Anevrizma: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Anevrizma, atardamar duvarının zayıflayarak balon gibi şişmesidir. Bu şişlik çoğu zaman belirti vermez, ancak yırtılırsa hayati tehlike oluşturabilir. Anevrizma vücudun çeşitli bölgelerinde, en sık beyin ve karın bölgesindeki ana atardamarda görülür.

Anevrizma toplumda çok nadir değildir, ancak çoğu kişi farkında olmadan yaşar. Otopsi çalışmalarına göre toplumun yaklaşık %2-5'inde beyin anevrizması olabilir. Karın anevrizması ise 65 yaş üstü erkeklerde daha sıktır.

Anevrizma her yaşta görülebilir, ancak 40 yaş üzeri kişilerde daha yaygındır. Erkeklerde karın anevrizması, kadınlarda ise beyin anevrizması daha sık görülür. Ailede anevrizma öyküsü olan kişiler, yüksek tansiyon hastaları ve sigara içenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu anevrizma hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen bulunur.
• Beyin anevrizması büyürse baş ağrısı, göz arkasında ağrı, görme değişiklikleri veya çift görme yapabilir.
• Karın anevrizması büyükse karında veya sırtta nabız gibi atan bir kitle hissedilebilir.
• Bacak atardamarındaki anevrizma bacakta ağrı veya uyuşmaya yol açabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda anevrizma çok nadirdir ve çoğunlukla bağ dokusu hastalıkları gibi genetik durumlarla ilişkilidir.
• Belirtiler genellikle baş ağrısı, nöbet veya ani güç kaybı gibi beyinle ilgili bulgular olabilir.
• Çocuklarda yırtılmamış anevrizmalar genellikle başka bir nedenle yapılan tetkiklerde tesadüfen bulunur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda anevrizma daha sık görülür ve çoğu zaman belirti vermez.
• Karın anevrizması yaşlılarda sırt ağrısı, karın ağrısı veya sindirim sorunları gibi belirsiz yakınmalara neden olabilir.
• Büyüyen veya yırtılan anevrizmalar ani, şiddetli ağrı ve bayılma ile acil müdahale gerektirir.

Nedenler

Ana nedenler

• Atardamar duvarının doğuştan zayıf olması veya zamanla incelmesi
• Yüksek tansiyonun damar duvarına yaptığı uzun süreli baskı
• Ateroskleroz (damar sertliği) nedeniyle damar duvarının hasar görmesi
• Bağ dokusu hastalıkları (örneğin Marfan sendromu, Ehlers-Danlos sendromu) gibi genetik durumlar
• Damar duvarını etkileyen enfeksiyonlar veya damar yaralanmaları

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol ve damar sertliği
• Ailede anevrizma veya yırtılma öyküsü
• 40 yaş üzeri olmak
• Erkek cinsiyet (karın anevrizması için)
• Bazı genetik sendromlar ve bağ dokusu hastalıkları
• Kokain gibi damarları büzüştüren madde kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, karın veya sırt ağrısı yaşarsanız hemen 112'yi arayın.
• Bayılma, bilinç kaybı, konuşma güçlüğü veya vücudun bir tarafında güçsüzlük varsa acil servise başvurun.
• Nabız gibi atan bir karın kitlesi hissederseniz veya bir bacak ağrıyıp soluklaşırsa aynı gün acilen doktora görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde anevrizma veya anevrizma yırtılması öyküsü varsa, hiçbir belirtiniz olmasa bile doktorunuzla görüşün.
• Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya sigara kullanımı gibi risk faktörleriniz varsa düzenli kontrollerinizi ihmal etmeyin.
• Başka bir nedenle yapılan tetkiklerde anevrizma tespit edildiyse doktorunuzun önerdiği takip planına uyun.

Tanı

Anevrizma genellikle başka bir sağlık sorunu için yapılan görüntüleme testleri sırasında tesadüfen bulunur. Doktorunuz belirtilerinizi, aile öykünüzü ve risk faktörlerinizi değerlendirerek uygun tetkikleri ister.

Yapılabilecek testler

• Ultrason (karın anevrizması için en sık kullanılan, ağrısız ve zararsız yöntem)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) veya MR anjiyografi
• Anjiyografi (damar içine kontrast madde verilerek damarların röntgenle görüntülenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce fizik muayene yapacak, kan basıncınızı ölçecek ve karın bölgenizi dinleyip elle muayene edebilir. Kesin tanı için görüntüleme testleri gerekir. Testler ağrısızdır ve çoğu zaman hastanede kalış gerektirmez. Sonuçlara göre sizi damar cerrahisi veya beyin cerrahisi uzmanına yönlendirebilir.

Tedavi

Anevrizma tedavisi; anevrizmanın bulunduğu bölgeye, büyüklüğüne, büyüme hızına, belirti verip vermemesine ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir. Küçük ve belirti vermeyen anevrizmalar genellikle sadece düzenli aralıklarla görüntüleme yapılarak izlenir.

Evde kişisel bakım

• Kan basıncınızı düzenli ölçtürün ve doktorunuzun hedef değerlerini öğrenin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için doktorunuzdan veya sigara bırakma polikliniğinden destek alın.
• Doktorunuzun önerdiği kontrol randevularını kaçırmayın.
• Riskli aktiviteler ve ağır kaldırma konusunda doktorunuzun önerilerini sorun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz yüksek tansiyonu kontrol altına almak için tansiyon ilaçları önerebilir. Kolesterol yüksekliği varsa bunu düzenleyen ilaçlar da kullanılabilir. Amaç anevrizmanın büyümesini ve yırtılmasını önlemektir. İlaçların adını ve dozunu mutlaka doktorunuz belirler; siz doktorunuza danışmadan hiçbir ilaç kullanmayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Anevrizma belirti veriyorsa, hızla büyüyorsa, belli bir boyutun üzerindeyse veya yırtılmışsa genellikle tedavi gerekir. İki ana yöntem vardır: açık cerrahi (anevrizmanın kapatılıp damarın onarılması) ve endovasküler yöntem (kasık bölgesindeki damardan girilerek anevrizma içine stent veya koil yerleştirilmesi). Hangi yöntemin uygun olduğuna damar cerrahisi veya girişimsel radyoloji uzmanı karar verir.

Bu durumla yaşamak

Anevrizma ile yaşamak düzenli doktor kontrolü ve sağlıklı alışkanlıklar gerektirir. Çoğu kişi günlük yaşamına devam edebilir, ancak aşırı stresli durumlardan, çok ağır kaldırmaktan ve kan basıncınızı yükseltecek aktivitelerden kaçınmanız önerilir. Doktorunuzun hangi durumlarda acil 112'yi aramanız gerektiğini size anlatmasını isteyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı ve her türlü tütün ürününü bırakın.
• Alkol kullanımını sınırlandırın.
• Tuz tüketimini azaltın.
• Stres yönetimi için gevşeme egzersizleri, meditasyon veya doğa yürüyüşleri deneyin.
• Düzenli uyuyun ve kilo kontrolüne dikkat edin.

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığını destekleyen bir beslenme düzeni önemlidir: sebze, meyve, tam tahıl, yağsız proteinler ve sağlıklı yağlar tüketin. İşlenmiş gıdaları, aşırı tuzu ve doymuş yağı azaltın. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düzenli, orta yoğunlukta egzersiz yapın. Ancak ağır kaldırma ve aşırı zorlayıcı sporlar konusunda doktorunuza mutlaka danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Anevrizma teşhisi kaygı ve korku hissettirebilir. Geleceği düşünmek, anevrizmanın yırtılmasından endişelenmek doğaldır. Bu duygularla başa çıkmak için ailenizle ve arkadaşlarınızla konuşun, destek alın. Kaygı günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir psikolog veya psikiyatristten yardım istemekten çekinmeyin.

Önleme

Anevrizmanın oluşumu her zaman tamamen önlenemez, çünkü genetik ve doğuştan faktörler rol oynar. Ancak sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve özellikle yüksek tansiyonun kontrolü, anevrizma oluşma ve yırtılma riskini önemli ölçüde azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Anevrizmanın yırtılması (rüptür) sonucu iç kanama ve şok
• Beyin anevrizması yırtılırsa beyin kanaması (hemorajik inme) ve kalıcı beyin hasarı
• Karın anevrizması yırtılırsa hayatı tehdit eden kontrolsüz kanama
• Anevrizma içinde pıhtı oluşması ve pıhtının damarı tıkayarak organ beslenmesini bozması
• Bası yapan anevrizmanın çevre dokulara zarar vermesi

Uzun vadeli görünüm

Günümüzde anevrizma tanısı konan kişilerin çoğu, düzenli takip ve uygun tedavi ile sağlıklı ve üretken bir yaşam sürer. Yırtılmış anevrizmalarda bile hızlı farkındalık ve acil tıbbi müdahale hayat kurtarabilir. Erken teşhis ve tedavi sayesinde uzun vadeli sonuçlar sürekli iyileşmektedir; umutlu olmak ve doktorunuzun önerilerine uymak en önemli adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.