Anoreksiya Nervoza

Genel Bakış

Anoreksiya nervoza, kişinin kilo almaktan aşırı derecede korktuğu ve bu nedenle yemek yemeyi ciddi şekilde kısıtladığı bir ruhsal ve fiziksel sağlık durumudur. Kişi çok zayıf olsa bile kendini kilolu görebilir. Bu durum vücudu aç bırakır ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Anoreksiya nervoza toplumda yaygın bir durum değildir. Araştırmalara göre her 100 kadından yaklaşık 1'inde ve her 1000 erkekten birkaçında görülür. Ancak etkileri çok ciddi olabilir.

Çoğunlukla genç kızlarda ve genç kadınlarda başlar, ancak her yaşta ve her cinsiyette görülebilir. Ergenlik dönemi ve genç yetişkinlik en sık başlangıç zamanlarıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı kilo kaybı ve düşük vücut ağırlığı
• Yemeklerden kaçınma veya çok küçük porsiyonlar yeme
• Kilo almaktan yoğun korku duyma
• Kendini şişman olarak algılama
• Aşırı ve zorlayıcı egzersiz yapma
• Yemeklerle ilgili takıntılı düşünceler ve ritüeller
• Kilo vermek için kendini kusturma veya bağırsak temizleyici kullanma
• Adet düzensizliği veya adetin kesilmesi
• Saç dökülmesi, cilt kuruluğu ve tırnaklarda kırılma
• Sürekli üşüme ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Büyümede yavaşlama ve beklenen kilo alımının olmaması
• Yemek saatlerinde huzursuzluk ve seçicilik
• Okul başarısında değişiklik ve sosyal içe kapanma
• Kilo almaya karşı direnç ve aileyle yemek konusunda çatışmalar

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirgin kilo kaybı ve kas erimesi
• Yetersiz beslenmeye bağlı halsizlik ve düşme riskinde artış
• İştahsızlık ve yemek yemeyi reddetme
• Depresyon veya demans gibi durumlarla karıştırılabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Beyindeki açlık, tokluk ve ödül sistemlerini düzenleyen kimyasal maddelerdeki dengesizlikler
• Mükemmeliyetçilik ve kontrol ihtiyacı gibi kişilik özellikleri
• Düşük özgüven ve beden memnuniyetsizliği
• Zayıflığı idealize eden medya ve toplumsal baskılar
• Aile içi çatışmalar, istismar veya travmatik yaşam olayları

Risk faktörleri

• Genç yaş, özellikle ergenlik dönemi
• Kadın cinsiyet
• Ailede yeme bozukluğu veya ruhsal hastalık öyküsü
• Geçmişte sıkı diyet yapma
• Mankenlik, dans, jimnastik gibi zayıflığın önemli olduğu meslek ve sporlar
• Kaygı bozukluğu, depresyon veya takıntılı düşünceler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hızlı ve belirgin kilo kaybı
• Bayılma, göğüs ağrısı veya ciddi halsizlik
• Kendine zarar verme veya intihar düşünceleri
• Çok düşük vücut ağırlığına rağmen kilo vermeye devam etme

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeme alışkanlıklarında belirgin değişiklik fark ediyorsanız
• Kilo ve beden görünümü ile ilgili sürekli kaygı yaşıyorsanız
• Yemek yemekten kaçınma veya gizli yeme davranışları varsa
• Aile bireyleri veya arkadaşlar endişeleniyorsa

Tanı

Doktor, anoreksiya nervozayı teşhis etmek için kişinin yeme alışkanlıkları, kilo geçmişi, beden algısı ve duygusal durumu hakkında ayrıntılı sorular sorar. Aile hekiminiz veya psikiyatri uzmanı bu değerlendirmeyi yapabilir. Ayrıca fizik muayene ve bazı testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan sayımı
• Elektrolit ve kan şekeri testleri
• Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• Kemik yoğunluğu ölçümü
• Elektrokardiyogram (EKG) ile kalp ritminin değerlendirilmesi

Randevunuzda neler beklenir

Görüşme sırasında doktorunuz açık ve dürüst yanıtlar vermenizi bekleyecektir. Tek bir test tanı koymaz; doktor tüm bulguları birlikte değerlendirir. Bu süreçte kendinizi yargılanmış hissetmeyin, bu bir sağlık değerlendirmesidir.

Tedavi

Anoreksiya nervoza tedavisi, psikiyatrist, psikolog, diyetisyen ve aile hekimi gibi uzmanların birlikte çalışmasını gerektirir. Tedavinin temel amaçları sağlıklı kiloya ulaşmak, yeme davranışlarını normalleştirmek ve altta yatan duygusal sorunları çözmektir. Erken tedavi başarı şansını çok artırır.

Evde kişisel bakım

• Yemek saatlerini atlamamaya özen gösterin
• Kendinize sağlıklı ve ulaşılabilir hedefler koyun
• Duygularınızı güvendiğiniz insanlarla paylaşın
• Doktorunuzun önerdiği beslenme planına sadık kalın
• Kilo ve yemek hakkındaki olumsuz düşüncelerinizi not edin ve sorgulayın
• Kendi başınıza sıkı diyetler yapmaktan kaçının

Tıbbi tedaviler

Tedavide bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapi yöntemleri kullanılır. Gerekli durumlarda, özellikle ciddi kilo kaybı veya tıbbi risk varsa, hastanede yatarak tedavi ve beslenme desteği uygulanabilir. Bazı durumlarda eşlik eden depresyon veya kaygı için ilaç tedavisi önerilebilir; ancak bu ilaçlar tek başına yeme bozukluğunu iyileştirmez ve mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Anoreksiya nervoza için cerrahi bir tedavi seçeneği yoktur.

Bu durumla yaşamak

İyileşme süreci zaman ve sabır gerektirir. Küçük adımlar büyük ilerlemelere dönüşebilir. Kendinizi başkalarıyla kıyaslamaktan kaçının ve iyileşme yolculuğunuza odaklanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli ve düzenli uyuyun
• Alkol ve sigaradan uzak durun
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, meditasyon veya yürüyüş gibi sağlıklı aktiviteler yapın
• Aile ve arkadaş desteğini hayatınızda tutun

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve yeterli beslenme çok önemlidir. Bu konuda mutlaka bir diyetisyene danışın. Aşırı egzersizden kaçının ve doktorunuzun önerdiği fiziksel aktivite düzeyini aşmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Anoreksiya nervoza kaygı, depresyon, takıntılı davranışlar ve yalnızlık duygusuyla birlikte görülebilir. Zaman zaman intihar düşünceleri olabilir; bu durumda derhal profesyonel yardım alınmalıdır. Ruh sağlığı desteği tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Önleme

Anoreksiya nervozayı tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da bazı adımlar riski azaltabilir. Sağlıklı beden algısını desteklemek, diyet kültürüne karşı bilinçli olmak ve aile içi iletişimi güçlendirmek koruyucu olabilir.

Tarama programları

Aile hekimleri, rutin kontrollerde kilo kaybı ve yeme tutumlarıyla ilgili belirtileri sorgulayabilir. Yıllık sağlık kontrollerinizi ihmal etmeyin ve vücudunuzdaki değişiklikleri doktorunuzla paylaşın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ritim bozuklukları ve kalp yetmezliği
• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Böbrek hasarı ve böbrek yetmezliği
• Elektrolit dengesizlikleri
• Sindirim sistemi problemleri
• Kısırlık ve üreme sorunları
• Ciddi depresyon ve intihar riski

Uzun vadeli görünüm

Anoreksiya nervoza ciddi bir hastalıktır ancak erken teşhis ve uygun tedaviyle tam iyileşme mümkündür. Süreç zorlu olabilir, ancak birçok insan sağlığına kavuşur. Tedavi ne kadar erken başlarsa sonuç o kadar iyi olur. Umut her zaman vardır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.