Alzheimer Rehberi: Sevdiklerinizi Kaybolma Riskinden Nasıl Korursunuz?

Genel Bakış

Alzheimer, beyni etkileyen ve zamanla ilerleyen bir hastalıktır. Hafızayı, düşünmeyi, davranışları ve günlük yaşam becerilerini bozar. Hastalığın bir döneminde hasta evden ayrılıp kaybolabilir; buna 'dolaşma' ya da 'gezinme' denir. Bu davranış tehlikeli olabilir, ancak doğru önlemlerle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Evet. Özellikle orta ve ileri evrede sık görülür. Bu nedenle bakım verenlerin bu konuyu önceden konuşması ve hazırlıklı olması önemlidir.

Alzheimer çoğunlukla 65 yaş üstü yetişkinleri etkiler, ancak nadiren daha genç yaşta da başlayabilir. Kaybolma davranışı hastalığın herhangi bir evresinde, kafa karışıklığı arttığında ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yeni bilgileri öğrenmede ve hatırlamada güçlük
• Tanıdık kişilerin isimlerini ve yerleri unutmak
• Zaman ve mekân kavramında karışıklık
• Kelime bulmakta zorlanmak
• Problem çözme ve plan yapma becerisinde azalma
• Ruh hali, kişilik ve davranış değişiklikleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sık sık kapıya yönelme veya dışarı çıkmak isteme
• Eski evini, işini veya yakınlarını aramak için dolaşma
• Akşam saatlerinde huzursuzluk ve yön karışıklığının artması
• Tanıdık bir sokakta ya da markette yolunu kaybetme
• Tedirgin şekilde ileri geri yürüme

Nedenler

Ana nedenler

• Alzheimer'ın altında, beynin hafıza ve düşünme merkezlerinde zararlı protein birikintileri ve sinir hücresi hasarı yatar.
• Kaybolma davranışı; hafıza kaybı, yön bulma güçlüğü, tuvalet ihtiyacı, ağrı, açlık veya geçmişte yaşanmış bir yeri arama isteğinden kaynaklanabilir.
• Bazı hastalar akşam saatlerinde daha huzursuz olur; bu da dışarı çıkma isteğini artırabilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede Alzheimer öyküsü
• Kalp ve damar hastalıkları, yüksek tansiyon ve diyabet
• Kafa travması öyküsü
• Depresyon ve sosyal izolasyon

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hasta kaybolmuşsa ve güvenliği ciddi şekilde risk altındaysa; bu durumda hemen 112'yi arayın.
• Davranışlarda ani bir kötüleşme, saldırganlık veya bilinç bulanıklığı varsa.
• Düşme, kafa travması veya zehirlenme şüphesi olduysa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Unutkanlık günlük yaşamı etkiliyorsa; yemek yapma, ilaç içme, para yönetimi gibi işler aksıyorsa.
• Sık sık kaybolma davranışı başladıysa veya hasta kendini güvende hissetmiyorsa.
• Uyku düzeni bozulduysa veya huzursuzluk aile içi yaşamı zorlaştırıyorsa.
• Hekimle güvenlik önlemlerini ve ilaçları gözden geçirmek istiyorsanız.

Tanı

Doktor, hastanın ve yakınlarının verdiği bilgilerle başlar. Ardından nörolojik muayene, kan testleri ve beyin görüntüleme gibi yöntemlerle diğer hastalıklar dışlanır. Alzheimer için tek bir kesin test yoktur; belirtilerin süresi ve günlük yaşama etkisi bir bütün olarak değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri; vitamin eksikliği ve tiroid gibi nedenleri dışlamak için
• Bilişsel testler; hafıza, dikkat ve dil becerilerini ölçen testler
• Beyin görüntüleme; MR veya bilgisayarlı tomografi
• Nörolojik muayene

Randevunuzda neler beklenir

Muayene birkaç saat sürebilir. Yanınızda hastayı iyi tanıyan bir yakınınızın olması faydalıdır. Doktor sonuçları, olası tedavi seçeneklerini ve nasıl bir yol izleneceğini sizinle paylaşır.

Tedavi

Alzheimer'ı tamamen iyileştiren bir tedavi şu anda yoktur. Ancak hastanın güvenliğini sağlamak, belirtileri hafifletmek ve yaşam kalitesini artırmak için yapılabilecek çok şey vardır. Tedavi planı hasta, aile ve sağlık ekibinin birlikte çalışmasıyla oluşturulur.

Evde kişisel bakım

• Evin dış kapılarına kilit veya alarm takın.
• Hastanın üzerinde kimlik, adres ve iletişim bilgilerinin yazılı olduğu bir kart veya bileklik bulundurun.
• Anahtarları, araba anahtarını ve telefonu görünmeyen yerlerde saklayın.
• Kapının görüş alanını kapatacak perdeler veya kapı örtüleri kullanın.
• Komşulara ve çevre esnafına hastanızın durumunu anlatın, kaybolursa nasıl davranacaklarını söyleyin.
• Günlük rutini sabit tutun; düzenli yemek, uyku ve tuvalet molaları verin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hastalığın evresine ve belirtilere göre ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar hastalığı durdurmaz; ancak bazı belirtileri hafifletebilir, düşünme ve günlük işlevsellikte geçici iyileşme sağlayabilir. İlaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalı; doz değişikliği veya ek tedavi kararları asla kendiliğinden alınmamalıdır.

Bu durumla yaşamak

Güvenli bir ev ortamı oluşturmak kaybolmayı önlemenin en önemli yoludur. Kapı alarmları, kimlik bileklikleri ve sabit bir günlük rutin işe yarar. Ayrıca hastayı sakinleştirecek aktiviteler bulmak, huzursuzluğunu azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün kısa ve düzenli yürüyüşler yapmak
• Basit ev işlerine ve el işlerine ortak etmek
• Sakin müzik dinletmek ve birlikte eski fotoğraflara bakmak
• Akşam saatlerinde kafein ve şekerli içeceklerden kaçınmak
• Yatmadan önce ekran süresini azaltmak ve sakin bir ortam sağlamak

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme, yeterli su içme ve hafif egzersiz genel sağlığı destekler. Fiziksel aktivite fazla enerjiyi atar, uykuyu düzenler ve huzursuzluğu azaltır. Yutma güçlüğü ya da iştahsızlık gibi durumlarda doktor veya diyetisyenle görüşün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Alzheimer hem hastayı hem yakınlarını duygusal olarak etkiler. Bakım verenlerde stres, kaygı, uykusuzluk ve depresyon görülebilir. Bu duyguları kendinize saklamayın; doktorunuzdan, psikologdan veya destek gruplarından yardım isteyin. Eğer kendinizi çaresiz veya tehlikede hissederseniz, bu da acil bir sağlık durumudur; lütfen destek aramayı ertelemeyin.

Önleme

Alzheimer'ı tamamen önlemek şu anda mümkün değildir. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara kullanmama, zihinsel ve sosyal olarak aktif kalma ile tansiyon ve şeker gibi hastalıkların kontrolü gibi yaşam tarzı önlemlerinin riski azaltabileceği düşünülmektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kaybolma sonucu yaralanma, kaza ve trafik tehlikesi
• Soğuk veya sıcak havada dışarıda kalma nedeniyle vücut ısısının bozulması
• Yetersiz beslenme, susuzluk ve bakımda aksama
• Düşme sonucu kırıklar ve hastaneye yatış
• Bakım verenlerde tükenmişlik ve depresyon

Uzun vadeli görünüm

Alzheimer ilerleyici bir hastalıktır, ancak seyri kişiden kişiye değişir. Erken tanı, düzenli doktor takibi, güvenlik önlemleri ve sevgi dolu bir bakım ortamı sayesinde hastanın yaşam kalitesi uzun süre iyi korunabilir. Şimdi atacağınız adımlar, gelecekteki zorlukları kolaylaştırır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.