Çocuklarda Kaygı (Anksiyete)

Genel Bakış

Kaygı, günlük yaşamda herkesin zaman zaman hissettiği bir endişe ve korku duygusudur. Çocuklarda da görülür ve belli bir ölçüde normaldir. Ancak kaygı çok sık, çok yoğun veya çocuğun okula, arkadaşlıklara ve günlük hayata katılmasını engelleyecek kadar şiddetli olduğunda, bir sağlık sorununa işaret edebilir.

Evet. Kaygı çocukluk döneminde en sık görülen duygusal zorluklardan biridir. Ancak her kaygı bir bozukluk anlamına gelmez; yaşamı önemli ölçüde etkilediğinde yardım almak gerekir.

Kaygı, okul öncesi çocuklardan ergenlere kadar her yaştaki çocuğu etkileyebilir. Bazı çocuklar mizaç olarak daha duyarlıdır ve kaygıyı daha yoğun yaşayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Huzursuzluk ve sürekli endişe
• Uykuya dalmakta veya uykuyu sürdürmekte zorluk
• Çabuk öfkelenme ve huzursuzluk
• Konsantre olmakta güçlük

Çocuklarda belirtiler

• Sürekli ebeveyne yapışma ve ayrılmak istememe
• Okula gitmeyi reddetme
• Karın ağrısı, mide bulantısı gibi bedensel yakınmalar
• İçine kapanma ve arkadaş ortamından kaçınma
• Tırnak yeme, alt ıslatma gibi geri dönüş belirtileri

Nedenler

Ana nedenler

• Biyolojik ve genetik etkenler (ailede kaygı öyküsü)
• Beyindeki kimyasal maddelerin (nörotransmitterlerin) dengesizliği
• Korkutucu veya stresli yaşam olayları (taşınma, boşanma, kayıp gibi)
• Çocuğun mizaç olarak hassas veya içe kapanık olması

Risk faktörleri

• Ailede anksiyete bozukluğu olan erişkinler
• Okul değişikliği, sınav gibi yoğun stres yaratan durumlar
• Aşırı koruyucu veya eleştirel ebeveyn tutumu
• Zorbalık veya sosyal dışlanma yaşama

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuk intihar veya kendine zarar verme düşüncelerinden bahsediyorsa (hemen 112’yi arayın)
• Kaygı, çocuğun güvenliğini tehlikeye atıyorsa (örneğin evden kaçma)
• Şiddetli panik belirtileriyle acil servise başvurma gerekiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaygı belirtileri 2-3 haftadan uzun süre günlük yaşantıyı etkiliyorsa
• Okula gitmek istememe veya arkadaşlardan uzaklaşma gibi davranış sorunları varsa
• Karın ağrısı, baş ağrısı gibi fiziksel yakınmalar tekrarlıyorsa, öncelikle bir aile hekimine danışın

Tanı

Doktor; çocuk ve ailesiyle ayrıntılı bir görüşme yapar. Belirtilerin ne zaman başladığını, hangi durumlarda arttığını ve çocuğun günlük yaşamını nasıl etkilediğini sorar. Gerekirse DSM-5 gibi ölçütlerden veya çocuk anketlerinden yararlanır.

Yapılabilecek testler

• Kaygının altında yatan tıbbi bir sorun (örneğin tiroid) olup olmadığını değerlendirmek için gerekirse kan testleri
• Fizik muayene
• Bazı durumlarda psikolog veya çocuk psikiyatristi tarafından yapılan değerlendirme ölçekleri

Randevunuzda neler beklenir

İlk görüşmede doktor çocuğu yalnız görmek isteyebilir ya da aileyle birlikte görüşür. Sorular içtenlikle yanıtlanmalıdır. Tanı koymak bir süreçtir ve birden fazla görüşme gerekebilir.

Tedavi

Tedavinin temelinde, çocuğun kaygıyla baş etmeyi öğreneceği terapiler yer alır. Aile desteği ve okul iş birliği de önemlidir. Tedavi planı çocuğun yaşına, belirtilerin şiddetine ve günlük yaşam üzerindeki etkisine göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Ev içinde düzenli bir rutin oluşturmak ve günlük yatma-kalkma saatlerine dikkat etmek
• Çocuğun kaygısını dinlemek ve küçümsemeden duygularını kabul etmek
• Derin nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri gibi basit baş etme yöntemlerini birlikte çalışmak
• Okul öğretmeniyle iş birliği yaparak çocuğa destek sağlamak
• Ekran süresini sınırlamak ve fiziksel aktiviteyi teşvik etmek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, yalnızca şiddetli ve terapiye yanıt vermeyen vakalarda çocuk psikiyatristi tarafından değerlendirilir. İlaç seçimi ve doz ayarı mutlaka doktor tarafından yapılmalıdır. Bu yazıda herhangi bir ilaç adı verilmemiştir; çocuğunuz için en uygun yaklaşımı doktorunuz belirleyecektir.

Bu durumla yaşamak

Kaygılı bir çocukla yaşamak, sabır ve anlayış gerektirir. Çocuğa güvende olduğu hissini vermek, sınırları net ama sevecen bir şekilde koymak önemlidir. Kaygılı anlarda sakin bir ses tonuyla yaklaşmak ve çocuğu asla utandırmamak gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli egzersiz veya açık havada oyun zamanı ayırmak
• Yeterli uyku süresini sağlamak
• Kaygıyı artıran kafeinli içeceklerden ve korkutucu içeriklerden kaçınmak
• Aile içinde açık iletişim kanalları oluşturmak

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme düzeni ve günlük fiziksel aktivite, çocuğun duygu durumunu olumlu etkiler. Özellikle düzenli egzersiz, vücutta doğal yollarla rahatlamaya yardımcı olur. Abur cubur ve şekerli içeceklerin sınırlandırılması da faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kaygı; çocuğun özgüvenini, okul başarısını ve sosyal ilişkilerini etkileyebilir. Bu nedenle kaygı yalnızca bir 'korku' değil, ruh sağlığını da etkileyen bir durumdur. Duygusal destek almak çok önemlidir. Unutmayın, yardım istemek bir güçlülük işaretidir.

Önleme

Kaygı bozukluğunu tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak erken fark etme ve çocuğa sağlıklı baş etme becerileri kazandırma; kaygının kalıcı bir soruna dönüşmesini önleyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Depresyon gelişme olasılığı
• Okul başarısının düşmesi ve okuldan uzaklaşma
• Sosyal becerilerde gerileme ve izolasyon
• Ergenlik döneminde madde kullanımı riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Doğru ve erken destek ile çocukların büyük çoğunluğu kaygılarını yönetmeyi öğrenir. Kaygı, tedavi edilebilir bir durumdur; tedavi gören çocuklar, zamanla kendilerine güvenen ve hayata katılan bireyler haline gelebilir. Umutlu olmak ve sürece sabırla yaklaşmak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.