonlarına bağlı baş ağrısı, bilinç bulanıklığı veya nöbet geçirme

Çocuklarda belirtiler

• Normal kilo alımının durması veya büyümede gerilik
• Sık geçirilen kulak, akciğer veya sinüs enfeksiyonları
• Gelişimde geç konuşma veya yürümede gecikme
• Ağız içinde inatçı pamukçuk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılıkla ilişkilendirilen unutkanlık ve kafa karışıklığı daha belirgin olabilir
• Akciğer enfeksiyonları ve kanser riski yaş nedeniyle daha yüksektir
• Halsizlik ve kilo kaybı daha çabuk fark edilebilir

Nedenler

Ana nedenler

• HIV enfeksiyonunun uzun süre tedavisiz kalması
• HIV tedavisine düzenli devam edilmemesi veya tedavinin kesilmesi
• HIV ilaçlarına direnç gelişmesi
• Bağışıklık sisteminin aşırı zayıflamasından sonra fırsatçı enfeksiyonların ve kanserlerin ortaya çıkması

Risk faktörleri

• HIV tanısının geç konması
• Antiretroviral tedaviye geç başlanması veya tedaviyi aksatmak
• Sağlık hizmetlerine erişimde güçlük yaşamak
• Yetersiz beslenme
• Başka enfeksiyonlarla birlikte hastalık yaşamak (örneğin hepatit)
• Madde kullanımı veya alkol bağımlılığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek ateş, nefes darlığı, kafa karışıklığı gibi acil belirtiler varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurun.
• Kısa sürede çok kilo kaybettiyseniz veya şiddetli ishaliniz varsa aynı gün sağlık kuruluşuna gidin.
• Cildinizde yeni mor-mavimsi lekeler belirdiyse en kısa sürede doktorunuza görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• HIV pozitifseniz düzenli kontrol ve CD4 hücre sayınızın takibi için doktorunuza planlı aralıklarla gidin.
• Tedavinizde herhangi bir aksama olduysa veya ilaçlarınızla ilgili sorun yaşıyorsanız doktorunuzla konuşun.
• Kendinizi iyi hissetseniz bile düzenli kan testlerini ihmal etmeyin.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, sizi muayene eder ve HIV ile ilgili kan testlerinize, özellikle CD4 hücre sayınıza bakar. CD4 sayısı belirli bir düzeyin altına düştüyse ve ek hastalıklar varsa AIDS tanısı düşünülür. Ayrıca akciğer röntgeni, tomografi, bronkoskopi veya doku biyopsisi gibi tetkiklerle bu hastalıklar doğrulanabilir.

Yapılabilecek testler

• CD4 T lenfosit sayımı (bağışıklık durumunu gösterir)
• HIV viral yükü testi (virüsün kanınızdaki miktarını gösterir)
• Tüberküloz taraması (balgam ve akciğer röntgeni)
• Mantar enfeksiyonları için kan tahlilleri ve kültürler
• Kanser şüphesinde görüntüleme ve biyopsi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için birkaç test yapılabilir. Sonuçlar birkaç gün sürebilir. İşlemler çoğunlukla ağrısızdır; bazılarında hafif bir rahatsızlık hissedilebilir. Doktorunuz her adımda size bilgi verecek ve tedaviye başlamanız için destekleyecektir.

Tedavi

Tedavinin temeli, HIV virüsünü baskılayarak bağışıklık sisteminin yeniden güçlenmesini sağlamaktır. Buna antiretroviral tedavi denir. Aynı zamanda ortaya çıkan enfeksiyon veya kanserlere yönelik özel tedaviler uygulanır. AIDS tanımlayıcı hastalıkların her biri için ayrı tedavi planı yapılır.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun söylediği şekilde düzenli olarak alın.
• Ellerinizi sık sık yıkayarak enfeksiyonlardan korunun.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• İyi uyuyun ve stresinizi yönetecek yöntemler geliştirin.
• Ateş, öksürük, ishal gibi belirtileri takip edin ve değişiklikleri doktorunuza bildirin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz HIV enfeksiyonunu baskılamak için antiretroviral ilaç kombinasyonu önerir. Bu ilaçlar virüsün çoğalmasını durdurur. AIDS tanımlayıcı hastalıkların türüne göre; mantar ilaçları, antibiyotikler, antiviral ilaçlar veya kanser tedavisi için kemoterapi/radyoterapi gibi yöntemler de kullanılabilir. Tüm bu ilaçlar ve tedaviler mutlaka sağlık uzmanı tarafından belirlenir. Kendi başınıza ilaç kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı AIDS tanımlayıcı kanserlerin (örneğin lenfoma veya Kaposi sarkomu) tedavisinde cerrahi gerekebilir. Ameliyat, tümörü çıkarmak veya tanı için biyopsi almak amacıyla uzman cerrahlar tarafından planlanır.

Bu durumla yaşamak

Bu hastalıkları atlatmış veya yaşayan biri olarak günlük yaşamınızda en önemli şey tedaviye tam uyum sağlamaktır. Bağışıklık sisteminizi desteklemek için enfeksiyonlardan kaçınmak, kalabalık ortamlarda maske kullanmak ve aşı takviminizi güncellemek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve dinlenme alışkanlığı edinin.
• Stresten uzak durun, gerekirse destek gruplarına katılın.
• Cinsel ilişkide korunmayı ihmal etmeyin; bu hem kendinizi hem de başkalarını korur.
• Düzenli tıbbi kontrollerinizi asla aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme bağışıklık için çok önemlidir. Protein, sebze ve meyve açısından zengin bir diyet önerilir. İshal ya da kilo kaybı varsa beslenme uzmanından destek alın. Haftanın çoğu günü yürüyüş gibi orta düzey egzersiz yapmak güçlenmenize yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

AIDS tanımlayıcı bir hastalık geçirmek korkutucu ve üzücü olabilir. Kaygı, depresyon ve damgalanma korkusu sık yaşanır. Bunun normal olduğunu bilin; bir ruh sağlığı uzmanından destek almak güç verir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Evet, AIDS tanımlayıcı hastalıkların en önemli önleme yolu HIV enfeksiyonunu tedavi etmek ve virüsü baskılamaktır. Tedavi gören bir kişinin bağışıklık sistemi güçlendikçe bu hastalıkların riski büyük ölçüde azalır. Ayrıca sağlıklı yaşam tarzı ve aşılar da riski düşürür.

Aşılar

AIDS tanımlayıcı hastalıklara yol açabilecek bazı enfeksiyonlardan korunmak için aşılar mevcuttur. Örneğin grip, zatürre, hepatit ve tetanos aşıları doktorunuzun önerdiği takvimde yaptırılabilir. Aşılar HIV tedavisinin yerini almaz, ancak ek koruma sağlar.

Tarama programları

HIV tanısının erken konması çok önemlidir. Riskli davranışı olan kişiler, hamileler ve cinsel yolla bulaşan hastalık şüphesi olanlar ücretsiz ve gizli HIV testi yaptırabilir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından desteklenen danışmanlık ve test merkezleri bulunmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Pneumocystis jirovecii pnömonisi gibi ciddi akciğer enfeksiyonları
• Yaygın tüberküloz
• Kriptokokal menenjit gibi beyin enfeksiyonları
• Lenfoma ve Kaposi sarkomu gibi kanserler
• Ciddi kilo kaybı ve yorgunlukla seyreden zayıflama sendromu

Uzun vadeli görünüm

Umutsuzluğa kapılmayın. Günümüzde antiretroviral tedaviyle bağışıklık sistemi yeniden toparlanabilir, AIDS tanımlayıcı hastalıkların çoğu iyileştirilebilir ve kişiler uzun, sağlıklı bir yaşam sürebilir. Tedaviye erken başlamak ve düzenli devam etmek anahtardır. Her geçen gün tıptaki gelişmelerle yaşam beklentisi artmaktadır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.