Artrit ve Beslenme: Eklem Sağlığınız İçin Yol Haritası

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde (vücudunuzun iki kemiği bağladığı yerlerde) ağrı, şişlik ve hareket zorluğu yaratan bir grup hastalığın ortak adıdır. En sık görülen türleri kireçlenme (osteoartrit) ve iltihaplı eklem hastalığı (romatoid artrit) olarak bilinir. Beslenme, artrit belirtilerini yönetmeye yardımcı olabilir; ancak tek başına bir tedavi değil, bütüncül tedavinin bir parçasıdır.

Evet, artrit oldukça yaygındır. Dünya genelinde her 5 kişiden yaklaşık 1'i artrit kaynaklı eklem ağrısı yaşar. Türkiye'de de doktora başvuru nedenleri arasında üst sırada yer alır.

Artrit her yaşta görülebilir, ancak ileri yaşlarda ve kadınlarda daha sıktır. Bazı türler (örneğin romatoid artrit) genç ve orta yaşlarda da başlayabilir; hatta çocukları nadiren de olsa etkileyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı
• Eklem ve çevresinde şişlik
• Sabahları eklemlerde tutukluk
• Hareket kısıtlılığı
• Eklemlerde hassasiyet ve kızarıklık

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda artrit (jüvenil idiyopatik artrit) eklem ağrısı, topallama, yürümek istememe, şiş eklemler ve bazen ateş ile ortaya çıkabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda artrit, hareket güçlüğüne ve günlük aktivitelerde bağımlılığa yol açabilir; istirahatte bile ağrı görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Osteoartrit (kireçlenme) eklem kıkırdağının yıpranması ve incelmesi sonucu ortaya çıkar.
• Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin kendi eklem dokusuna saldıran bir otoimmün hastalıktır.
• Gut gibi bazı artrit türleri, vücutta birikmiş ürik asit kristallerine bağlıdır.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları
• Obezite
• Ailede artrit öyküsü
• Sigara içmek (romatoid artrit riskini artırır)
• Bazı viral veya bakteriyel enfeksiyonlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklemde ani, şiddetli ağrı ve şişlik
• Eklem sıcak ve kırmızıyken yüksek ateş
• Ciddi bir düşme veya kaza sonrası eklemi kullanamamak

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrısı iki haftadan uzun sürüyorsa
• Sabah eklem tutukluğu 30 dakikadan uzun sürüyorsa
• Ağrı nedeniyle günlük işleriniz aksıyorsa

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü alır ve eklemlerinizi dikkatle muayene eder. Ardından bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (iltihap belirteçleri, romatizma testleri)
• Röntgen (X-ray)
• Ultrason
• Manyetik rezonans (MR)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuza ağrınızın ne zaman başladığını, neyin artırdığını ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini ayrıntılı anlatın. Bazı artrit türlerinde tanı birkaç haftayı bulabilir; bu süreçte ek testler istenebilir, önemli olan doğru tanıya ulaşmaktır.

Tedavi

Artrit tedavisinde amaç ağrıyı azaltmak, eklem hasarını yavaşlatmak ve hareketliliği korumaktır. Tedavi kişiye göre değişir; hastalığın türüne ve şiddetine göre ilaçlar, fizik tedavi, egzersiz, sağlıklı beslenme ve gerektiğinde cerrahi yöntemler bir arada planlanır.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenme; anti-enflamatuar (iltihap azaltıcı) besinleri öğünlerinize ekleyin
• Düzenli, eklemleri zorlamayan egzersizler yapın (yürüyüş, yüzme, bisiklet)
• Kilonuzu kontrol altında tutun; aşırı kilo eklemlere binen yükü artırır
• Ağrıyan eklemlere sıcak veya soğuk kompres uygulayın
• Eklemleri destekleyen ortopedik ayakkabı ve yardımcı araçlar kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ağrı ve iltihabı kontrol altına almak için ağızdan alınan ilaçlar, cilde uygulanan kremler veya eklem içi enjeksiyonlar önerebilir. İlaç isimleri ve dozları her zaman doktorunuzun önerisiyle belirlenmelidir. Ayrıca fizik tedavi ve egzersiz programı eklem fonksiyonunu desteklemek için önemli bir seçenektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eklem hasarı ilerlemişse ve diğer tedavilere rağmen ağrı kontrol altına alınamıyorsa, eklem protezi (yapay eklem) ameliyatı düşünülebilir. Bu karar, ortopedi uzmanı ile birlikte verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Artritle yaşamak, günlük aktivitelerinizi planlamak ve eklemlerinizi korumak demektir. İşleri küçük parçalara bölmek, sık ara vermek ve tekrarlayan hareketlerden kaçınmak ağrıyı azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin
• Alkolü sınırlayın
• Düzenli ve yeterli uyuyun
• Stresi azaltacak nefes egzersizleri ve hobiler edinin
• Günlük hareketinizi artırın; uzun süre hareketsiz kalmayın

Diyet ve egzersiz

Beslenme, artrit yönetiminde önemli bir yer tutar. Akdeniz tipi beslenme, yani bol sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı ve balık tüketmek iltihabı azaltabilir. Omega-3 yağ asitleri bakımından zengin soğuk su balıkları, ceviz ve keten tohumu iyi seçeneklerdir. İşlenmiş gıdalar, şekerli içecekler ve aşırı kırmızı et iltihabı artırabilir. Egzersiz de eklemleri esnek ve güçlü tutar; yüzme ve yürüyüş en uygun aktiviteler arasındadır. Özel bir beslenme planı için mutlaka diyetisyen desteği alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı, zaman zaman üzüntü, kaygı veya çaresizlik hissi yaratabilir. Bu duyguları fark etmek normaldir. Duygusal desteğin önemli olduğunu unutmayın; gerektiğinde bir psikologdan veya psikiyatristten yardım isteyin.

Önleme

Artriti tamamen önlemek mümkün değildir ancak bazı türlerde riski azaltabilirsiniz. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak, sigara içmemek ve eklemleri zorlayan tekrarlayan hareketlerden kaçınmak özellikle kireçlenme riskini düşürebilir.

Aşılar

Artriti doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak enfeksiyonlar bazı artrit türlerini tetikleyebileceğinden, grip ve zatürre aşılarını zamanında yaptırmanız genel sağlığınızı korur. Aşı takviminiz için doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Rutin eklem taraması önerilmez. Ailede artrit öyküsü veya uzun süreli eklem ağrısı olan kişilerin düzenli doktor kontrolü yaptırması, erken tanı ve tedaviye başlama şansını artırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemde kalıcı şekil bozuklukları
• Kronik ağrı ve sakatlık
• Günlük aktiviteleri bağımsız yapamamak ve yaşam kalitesinin düşmesi

Uzun vadeli görünüm

Artrit ile sağlıklı yaşam mümkündür. Erken teşhis, uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri sayesinde birçok kişi ağrısını yönetir, işine ve sosyal hayatına devam eder. Umutlu olun ve tedavi sürecinde sağlık ekibinizle yakın iş birliği kurun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.