Alerjik Rinit: Burnunuz Her Şeyi Bilir

Genel Bakış

Alerjik rinit, burnun iç yüzeyinin aslında zararsız olan bazı maddelere karşı aşırı tepki vermesiyle ortaya çıkan bir iltihabi durumdur. Bu maddelere alerjen denir. Polen, ev tozu akarları, küf mantarları ve hayvan tüyleri en yaygın alerjenlerdir. Halk arasında saman nezlesi olarak da bilinir.

Evet. Alerjik rinit, toplumda en sık görülen alerjik hastalıklardan biridir ve dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler. Türkiye'de de hem çocuklarda hem yetişkinlerde oldukça sık karşılaşılır.

Her yaştan insanda görülebilir, ancak çoğunlukla çocukluk ve genç erişkinlik döneminde başlar. Ailesinde alerjik rinit, astım veya egzama öyküsü olan kişilerde daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hapşırık
• Burun akıntısı
• Burun tıkanıklığı
• Burun kaşıntısı
• Geniz akıntısı
• Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (ağaç, çim ve yabani ot polenleri)
• Ev tozu akarları
• Küf mantarları
• Hayvan tüyleri, kepeği ve tükürüğü
• Hamamböceği artıkları

Risk faktörleri

• Ailede alerjik rinit, astım veya egzama öyküsü
• Kişinin kendisinin astım veya egzama hastası olması
• Sigara dumanına ve yoğun hava kirliliğine maruz kalmak
• Evde yüksek nem ve küf bulunması
• Polen mevsiminde uzun süre dışarıda bulunmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler tedaviye rağmen geçmiyorsa
• Uyku, okul veya iş hayatınız belirgin şekilde etkileniyorsa
• Astımınız varsa ve nefes darlığınız arttıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Hangi mevsimde veya hangi ortamda şikayetlerinizin arttığını öğrenmek istiyorsanız
• Aldığınız ilaçları gözden geçirmek ve doğru tedaviyi planlamak için

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi ve öykünüzü dinler, ardından burnunuzun içini ve genizinizi muayene eder. Alerjik rinit tanısı çoğunlukla fizik muayene ve belirtilerin değerlendirilmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Alerji deri testi (cilt testi)
• Spesifik IgE kan testi
• Gerekirse sinüs röntgeni veya burun endoskopisi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizi dikkatle dinleyecek ve hangi ortamlarda, hangi mevsimde belirtilerinizin arttığını soracaktır. Alerji testleri genellikle ağrısızdır ve kısa sürer. Test sonuçlarına göre kesin tanı konur ve size bir tedavi planı önerilir.

Tedavi

Tedavi üç temel adımdan oluşur: alerjenlerle teması azaltmak, belirtileri kontrol eden ilaçları kullanmak ve gerektiğinde bağışıklık sisteminin alerjene verdiği tepkiyi azaltmak. Tedavi planı kişiye özeldir ve mutlaka bir doktor tarafından düzenlenmelidir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyici alerjenlerden uzak durun
• Polen mevsiminde evin pencerelerini kapalı tutun
• Evin nemini kontrol altında tutun ve düzenli havalandırın
• Evcil hayvanınız varsa onu yatak odasından uzak tutun
• Burnunuzu günde birkaç kez serum fizyolojikle yıkayın
• Yatak çarşaflarını ve kılıfları sık sık sıcak suda yıkayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz alerjik rinit belirtilerini hafifletmek için farklı ilaç grupları önerebilir. Bunlar arasında ağızdan alınan antialerjik ilaçlar, burun spreyleri, göz damlaları ve kısa süreli burun tıkanıklığı gidericiler yer alabilir. Şiddetli veya uzun süreli alerjilerde, alerji aşısı olarak da bilinen immünoterapi ile vücudun alerjene tolerans geliştirmesi sağlanabilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir; reçetesiz ilaçları bile doktorunuza danışmadan kullanmaktan kaçının.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, alerjik rinitin birinci basamak tedavisi değildir. Ancak ilaç tedavisine rağmen geçmeyen burun eti büyümesi, sinüzit veya nazal polipler gibi ek sorunlar varsa kulak burun boğaz uzmanı cerrahi bir işlemi değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Alerjik rinitle yaşamak, tetikleyicilerinizi tanımak ve onlardan kaçınmak için yaşam alışkanlıklarınızı düzenlemenizi gerektirir. Belirtilerinizi takip ederek hangi dönemlerde arttığını öğrenmek, tedavinizi kolaylaştırır ve günlük yaşamınızın akışını korur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Polen yoğunluğunun yüksek olduğu sabah saatlerinde dışarı çıkmaktan kaçının
• Dışarıdan döndüğünüzde kıyafetlerinizi değiştirin ve duş alın
• Yatak odasında halı ve toz tutan eşyaları azaltın
• Evcil hayvanların yatak ve koltuk gibi alanlara çıkmasına izin vermeyin
• Sigara dumanından ve keskin kokulardan uzak durun

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve çeşitli beslenme bağışıklık sisteminizi destekler. Düzenli egzersiz genel sağlığınız için faydalıdır; ancak polen mevsiminde açık havada egzersiz belirtilerinizi artırabilir. Bu dönemlerde kapalı mekânlarda egzersiz yapmayı veya polenin az olduğu saatleri tercih edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli burun akıntısı, tıkanıklık ve uyku bölünmeleri yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve moral bozukluğuna yol açabilir. Bu durum insanı sosyal ortamlardan uzaklaştırabilir. Bunun sizin suçunuz olmadığını bilin; tedaviyle uyku ve günlük yaşam kaliteniz belirgin şekilde iyileşebilir.

Önleme

Alerjik riniti tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak hangi alerjenlere duyarlı olduğunuzu bilmek ve onlardan kaçınmak, belirtilerin ortaya çıkmasını veya şiddetini büyük ölçüde azaltabilir.

Aşılar

Alerjik rinit için koruyucu bir aşı yoktur. Bununla birlikte alerji aşısı adı verilen immünoterapi, kişiyi alerjene karşı duyarsızlaştırmayı amaçlayan bir tedavi yöntemidir. Bu tedavinin size uygun olup olmadığına doktorunuz karar verir.

Tarama programları

Sağlıklı ve belirtisi olmayan kişilerde alerjik rinit taraması önerilmez. Belirtileriniz varsa doktorunuz gerekli tetkikleri ve testleri planlayacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sinüzit ve burun içi enfeksiyonlar
• Orta kulak iltihabı
• Uyku bozuklukları ve gündüz yorgunluğu
• Astım belirtilerinin kötüleşmesi

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmese bile belirtiler zaman zaman kendiliğinden azalabilir; ancak doğru tedavi ve alerjenlerden kaçınma ile alerjik rinit çok iyi kontrol edilebilir. Çoğu insan tedaviyle günlük yaşamına rahatlıkla devam edebilir ve belirtiler önemli ölçüde azalır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.