Anjiyografi Nedir?

Genel Bakış

Anjiyografi, kan damarlarını (atardamarlar ve toplardamarlar) görüntülemek için yapılan özel bir tıbbi görüntüleme işlemidir. İnce, esnek bir tüp (kateter) genellikle bacaktaki veya koldaki bir damara yerleştirilir ve damarların içine kontrast madde adı verilen özel bir boya verilir. Ardından röntgen ile damarların görüntüsü alınır. Bu sayede damarlardaki daralma, tıkanma veya balonlaşma gibi sorunlar net olarak görülebilir.

Anjiyografi, dünya genelinde ve Türkiye'de yaygın olarak uygulanan bir yöntemdir. Özellikle kalp ve damar hastalıklarının teşhisinde her yıl milyonlarca kez yapılmaktadır.

Damar hastalığı şüphesi olan her yaştan kişiye uygulanabilir. Ancak çoğunlukla göğüs ağrısı, nefes darlığı, inme belirtileri veya damar tıkanıklığı bulguları yaşayan yetişkinlerde tercih edilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüs ağrısı, sıkışma veya baskı hissi (kalp damarlarında daralma olabilir).
• Nefes darlığı
• Vücudun bir tarafında kuvvetsizlik, uyuşma veya yüz eğilmesi (inme belirtisi olabilir).
• Şiddetli ve ani başlayan baş ağrısı
• Bacaklarda yürümekle artan ve dinlenince geçen ağrı

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz: Damar duvarlarında plak adı verilen yağ birikimleri nedeniyle damarların daralması veya tıkanması.
• Anevrizma: Damar duvarının zayıflayıp balonlaşması ve yırtılma riski taşıması.
• Emboli: Bir pıhtının veya başka bir maddenin damarı tıkaması.
• Damar yaralanmaları veya doğumsal damar anomalileri.

Risk faktörleri

• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Sigara veya tütün ürünleri kullanımı
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Obezite ve hareketsiz yaşam
• Ailede kalp veya damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrınız istirahatte geçmiyorsa veya tekrarlıyorsa
• Bir anda konuşma güçlüğü, görme kaybı veya denge kaybı yaşıyorsanız
• Bacaklarınızda morarma, soğukluk veya şiddetli ağrı fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Geçmeyen göğüs ağrısı, çabuk yorulma veya nefes darlığı gibi uzun süredir devam eden şikayetleriniz varsa
• Daha önce kalp veya damar hastalığı tedavisi gördüyseniz ve kontrol zamanı geldiyse
• Doktorunuz anjiyografi önerdiyse

Tanı

Anjiyografi, damarların iç yapısını doğrudan gösterebilen en kesin görüntüleme yöntemlerinden biridir. Bazen bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) ile de yapılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna doktorunuz karar verir.

Yapılabilecek testler

• Koroner anjiyografi (kalp damarlarını görüntülemek için)
• Serebral anjiyografi (beyin damarlarını görüntülemek için)
• Periferik anjiyografi (bacak ve kol damarlarını görüntülemek için)
• BT anjiyografi veya MR anjiyografi (katetersiz, daha az girişimsel yöntemler)

Randevunuzda neler beklenir

İşlem öncesinde kan testleri, elektrokardiyogram (EKG) ve bazen ekokardiyografi yapılabilir. İşlem sırasında damar yolu açılır, kateter damara ilerletilir ve kontrast madde verilirken sıcak bir his oluşabilir. İşlem sonrası girişim yapılan bölgeye bir süre basınç uygulanır ve kanama kontrol edilir. Aynı gün taburcu olmanız genellikle mümkündür.

Tedavi

Anjiyografi bir tedavi değil, teşhis yöntemidir. Ancak sonucuna göre tedavi planı yapılır. Damar tıkanıklığı veya daralma saptanırsa doktorunuz ilaç tedavisi, balon-stent uygulaması veya cerrahi seçeneklerden size en uygun olanını önerecektir. Günümüzde aynı anjiyografi işlemi sırasında bazı girişimsel tedaviler de yapılabilmektedir.

Evde kişisel bakım

• İşlem sonrası doktorunuzun önerdiği şekilde bol su için; bu, kontrast maddenin vücuttan atılmasına yardımcı olur.
• Girişim yapılan bölgeyi temiz ve kuru tutun; şişlik, kanama veya ağrı fark ederseniz doktorunuza haber verin.
• İlk 24 saat ağır eşya kaldırmayın ve yorucu aktivitelerden kaçının.

Tıbbi tedaviler

Damar hastalıklarında kullanılan ilaçlar; kan sulandırıcılar, kolesterol düşürücüler ve tansiyon düzenleyicileri içerebilir. Bu ilaçların adları ve dozları, yalnızca doktorunuz tarafından belirlenmelidir. Ayrıca balon anjiyoplasti ve stent yerleştirme gibi girişimsel yöntemler uygulanabilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna kardiyoloji veya girişimsel radyoloji uzmanı karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda, örneğin birden fazla ana damarın ileri derecede tıkanması veya balon-stent ile açılamayacak damar hastalıkları söz konusuysa, bypass ameliyatı gibi cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Bu karar; hastanın genel sağlık durumu, damarların yapısı ve eşlik eden hastalıklara göre birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Anjiyografi sonrası ilk gün istirahat etmek önemlidir. Ertesi gün çoğu kişi normal aktivitelerine dönebilir. Eğer bir damar hastalığı tanısı konduysa, düzenli doktor kontrolü, ilaçların düzenli kullanımı ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları hayatınızın bir parçası haline gelmelidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmak, damar sağlığınız için yapabileceğiniz en önemli değişikliktir.
• Düzenli ve orta tempolu egzersiz yapın; örneğin her gün 30 dakika yürüyüş iyi bir başlangıçtır.
• Stresi yönetmeye çalışın; nefes egzersizleri, hobiler ve sosyal aktiviteler faydalı olabilir.
• Doktorunuzun önerdiği tüm ilaçları düzenli ve aksatmadan kullanın.

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar dostu beslenme; sebze, meyve, kepekli tahıllar, yağlı balıklar ve zeytinyağı ağırlıklı olmalıdır. İşlenmiş gıdalardan, aşırı tuz ve şekerden kaçınmak önemlidir. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz önerilir. Ancak size uygun egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Damar hastalığı tanısı almak ve anjiyografi geçirmek kaygı verici olabilir. Bu duygular normaldir. Endişelerinizi aileniz, arkadaşlarınız veya doktorunuzla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Damar hastalıklarının çoğu, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile önlenebilir veya geciktirilebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara bırakma, kilo kontrolü ve tansiyon-kolesterol-diyabet gibi risk faktörlerinin yönetimi temel önlemlerdir. Anjiyografi sonrası damar sağlığını korumak için de aynı adımlar geçerlidir.

Aşılar

Grip, zatürre ve COVID-19 gibi enfeksiyonlar, kalp ve damar hastalarında daha ağır seyredebilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uygun olarak kendinizi aşılatmanız damar sağlığınızı korumaya yardımcı olur.

Tarama programları

40 yaş üzerinde veya risk faktörü taşıyan kişilerde düzenli tansiyon, kan şekeri ve kolesterol ölçümleri, damar hastalıklarının erken fark edilmesini sağlar. Doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrollerinizi yaptırın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmeyen damar tıkanıklıkları kalp krizine yol açabilir.
• Beyin damarlarındaki tıkanıklık kalıcı sakatlığa veya inmeye neden olabilir.
• Bacak damarlarındaki ileri tıkanıklıklar, iyileşmeyen yaralara ve bazen bacak kaybına yol açabilir.
• Anevrizma yırtılması yaşamı tehdit eden iç kanamalara neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Anjiyografi, doğru zamanda yapıldığında damar hastalıklarının erken teşhisine ve etkili tedavinin planlanmasına büyük katkı sağlar. Modern tıptaki gelişmeler sayesinde damar hastalıkları artık çok daha başarılı şekilde tedavi edilmektedir. Birçok insan tedavi sonrası uzun, kaliteli ve aktif bir yaşam sürmektedir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.