Alerjiler

Genel Bakış

Alerji, bağışıklık sisteminizin normalde zararsız olan bazı maddelere (alerjenlere) aşırı ve yanlış bir tepki vermesidir. Bu maddeler polen, ev tozu, hayvan tüyü veya bazı besinler olabilir.

Evet. Alerjiler dünyada ve Türkiye'de çok yaygındır. Her 4 kişiden yaklaşık 1'i hayatının bir döneminde alerji ile karşılaşır.

Alerjiler her yaşta, herkesi etkileyebilir. Ancak ailede alerji, astım veya egzama öyküsü olanlarda daha sık görülür. Çoğunlukla çocukluk çağında başlar, bazı türleri erişkinlerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Burnun akması veya tıkanması
• Tekrarlayan hapşırma nöbetleri
• Kaşıntılı, kızarık ve sulanan gözler
• Öksürük, boğazda gıcık hissi
• Deride kaşıntı, kızarıklık veya kurdeşen (ürtiker) tarzında döküntüler
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Özellikle besin alerjilerine daha sık rastlanır
• Ciltte egzama gibi kuru ve kaşıntılı lekeler
• Kusma, ishal veya karın ağrısı
• Hırıltılı solunum veya nefes alırken zorlanma
• Dudak, dil veya yüzde şişme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Alerji belirtileri diğer kronik hastalıkların belirtileriyle karışabilir
• Uzun süreli burun tıkanıklığı ve öksürük daha sık görülür
• Kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim riski nedeniyle tedavi dikkatli ayarlanmalıdır

Nedenler

Ana nedenler

• Polenler (ağaç, çimen, ot polenleri)
• Ev tozu akarları
• Küf sporları
• Hayvan deri döküntüsü, tüy veya kepeği
• Bazı besinler: inek sütü, yumurta, yer fıstığı, ağaç fıstıkları (ceviz, fındık, badem), buğday, soya ve kabuklu deniz ürünleri
• Böcek sokmaları (arı, eşek arısı)
• Bazı ilaçlar (ilaç alerjileri)

Risk faktörleri

• Ailede alerji, astım veya egzama öyküsü bulunması
• Bebeklik döneminde şiddetli egzama geçirilmesi
• İlk çocukluk döneminde besin alerjisi olması
• Sigara dumanına maruz kalmak
• Kentsel çevre ve iş yerlerinde kimyasallara maruziyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtilen durumlarda (nefes darlığı, boğaz şişmesi, bayılma) vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Şiddetli döküntü, yüzde şişlik ya da kötüleşen öksürük varsa aynı gün acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Belirtiler günlük yaşamınızı veya uykunuzu etkiliyorsa
• Alerji belirtileri birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Hangi maddenin alerjiye yol açtığını bilmiyorsanız
• Reçetesiz ilaçlarla geçmeyen veya yan etki oluşturan durumlarda

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, ne zaman ve nasıl başladığını sorar. Ardından fizik muayene yapar. Şüphelendiği alerjenlere göre deri veya kan testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Deri prik testi: Alerjen damlaları deri üzerine konarak hafifçe çizilir; 15-20 dakika içinde tepki değerlendirilir.
• Spesifik IgE kan testi: Kanda alerjenlere karşı oluşan antikor düzeyine bakılır.
• Yama testi: Gecikmiş tip alerjilerde şüpheli maddeler yama halinde sırtta 48 saat bekletilir.

Randevunuzda neler beklenir

Alerji testleri genellikle kolay ve ağrısızdır. Deri testi sırasında hafif kaşıntı hissedebilirsiniz. Sonuçlar doktorunuz tarafından değerlendirilir, teşhis koyulur ve size özel bir tedavi planı hazırlanır.

Tedavi

Alerji tedavisinin temelinde tetikleyicilerden kaçınmak ve belirtileri hafifletmek yer alır. Tedavi planı kişiye özeldir; doktorunuz sizin için en uygun yaklaşımı önerecektir.

Evde kişisel bakım

• Tetikleyicilerinizi öğrenin ve mümkün olduğunca uzak durun
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutun, dışarıdan gelince kıyafetlerinizi değiştirin
• Ev tozu akarları için yatak ve yastık kılıfları kullanın, evi sık sık havalandırın
• Hayvan tüyüne alerjiniz varsa evcil hayvanla teması azaltın ve yaşam alanınızı düzenli temizleyin
• Burun temizliği için eczaneden alabileceğiniz tuzlu su spreylerini doktorunuza danışarak kullanabilirsiniz

Tıbbi tedaviler

Reçete edilen ilaçlar arasında antihistaminikler, dekonjestanlar, kortikosteroid içeren burun spreyleri ve alerji aşıları (immünoterapi) yer alabilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğunu yalnızca doktorunuz belirlemelidir. İlaçları doktorunuzun önerdiği şekilde ve dozda kullanın. Alerji aşıları, belirli alerjenlere karşı vücudun tepkisini azaltarak uzun vadeli koruma sağlayabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Alerjiler için genellikle cerrahi tedavi gerekmez. Ancak alerjiye bağlı gelişen kronik sinüzit veya burun poliplerinin tedaviye yanıt vermediği durumlarda kulak-burun-boğaz uzmanı cerrahi seçeneklerden bahsedebilir.

Bu durumla yaşamak

Alerjilerle yaşarken en önemli adım tetikleyicilerinizi tanımak ve onlardan kaçınmaktır. Belirtilerinizi takip etmek, doktorunuzla iş birliği içinde olmak yaşam kalitenizi büyük ölçüde artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Polen mevsiminde dışarıda geçirilen süreyi azaltın, şapka ve güneş gözlüğü kullanın
• Yaşam alanlarınızda nem oranını düşük tutun ve düzenli havalandırın
• Elektrikli süpürge ve nemli bezle toz alarak alerjenleri azaltın
• Sigara içmeyin ve kapalı ortamlarda sigara dumanına maruz kalmayın
• Stres alerji belirtilerini artırabilir; gevşeme egzersizleri ve yeterli uykuya özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Besin alerjiniz varsa, alerjen öğeyi kesinlikle diyetinizden çıkarmanız gerekir. Dengeli ve sağlıklı beslenme bağışıklık sistemini destekler. Egzersizin genel sağlığa faydası büyüktür; ancak polen alerjisi olanlar kapalı alanlarda veya öğleden sonra saatlerinde egzersiz yapmayı deneyebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Alerji belirtileri uykuyu bozabilir, yorgunluk yapabilir ve sosyal yaşamı kısıtlayabilir. Bu nedenle kaygı ve üzüntü hissetmek normaldir. Duygularınızı aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşmaktan çekinmeyin; gerekiyorsa psikolojik destek alın.

Önleme

Alerjileri tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak alerjenlerden kaçınmak belirtilerin ortaya çıkmasını geciktirebilir veya şiddetini azaltabilir. Bebeklerde anne sütüyle beslenme ve tamamlayıcı gıdaya geçiş kurallarına uymak alerji riskini azaltabilir; bu konuda mutlaka doktorunuza danışın.

Aşılar

Alerji aşısı (immünoterapi), belirli alerjenlere karşı uzun süreli koruma sağlayabilen bir tedavi yöntemidir. Ancak her alerji tipinde ve herkeste uygun değildir; doktorunuz değerlendirir.

Tarama programları

Alerjenlere karşı rutin bir tarama önerilmez; ancak ailede ciddi alerji öyküsü varsa veya şikayetler başlarsa doktor uygun görürse test yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Burun tıkanıklığına bağlı uyku apnesi ve uyku bozuklukları
• Kronik sinüzit ve burun poliplerinin gelişmesi
• Orta kulak iltihabı ve işitme sorunları
• Astım krizlerinin artması ve kontrolünün zorlaşması
• Besin alerjilerinde yaşamı tehdit edebilen anafilaksi (nadir ancak acil tedavi gerektiren durum)

Uzun vadeli görünüm

İyi haber: alerjiler büyük oranda kontrol altına alınabilir. Doğru teşhis, uygun tedavi ve tetikleyicilerden kaçınma ile belirtiler belirgin şekilde azalır, çoğu kişi normal bir yaşam sürer. Çocuklarda bazı besin alerjileri yaşla birlikte düzelebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Allerji Organizasyonu (World Allergy Organization) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.