Zona (Shingles): Sık Sorulan Sorular

Genel Bakış

Zona, suçiçeği geçirdikten sonra vücudunuzda uyuyakalmış olan suçiçeği virüsünün, yıllar sonra yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Genellikle vücudun bir tarafında, şerit halinde ağrılı bir döküntü ile kendini gösterir.

Zona oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 3 kişiden 1'inde yaşamının bir döneminde zona gelişebileceği tahmin edilmektedir.

Zona her yaşta görülebilir, ancak 50 yaş üzerindeki erişkinlerde, bağışıklık sistemi zayıf olanlarda ve yoğun stres altındaki kişilerde daha sık ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Döküntü bölgesinde yanma, batma veya karıncalanma hissi
• Birkaç gün sonra su dolu kabarcıkların oluştuğu kırmızı döküntü
• Vücudun sadece bir tarafında, bel veya göğüs çevresinde şerit halinde ağrı
• Ateş, halsizlik ve baş ağrısı
• Döküntüye dokununca hassasiyet ve ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda zona nadirdir ve genellikle daha hafif seyreder.
• Kaşıntı, ağrıdan daha belirgin olabilir.
• Döküntü küçük bir alanla sınırlı kalabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ağrı genellikle daha şiddetlidir ve döküntü daha geniş alanlara yayılabilir.
• İyileşme süresi daha uzun olabilir.
• Döküntü geçtikten sonra da ağrı devam edebilir (postherpetik nevralji).

Nedenler

Ana nedenler

• Zona, suçiçeği virüsünün sinir köklerinde yıllarca sessizce kaldıktan sonra yeniden aktifleşmesiyle oluşur.
• Bağışıklık sistemi zayıfladığında virüs, sinir yolları boyunca ilerleyerek ciltte döküntüye neden olur.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 50 yaş üzeri)
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar veya tedaviler
• Uzun süreli stres veya ağır geçirilmiş hastalıklar
• Organ nakli veya kemik iliği nakli öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Döküntü gözünüze, burnunuza veya yüzünüze yakınsa
• Şiddetli ağrınız varsa ve günlük aktivitelerinizi etkiliyorsa
• Bağışıklık sistemi zayıf olduğunu biliyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Zona belirtileri başladığında, özellikle döküntü ilk 72 saat içinde doktorunuza başvurmanız önerilir.
• Döküntü hafif seyrediyorsa ve başka bir risk faktörünüz yoksa, aile hekiminize veya bir genel polikliniğe randevu alabilirsiniz.

Tanı

Doktorunuz zona tanısını genellikle döküntüyü muayene ederek ve belirtilerinizi dinleyerek koyar. Döküntü tipik görünümde ise ek bir test gerekmez.

Yapılabilecek testler

• Nadiren, döküntüden alınan örnek laboratuvarda incelenebilir.
• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde kan testi yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz döküntüden örnek alabilir, ağrınızın şiddetini sorgular ve size uygun bir tedavi planı önerir. Ayrıca ağrı yönetimi için size yardımcı olacak önerilerde bulunur.

Tedavi

Zona tedavisinin temel amaçları; ağrıyı hafifletmek, virüsün çoğalmasını yavaşlatmak ve döküntüye bağlı komplikasyonları önlemektir. Tedavide kullanılan ilaçlar doktor tarafından reçete edilir.

Evde kişisel bakım

• Döküntülü bölgeyi temiz ve kuru tutun.
• Bol istirahat edin ve vücudunuzu dinleyin.
• Dar veya sert kumaşlardan kaçının; pamuklu giysileri tercih edin.
• Döküntüye dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın.
• Soğuk kompres uygulayarak rahatlamaya çalışın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hastalığın ilk 72 saat içinde başlatılması önerilen antiviral ilaçlar (virüsün yayılmasını engelleyen ilaçlar) önerebilir. Ağrıyı kontrol altına almak için reçetesiz ağrı kesiciler ya da doktorunuzun önerdiği özel ağrı tedavileri kullanılabilir. İlaçların dozu ve süresi doktorunuz tarafından belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Zona süresince vücudunuzu zorlamamaya çalışın. Döküntü kurumaya başlayana kadar iş yükünüzü azaltmak, uyku düzeninize dikkat etmek ve stresten uzak durmak iyileşmenize yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyuyun ve dinlenmeye zaman ayırın.
• Dengeli beslenin; meyve ve sebze ağırlıklı öğünler tercih edin.
• Doktorunuzun onayı ile hafif yürüyüşler yapabilirsiniz.
• Döküntüyü kaşımayın ve tahriş etmeyin.

Diyet ve egzersiz

Zona sırasında bağışıklık sisteminizi destekleyecek besinler önemlidir. Bol su için, mevsiminde meyve ve sebze tüketin. Ağrılı döküntünüz yoksa hafif egzersiz yapabilirsiniz, ancak aşırı yorulmaktan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Zona ağrısı ve döküntüsü kişiyi kaygılandırabilir ve uyku sorunlarına yol açabilir. Bu süreçte hissettiklerinizi doktorunuzla ya da güvendiğiniz bir yakınınızla paylaşın. Unutmayın, bu geçici bir durumdur. Ayrıca, kendinizi çok kötü hissettiğinizde bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyebilirsiniz.

Önleme

Zona aşısı hastalığı büyük ölçüde önleyebilir. Türkiye'de sağlık yetkililerinin önerileri doğrultusunda, belirli yaş gruplarına zona aşısı yapılmaktadır.

Aşılar

Zona aşısı hakkında ayrıntılı bilgi almak için aile hekiminize veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Tarama programları

Zona için rutin bir tarama testi yoktur. Belirtiler geliştiğinde doktor muayenesi tanı koymak için yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Döküntüden sonra aylarca sürebilen sinir ağrısı (postherpetik nevralji)
• Döküntüde bakteriyel enfeksiyon gelişmesi ve iz kalması
• Göz zona tutulumunda görme sorunları
• Nadiren yüzde, kulakta sinir felci gibi daha ciddi durumlar

Uzun vadeli görünüm

Zona çoğu insanda birkaç hafta içinde iz bırakmadan iyileşir. Erken tanı ve uygun tedavi ile uzun süreli ağrı gelişme riski belirgin şekilde azalır. Sağlıklı bir yaşam tarzı ve aşılama, gelecekteki zona ataklarını önlemeye yardımcı olabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.