Artrit Takibinde Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Artrit takip bakımı, artrit (eklem iltihabı) teşhisi konmuş kişilerin doktor muayeneleri, testler ve günlük alışkanlıklarla hastalıklarını düzenli olarak değerlendirmesi ve yönetmesidir. Amaç eklemleri korumak, ağrıyı azaltmak ve günlük yaşamı mümkün olduğunca rahat sürdürmektir.

Artrit, Türkiye'de ve dünyada en sık görülen sağlık sorunlarından biridir. Özellikle 60 yaş üstü her beş kişiden biri artritle ilişkili bir durumla yaşamaktadır.

Artrit her yaşta görülebilir; yaş ilerledikçe sıklığı artar. Kadınlarda erkeklere göre daha sık rastlanır. Bazı türleri çocukları da etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklemlerde ağrı veya hassasiyet
• Şişlik
• Sabah tutukluğu (eklemleri hareket ettirmede zorlanma)
• Hareket kısıtlılığı
• Eklemde sıcaklık hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda topallama veya yürüme isteksizliği
• Sabahları daha belirgin olan eklem ağrısı
• Şişmiş eklemler
• Bazen ateş ve yorgunluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Diz ve kalça gibi büyük eklemlerde kronik ağrı
• Denge sorunları ve düşme korkusu
• Günlük işler (merdiven çıkma, yere oturup kalkma) sırasında zorlanma
• Uyku kalitesinde azalma

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin kendi eklemlerine saldırdığı iltihaplı artrit (romatoid artrit gibi)
• Eklem kıkırdağının zamanla aşınmasıyla gelişen kireçlenme (osteoartrit)
• Eklem içinde ürik asit kristallerinin birikmesi (gut artriti)
• Bazı enfeksiyonlara bağlı olarak gelişen enfeksiyöz artrit

Risk faktörleri

• İlerleyen yaş
• Kadın olmak
• Ailede artrit öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• Eklemlerde geçirilmiş yaralanmalar
• Sigara içmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli ve dayanılmaz eklem ağrısı
• Yüksek ateşle birlikte eklemde şişlik
• Eklemde soğukluk, solukluk veya renk değişikliği

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda en az bir kez kontrol muayenesi
• İlaç kullanımı sırasında düzenli kan testleri
• Ağrı veya günlük yaşamda kısıtlanma hissi başladığında
• Fizik tedavi veya egzersiz programını yeniden planlamak için

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler ve eklemlerinizi muayene eder. Ardından gerekli gördüğü testleri isteyerek artritin türünü ve şiddetini belirler. Takip bakımında bu testler belli aralıklarla tekrarlanır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (iltihap belirteçleri ve bağışıklık göstergeleri)
• Eklem sıvısından örnek alınması (artrosentez)
• Röntgen
• Ultrason
• Manyetik rezonans (MR)

Randevunuzda neler beklenir

Randevunuzda ağrınızın şiddeti, süresi ve hangi hareketlerde arttığı sorulur. Eklemlerinizdeki şişlik ve hareket açıklığı değerlendirilir. Test sonuçları çoğu zaman aynı gün veya birkaç gün içinde belli olur.

Tedavi

Artrit tedavisi tek bir yönteme dayanmaz. Doktorunuz ilaçlar, fizik tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde cerrahi seçenekleri bir arada planlar. Takip bakımı, bu planın aksayıp aksamadığını görmek için kritik önem taşır.

Evde kişisel bakım

• Eklemleri zorlamadan düzenli hareket etmek (yürüyüş, yüzme)
• Ağrılı eklemlere günde 10-15 dakika soğuk uygulama (doktorunuz önerirse)
• Sabah tutukluğunda sıcak duş veya sıcak su torbası ile ısınma
• Fazla kilonuz varsa sağlıklı bir kiloya ulaşmak
• Dinlenme ile aktiviteyi dengelemek

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı ve iltihabı kontrol altına almak için uygun gördüğü bazı ilaçları (reçeteli veya reçetesiz ağrı kesiciler, iltihap gidericiler veya hastalığı değiştiren ilaçlar) önerebilir. Hangi ilacın sizin için doğru olduğuna yalnızca doktorunuz kanıta dayalı olarak karar vermelidir. Fizik tedavi eklem hareketliliğini artırabilir, eklem içi enjeksiyonlar bazen kısa süreli rahatlama sağlayabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eklemdeki hasar ileri düzeydeyse, günlük yaşantı ciddi şekilde etkileniyorsa ve diğer tedaviler yanıt vermiyorsa eklem protezi (yapay eklem) cerrahisi düşünülebilir. Ameliyat kararı; hekim, fizyoterapist ve sizin ortak değerlendirmenizle alınmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Artritle yaşarken günlük işleri bölümlere ayırmak, sık sık kısa dinlenmeler yapmak ve eklemleri ani yüklerden korumak yararlıdır. Merdiven yerine asansör kullanmak, tutacaklara destek almak ve baston gibi yardımcıları çekinmeden kullanmak eklem yükünü azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersizi hayatınıza katın (günde 30 dakika orta yoğunlukta)
• Sigara ve aşırı alkol kullanımını bırakın
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Düzenli doktor kontrollerinizi ihmal etmeyin

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağından zengin bir beslenme düzeni, vücuttaki iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. Yüzme, yürüyüş veya sabit bisiklet gibi eklemlere az yük bindiren egzersizler kasları güçlendirir ve eklemlerin esnekliğini destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı, günlük aktivitelerde kısıtlama ve geleceğe dair belirsizlik duyguları kaygı ve üzüntüye yol açabilir. Bu duygularla başa çıkmak için destek almak, hastalıkla mücadelede önemli bir adımdır. Unutmayın: Yalnız değilsiniz. Bir ruh sağlığı uzmanına veya sağlık kuruluşuna başvurmak güç değil, cesarettir.

Önleme

Artritin bazı türleri (örneğin kireçlenme) risk faktörlerini azaltarak önlenebilir veya geciktirilebilir. İltihaplı artritlerde ise erken tanı ve düzenli takip, eklem hasarını önlemenin en etkili yoludur.

Aşılar

Artrit ilaçları bağışıklık sistemini etkileyebileceği için grip ve zatürre aşıları gibi bazı aşılar doktorunuz tarafından önerilebilir. Aşı yaptırmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Tarama programları

Rutin kontrol muayeneleri, artritin erken teşhisi ve takibi için en önemli tarama yöntemidir. Özellikle aile öyküsü risk faktörlerinde olanlar yıllık kontrolleri ihmal etmemelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklem kıkırdağı ve kemiğinde kalıcı hasar
• Eklemde şekil bozukluğu
• Günlük aktiviteleri yapamama ve bağımlılık
• Kronik ağrı ve yorgunluk
• Bazı artrit türlerinde kalp ve akciğer tutulumu gibi organ hasarları

Uzun vadeli görünüm

Artrit, kontrol edilebilir bir kronik durumdur. Erken teşhis, düzenli takip ve tedaviye bağlılık sayesinde çoğu kişi iş, sosyal yaşam ve hobilerine devam edebilir. Gelecekte daha iyi tedavi seçenekleri ile yaşam kalitesi daha da artmaktadır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.