Anal Fissür (Makat Çatlağı): Belirtiler, Nedenler ve Tedavi Yöntemleri

Genel Bakış

Anal fissür, makat (anus) kanalının iç yüzeyinde oluşan küçük bir yırtık ya da çatlağa verilen isimdir. Bu yırtık genellikle dışkılama sırasında ağrı ve kanamaya yol açar. Çoğu zaman basit önlemlerle iyileşir.

Evet, anal fissür oldukça sık görülür. Her yaştan insanı etkileyebilir ancak en çok genç erişkinlerde ve bebeklerde rastlanır.

Kadınlarda ve erkeklerde eşit derecede görülebilir. Bebeklerde de kabızlık sonucu gelişebilir. Gebelik ve doğum, kadınlarda riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dışkılama sırasında keskin, bıçak saplanır gibi ağrı
• Dışkı üzerinde veya tuvalet kağıdında parlak kırmızı kan
• Ağrının dışkılamadan sonra saatlerce sürmesi
• Makat bölgesinde yanma veya kaşıntı
• Dışkı yapmaktan kaçınma isteği (ağrı korkusu)

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ve çocuklarda genellikle kabızlık sonrası görülür
• Çocuk ağlayarak tuvaletini yapar, ıkınmaktan veya tuvalete gitmekten kaçınabilir
• Dışkıda veya bezde az miktarda parlak kırmızı kan görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Sert veya büyük dışkının makat kanalını zorlayarak çatlatması
• Uzun süreli kabızlık ve ıkınma
• Kronik ishal (her zaman ıslak ve tahriş edici dışkı olması)
• Doğum sırasında oluşan travma
• Anüs bölgesindeki kas spazmı (kasların aşırı kasılması kan akışını azaltır)

Risk faktörleri

• Liften fakir beslenme ve yetersiz su içme
• Tuvalette uzun süre oturma veya aşırı ıkınma
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Gebelik ve doğum
• Kronik inflamatuvar bağırsak hastalığı gibi altta yatan bazı hastalıklar
• Daha önce rektal cerrahi veya hemoroid tedavisi geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Her dışkılamada kanama varsa ve bu birkaç günden uzun sürüyorsa
• Şiddetli ağrı günlük yaşamı etkiliyorsa
• Ateş, titreme gibi enfeksiyon belirtileri eşlik ediyorsa
• Dışkıda koyu renkli kan veya pıhtı görüyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İlk kez böyle bir belirti yaşıyorsanız, aile hekiminize danışmanız uygundur
• Birkaç hafta sonra iyileşme görmüyorsanız
• Tekrarlayan fissür ataklarında
• Hamileyseniz veya altta yatan başka bir hastalığınız varsa

Tanı

Doktorunuz öncelikle belirtilerinizi dinler ve makat bölgesini muayene eder. Muayene sırasında parmakla rektal muayene yapabilir. Bu genellikle birkaç dakika sürer ve çoğu zaman anestezi gerektirmez. Ağrı beklenen bir durumdur, bu yüzden doktorunuz nazik davranır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: fissür genellikle gözle görülebilir
• Parmakla rektal muayene (basit, muayenehanede yapılır)
• Anoskopi veya sigmoidoskopi (kameralı ince bir aletle makat kanalının incelenmesi, bazı durumlarda gerekebilir)
• Gerekirse kolonoskopi (bağırsağın tamamını değerlendirmek için, şüpheli durumlarda)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene çoğu zaman ağrısızdır, ancak hassasiyet nedeniyle hissedilir. Doktorunuz bölgeyi anestezik jel veya sprey ile uyuşturabilir. İşlem sonrasında hemen normal yaşamınıza dönebilirsiniz. Kesin tanıyı koyduktan sonra tedavi planı için sizinle birlikte karar verilir.

Tedavi

Anal fissür tedavisinin amacı ağrıyı hafifletmek, dışkıyı yumuşatmak ve makat bölgesindeki kas spazmını azaltmaktır. Çoğu fissür, basit önlemlerle ve yaşam tarzı değişiklikleriyle iyileşir. İyileşme olmazsa doktorunuz ilaçlı kremler veya daha ileri tedaviler önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su içmek (günde 8-10 bardak, yaklaşık 2 litre)
• Lif oranı yüksek besinler tüketmek: sebze, meyve, kepekli tahıllar, baklagiller
• Tuvalette uzun süre oturmaktan kaçınmak ve ıkınmamak
• Ilık su dolu küvette oturmak (oturma banyosu) günde 2-3 kez 10-15 dakika
• Tuvalet kağıdı yerine ıslak havlu veya yumuşak temizlik ürünleri kullanmak
• Doktorunuza danışarak dışkıyı yumuşatacak önerileri uygulamak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, makat bölgesine uygulanan lokal anestezik kremler veya merhemler önerebilir. Bunlar ağrı ve spazmı azaltmaya yardımcı olur. Ayrıca lif takviyeleri veya dışkı yumuşatıcılar gibi ürünler de önerilebilir. Bu ürünlerin hangisinin size uygun olduğuna hekiminiz karar vermelidir. Bazı kremler, damar ve kas gevşetici etki göstererek iyileşmeyi destekler; nadiren botulinum toksini enjeksiyonu gibi seçenekler de gündeme gelebilir. Bunlar mutlaka doktor denetiminde uygulanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer fissür 8 haftadan uzun sürer ve diğer tedavilere yanıt vermezse cerrahi seçenekler değerlendirilir. En sık yapılan işlem makat kasının bir kısmının gevşetilmesidir (lateral internal sfinkterotomi). Bu işlem genellikle lokal veya genel anestezi altında uygulanır ve çoğu hastada başarılı sonuç verir. Ameliyat sonrası iyileşme sürecinde doktorunuzun önerilerine uymanız önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Fissürünüzün iyileşmesi için düzenli tuvalet alışkanlığı oluşturun. Dışkılama ihtiyacınızı ertelemeyin. Oturma banyosu yapmayı alışkanlık haline getirin. Ağrı hissettiğinizde bel bölgesine veya karnınıza ılık kompres rahatlatıcı olabilir. Günlük yaşamınıza devam ederken belirtilerinizi yönetebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 20-30 dakika yürüyüş yapın
• Uzun süre oturmaktan kaçının; ara verin ve kalkın
• Tuvalette oyalanmayın, süreyi kısa tutun
• Gerilimi azaltmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin

Diyet ve egzersiz

Kabızlığı önlemek için yeterli lif (günde 25-30 gram) ve bol su tüketin. Kuru erik, elma, armut, yulaflı gıdalar, brokoli ve ıspanak gibi besinler dışkıyı yumuşatır. Lif takviyesi alacaksanız önce doktorunuza danışın. Egzersiz bağırsak hareketlerini düzenler, hareketsizlik kabızlığı artırır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Anal fissür, özellikle tuvaletle ilgili ağrı ve kanama nedeniyle kaygıya ve utanç duygusuna yol açabilir. Dışkılama korkusu tuvaleti ertelemeye ve bu durumun kısır döngüye dönmesine neden olabilir. Bu duyguları yaşamak normaldir; doktorunuzla veya güvendiğiniz biriyle konuşmak sizi rahatlatabilir.

Önleme

Tamamen önlemek mümkün olmasa da çoğu fissür, kabızlığı önleyerek ve tuvalet alışkanlıklarına dikkat ederek önlenebilir. Yeterli su içmek, lifli beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak en önemli koruyucu adımlardır. Ayrıca dışkıyı tutmamak, tuvalete çıkınca nazik davranmak da önemlidir.

Aşılar

Anal fissür için aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Anal fissür için rutin tarama önerilmez, ancak belirtileriniz varsa doktorunuzu ziyaret etmeniz yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik fissüre dönüşebilir (6 haftadan uzun sürmesi)
• İyileşmeyen fissür, çevresinde ağrılı bir deri fazlalığına neden olabilir
• Enfeksiyon ve apse (irin toplanması) riski artabilir
• Sürekli kanama sonucu anemi (kansızlık) gelişebilir
• Dışkılamadan kaçınma, kronik kabızlığı artırır

Uzun vadeli görünüm

Anal fissürün çoğu, basit önlemler ve uygun tedavi ile birkaç haftada iyileşir. Kronikleşen fissürlerde bile cerrahi seçenekler oldukça başarılıdır. Erken dönemde hekime başvurmak, yaşam kalitenizin bozulmaması için en doğru adımdır. Kendinizi iyi hissetmeniz ve sağlıklı bir yaşam sürmeniz mümkün.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.