Bacaklarda Atardamar Hastalığı (Periferik Arter Hastalığı)

Genel Bakış

Bacaklardaki atardamarların daralması veya tıkanması sonucu bacaklara yeterli kan gidememesine 'bacak atardamar hastalığı' (periferik arter hastalığı) denir. Bu durum çoğunlukla atardamar duvarlarında yağlı plakların birikmesiyle oluşur ve yürürken bacaklarda ağrıya yol açabilir.

Evet, oldukça sık görülür. 50 yaş üzerindeki her 10 kişiden yaklaşık 1'inde bacak atardamar hastalığı vardır. Birçok kişi yaşadığı ağrının normal yaşlanma olduğunu sanıp doktora gitmez.

Genellikle 50 yaş üstü yetişkinleri etkiler. Sigara içenler, şeker hastaları, tansiyonu ve kolesterolü yüksek olanlar ve ailesinde bu hastalık öyküsü olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürüyüş veya egzersiz sırasında bacaklarda (özellikle baldırda) kramp, ağrı veya yorgunluk hissi; dinlenince geçer.
• Bacaklarda veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya soğukluk.
• Ayak parmaklarında veya bacakta iyileşmeyen yaralar.
• Alt bacakta veya ayakta cilt renginin soluk veya mavimsi olması.
• Bacaklarda zayıflık veya yürüme zorluğu.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz: Atardamar duvarında kolesterol ve yağ plaklarının birikerek damarı daraltması en sık nedendir.
• Kan pıhtısı: Bacaktaki atardamarın aniden tıkanmasına yol açabilir.
• Damar iltihabı: Bazı romatizmal hastalıklarda atardamar duvarı iltihaplanarak daralabilir.
• Bacak travması: Geçirilmiş kazalar veya yaralanmalar damar hasarına neden olabilir.

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Ailede damar tıkanıklığı öyküsü
• İleri yaş
• Hareketsiz yaşam ve obezite

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan ve dinmeyen bacak ağrısı, soğukluk ve solukluk varsa hemen acil servise başvurun.
• Ayakta his kaybı veya hareket edememe durumunda.
• Hızla iyileşmeyen veya kötüleşen bacak yarası varsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken düzenli olarak bacaklarınızda ağrı veya kramp oluyorsa, dinlenince geçiyorsa doktorunuza görünün.
• Bacaklarınızdan birinin diğerinden belirgin şekilde soğuk olduğunu hissediyorsanız.
• Ayak tırnaklarınızda kalınlaşma, cildinizde parlaklık veya kıllarda azalma gibi değişiklikler fark ederseniz.

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve bacaklarınızı muayene eder. Bacaklardaki nabızları kontrol eder, cilt rengini ve sıcaklığını değerlendirir. Ardından ayak bileği-kol kan basıncı oranı gibi basit testlerle teşhisi doğrular.

Yapılabilecek testler

• Ayak bileği-kol indeksi (ABI): Ayak bileği ve koldaki kan basıncının karşılaştırıldığı, ağrısız bir testtir.
• Doppler ultrason: Kan akışını görüntüleyen ve daralmanın yerini gösteren bir yöntemdir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi veya manyetik rezonans (MR) anjiyografi: Damarların detaylı görüntülenmesi için kullanılan görüntüleme yöntemleridir.

Randevunuzda neler beklenir

Bu testlerin çoğu ağrısızdır ve genellikle aynı gün yapılır. Görüntüleme yöntemleri sırasında damar yoluyla kontrast madde verilmesi gerekebilir; bu sırada sıcak basması hissedebilirsiniz, ancak ciddi bir yan etki nadirdir.

Tedavi

Tedavinin amacı bacaklara kan akışını artırmak, belirtileri azaltmak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla başlar; bazı durumlarda girişimsel tedaviler gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Sigarayı bırakmak, tedavinin en önemli adımıdır.
• Düzenli yürüyüş egzersizleri yapmak (doktorunuzun önerdiği şekilde).
• Ayak bakımına özen göstermek: ayakları her gün yıkamak, nemlendirmek, yaraları önlemek için rahat ayakkabılar giymek.
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek, fazla kilolardan kurtulmak.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan pıhtılarını önleyen, kolesterolü düşüren, tansiyonu kontrol altına alan ve kan şekerini dengeleyen ilaçlar önerebilir. İlaçların isimleri ve dozları doktor tarafından belirlenmelidir; kesinlikle kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Belirtiler hayat kalitesini ciddi şekilde etkiliyorsa veya doku kaybı riski varsa, anjiyoplasti (balonla damar açma), stent yerleştirme veya baypas cerrahisi gibi yöntemler uygulanabilir. Acil tıkanmalarda ameliyat gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Hastalıkla yaşarken ayaklarınızı her gün kontrol etmeyi alışkanlık edinin. Yara, kızarıklık, renk değişikliği gördüğünüzde doktorunuza haber verin. Yürüyüş programınıza doktorunuzla kararlaştırdığınız tempoda devam edin; ağrı olursa dinlenin ve tekrar deneyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmak için Sağlık Bakanlığı'nın sigara bırakma hatlarını arayabilirsiniz.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli aralıklarla kontrol muayenelerinizi yaptırın.
• Şeker, tansiyon ve kolesterol değerlerinizi takip altında tutun.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme (bol sebze, meyve, zeytinyağı, balık) damar sağlığına faydalıdır. Tuz, şeker ve doymuş yağ oranı yüksek gıdaları azaltın. Haftada en az beş gün, günde 30 dakika orta tempolu yürüyüş hedefleyin; ancak önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren ağrı ve hareket kısıtlılığı kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Bu duygular yaşamak normaldir. Yaşadığınız belirtileri ve hislerinizi doktorunuzla veya aile hekiminizle paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları, sigarasız bir yaşam, düzenli egzersiz ve dengeli beslenme atardamar hastalığı riskini belirgin şekilde azaltır. Risk faktörlerini kontrol altında tutmak korunmanın temelidir.

Tarama programları

Aile hekiminiz veya doktorunuz, özellikle 50 yaş üzerindeyseniz ve risk faktörleriniz varsa ayak bileği-kol indeksi testini önerebilir. Bu basit tarama testi, belirtiler ortaya çıkmadan hastalığın fark edilmesine yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İyileşmeyen bacak yaraları ve enfeksiyonlar
• Kangren (doku ölümü)
• Bacak amputasyonu (kesilmesi)
• Kalp krizi veya inme riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı konduğunda ve tedaviye uyulduğunda belirtiler hafifleyebilir, hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve ciddi komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir. Birçok kişi tedaviyle günlük yaşamına döner ve yürüme mesafesini artırabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.