ANCA Vasküliti: Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Genel Bakış

ANCA vasküliti, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi kan damarlarına saldırdığı, damarlarda iltihaplanmaya yol açan nadir bir hastalıktır. ANCA, kanda bulunan ve bu hastalıkta sıkça görülen bir antikor türüdür. İltihap, damarların daralmasına ve organlara yeterli kan gitmemesine neden olabilir.

ANCA vasküliti nadir bir hastalıktır. Her yıl yaklaşık 100.000 kişiden 1-2'sinde görülür.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 40-60 yaş arası yetişkinlerde ortaya çıkar. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıkta görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süre devam eden yorgunluk ve halsizlik
• Açıklanamayan ateş
• Eklem ve kas ağrıları
• İştah kaybı ve kilo kaybı
• Gece terlemeleri
• Ciltte morumsu lekeler veya yaralar
• İdrarda kan veya köpüklü idrar (böbrek tutulumu olabilir)
• Özellikle istirahatte veya hareketle artan nefes darlığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler büyüklerden farklı olabilir; kilo alamama, büyüme geriliği, tekrarlayan ateş ve halsizlik görülebilir.
• Deri döküntüleri, eklem ağrıları ve gözde kızarıklık çocuklarda daha sık görülen bulgulardandır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta belirtiler daha ağır başlayabilir ve bazen başka hastalıklarla karışabilir.
• Yaşlı yetişkinlerde damar sertliği ve diğer kronik hastalıklar nedeniyle belirtiler daha geç fark edilebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• ANCA vaskülitinin kesin nedeni bilinmemektedir.
• Bağışıklık sisteminin damar duvarlarını yabancı olarak algılayıp onlara saldırması sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir.
• Bazı enfeksiyonlar veya bazı ilaçlar hastalığın ortaya çıkmasını tetikleyebilir.

Risk faktörleri

• Ailede vaskülit veya otoimmün hastalık öyküsü
• Orta yaş (40-60 yaş arası)
• Bazı enfeksiyonlara maruz kalmak
• Sigara içmek ve kronik akciğer hastalığına sahip olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, kanlı balgam veya göğüs ağrısı varsa aynı gün acil tıbbi yardım alın.
• İdrarda kan fark ederseniz veya idrar miktarınız belirgin azaldıysa hemen doktorunuza başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Açıklanamayan ateş, yorgunluk, eklem ağrıları veya ciltte yaralar gibi belirtiler birkaç haftadır devam ediyorsa doktora görünün.
• Daha önce vaskülit tanısı aldıysanız ve belirtileriniz kötüleştiyse doktorunuzla görüşün.

Tanı

Doktorunuz önce detaylı bir muayene yapar, tıbbi öykünüzü ve belirtilerinizi dinler. ANCA vasküliti şüphesi varsa çeşitli kan testleri ve görüntüleme yöntemleri isteyebilir. Kesin tanı bazen etkilenen dokudan biyopsi yapılarak konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: ANCA antikoru, tam kan sayımı, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• İdrar tahlili: böbrek tutulumunu gösteren kan veya protein aranır
• Göğüs röntgeni veya bilgisayarlı tomografi: akciğerlerdeki iltihabı gösterir
• Biyopsi: böbrek veya cilt gibi etkilenen dokudan küçük bir örnek alınıp mikroskopta incelenir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir çünkü belirtiler başka hastalıklarla karışabilir. Testleriniz için hastanede birkaç kez bulunmanız gerekebilir. Doktorunuz sonuçları sizinle paylaşıp size en uygun tedaviyi planlayacaktır.

Tedavi

ANCA vasküliti tedavisinde asıl amaç, iltihabı hızlıca kontrol altına almak ve organ hasarını önlemektir. Tedavi genellikle hastalığın şiddetine ve hangi organların etkilendiğine göre planlanır. Tedavi büyük oranda bağışıklık sistemini baskılayan ve iltihabı azaltan ilaçlarla yapılır. Tedavi başlangıçta yoğun, daha sonra idame tedavisi olarak daha düşük dozda devam edebilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli olarak gitmek
• İlaçlarınızı aksatmadan kullanmak
• Yeni belirtileri veya ilaç yan etkilerini mutlaka sağlık ekibinize bildirmek
• Enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine dikkat etmek ve kalabalık ortamlardan kaçınmak
• Dinlenmeye özen göstermek ve vücudunuzu zorlamamak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, damar iltihabını kontrol altına almak için kortikosteroid ve bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar (ömrün uzun süreli ilaçlar) önerebilir. Bazen hastalığı hızlıca durdurmak için plazmaferez adı verilen kan temizleme işlemi de uygulanabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca böbrek ve damar hastalıkları konusunda deneyimli doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

ANCA vaskülitinde genellikle ameliyat gerekmez. Ancak damar tıkanıklığı veya organ hasarı gibi ciddi bir komplikasyon gelişirse cerrahi müdahale düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

ANCA vasküliti günlük hayatı etkileyebilir, ancak tedaviyle çoğu kişi normal yaşamına dönebilir. Hastalığın alevlendiği dönemlerde dinlenmek, iyi durumda olduğunuz dönemlerde ise aktif kalmak önemlidir. Belirtilerinizi ve ilaç saatlerinizi not almak size yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanından uzak durun.
• Enfeksiyonlardan korunmak için grip aşısı gibi aşıları doktorunuza danışarak yaptırın.
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri, meditasyon veya sevdiğiniz aktivitelere zaman ayırın.
• Bol su içmek ve düzenli uyumak genel sağlığınızı destekler.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenmek, bağışıklık sisteminizi güçlü tutmaya yardımcı olur. Özellikle tansiyon sorunları veya böbrek tutulumu varsa tuz tüketimini azaltmak faydalıdır. Yürüyüş veya hafif egzersizler, kas gücünüzü ve enerjinizi korumak için iyidir; ancak yeni bir egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Nadir ve ciddi bir hastalıkla başa çıkmak kaygı, üzüntü veya depresyon duygularına yol açabilir. Bu duyguları yaşamanız normaldir. Aileniz, arkadaşlarınız ve sağlık ekibinizle hislerinizi paylaşın. Kendinizi çok kötü hissederseniz bir ruh sağlığı uzmanından destek istemek güçlülüktür.

Önleme

ANCA vaskülitinin kesin olarak önlenmesi mümkün değildir çünkü nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak erken tanı ve düzenli tedavi, hastalığın ilerlemesini ve organ hasarını önlemeye yardımcı olur.

Aşılar

Hastalığın doğrudan önlenmesinde aşı yoktur. Bununla birlikte, vaskülit hastalarının enfeksiyon riski yüksek olduğundan grip, zatürre ve diğer koruyucu aşıları yaptırmaları önemlidir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Toplumda ANCA vaskülitini taramak için rutin bir test önerilmez. Ancak ailede vaskülit öyküsü varsa veya açıklanamayan belirtiler mevcutsa, doktorunuz bazı testler isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek hasarı: böbrek yetmezliği ve diyaliz ihtiyacı
• Akciğer hasarı: kronik nefes darlığı veya kanama
• Sinir hasarı: uyuşma, güçsüzlük ve hareket sorunları
• Kalp ve damar komplikasyonları: kalp krizi veya inme riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

ANCA vasküliti ciddi bir hastalıktır, ancak günümüzde erken teşhis ve etkili tedavi sayesinde çoğu hasta iyileşme dönemine girmekte ve kalıcı hasar önlenebilmektedir. Tedavi süreci uzun olabilir ve zaman zaman alevlenmeler görülebilir; ancak doktorunuzla yakın işbirliği içinde hastalık kontrol altında tutulabilir, çoğu kişi aktif ve tatmin edici bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.