Artrit Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığına yol açan bir grup hastalığın ortak adıdır. Tek bir hastalık değildir; osteoartrit, romatoid artrit, gut ve psoriatik artrit gibi 100'den fazla türü vardır. Eklemler, vücudunuzda kemiklerin birbirine bağlandığı ve hareket etmenizi sağlayan bölgelerdir. Artrit, bu bölgelerde iltihaplanma ve zamanla hasar oluşturabilir.

Çok yaygındır. Dünya genelinde her 100 kişiden biri artrit ile yaşar. Türkiye'de de her üç kişiden biri hayatının bir döneminde eklem ağrısı yaşar; osteoartrit en sık görülen artrit türüdür.

Artrit herkesi etkileyebilir: kadınları, erkekleri, çocukları ve yaşlıları. Kadınlarda romatoid artrit, erkeklerde gut hastalığı daha sık görülür. Osteoartrit genellikle 50 yaş üzerinde daha yaygındır. 16 yaşından küçük çocuklarda ise jüvenil idiopatik artrit adı verilen tür ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı ve hassasiyet
• Eklemde şişlik, ısı artışı ve kızarıklık
• Sabahları veya hareketsizlik sonrası eklemlerde tutukluk
• Hareket açıklığında azalma ve tutukluk
• Yorgunluk, halsizlik ve genel bir kırgınlık hali
• Günlük aktivitelerde zorlanma (yazı yazmak, merdiven çıkmak, çanta taşımak vb.)

Çocuklarda belirtiler

• Topallama veya yürümek istememe
• Eklemlerde şişlik ve dokununca ağrı
• Sabah yataktan kalkarken zorlanma
• Ateş, iştahsızlık ve kilo kaybı
• Şikayetlerini sözel olarak ifade edemeyen çocukta huysuzluk ve oyun oynamaktan kaçınma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Özellikle diz, kalça ve ellerde ağrı
• Sabah tutukluğu ve gün içinde ağrının artması
• Denge kaybı ve düşme riskinde artış
• Yürüme mesafesinde kısalma ve dinlenme ihtiyacının artması
• Eklemlerde şekil bozuklukları ve kabalaşmalar

Nedenler

Ana nedenler

• Osteoartrit: Eklem kıkırdağının (kemiklerin uçlarını kaplayan kaygan doku) zamanla aşınması sonucu kemikler birbirine sürtünür.
• Romatoid artrit: Bağışıklık sistemi yanlışlıkla eklemlerin iç yüzeyini kaplayan zarı hedef alır ve iltihaplanmaya yol açar.
• Gut: Ürik asit adı verilen maddenin eklemlerde kristalleşerek birikmesi sonucu şiddetli ağrı atakları oluşur.
• Enfeksiyonlar: Bakteri veya virüsler ekleme ulaşarak iltihaba neden olabilir (septik artrit).
• Psoriatik artrit: Sedef hastalığı olan bazı kişilerde görülen bir artrit türüdür.
• Ankilozan spondilit: Omurga ve büyük eklemleri etkileyen iltihaplı bir artrittir.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak (özellikle bazı türler için)
• Ailede artrit öyküsü
• Obezite ve fazla kilo
• Eklemlerde aşırı zorlanma veya geçirilmiş eklem yaralanmaları
• Sigara içmek
• Bazı enfeksiyonlar ve bağışıklık sistemi hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Birkaç eklemde birden ani başlayan ağrı ve şişlik varsa
• Ağrıyla birlikte yüksek ateş varsa
• Eklemde ciddi güçsüzlük, uyuşma veya hareket kaybı varsa
• Travma sonrası eklemde şekil bozukluğu geliştiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrınız 3 haftadan uzun sürüyorsa
• Sabah tutukluğu 30 dakikadan uzun süredir devam ediyorsa
• Günlük aktiviteleriniz eklem şikayetleri nedeniyle zorlaşıyorsa
• Eklemlerinizde yeni bir şişlik veya hareket kısıtlılığı fark ettiyseniz

Tanı

Doktorunuz önce size şikayetlerinizi, aile öykünüzü ve yaşam tarzınızı sorar. Ardından eklemlerinizi muayene eder; şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve hareket açıklığına bakar. Fizik muayene bulgularına göre testler isteyebilir. Artritin türü, kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle netleştirilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Kan sayımı, iltihap göstergeleri (sedimantasyon ve CRP), romatoid faktör ve anti-CCP antikoru
• Görüntüleme: Röntgen, ultrason ve manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Eklem sıvısı analizi: Eklem aralığından sıvı örneği alınarak incelenir
• Fizik muayene: Doktorunuz eklem hareketlerinizi ve hassasiyetinizi değerlendirir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç gün veya hafta sürebilir; bu normaldir. Testler sırasında herhangi bir ağrı hissetmeyebilirsiniz. Kan alımı, film çekimi gibi işlemler genellikle kısa sürer. Tanı konduktan sonra doktorunuz size, hastalığınıza özel bir tedavi planı hazırlayacaktır. Erken tanı, eklem kıkırdağının korunmasına yardımcı olur.

Tedavi

Artrit tedavisinin amacı ağrıyı hafifletmek, eklem hasarını yavaşlatmak ve yaşam kalitenizi artırmaktır. Tedavi, hastalığın türüne, şiddetine ve size göre kişiselleştirilir. Genellikle ilaçlar, fizik tedavi, egzersiz ve sağlıklı beslenme bir arada kullanılır. Bazı durumlarda ameliyat gerekebilir. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi belirler.

Evde kişisel bakım

• Kilonuzu kontrol altında tutun; fazla kilo eklem yükünü artırır.
• Düzenli, eklem dostu egzersizler yapın: yürüyüş, yüzme, bisiklet.
• Ağrılı eklemlere soğuk kompres, tutuk eklemlere sıcak uygulama yapın.
• Ağrıyı artıran aktivitelerden kaçının; eklem koruma tekniklerini öğrenin.
• Ergonomik yardımcı araçlar kullanın; örneğin baston, uzun saplı tutacaklar.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ağrınızı ve iltihabı azaltmak için ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar önerebilir. Ayrıca artritin türüne göre hastalığın ilerlemesini yavaşlatan hastalık değiştirici ilaçlar, bağışıklık sistemini hedef alan biyolojik tedaviler veya eklem içine uygulanan ilaç enjeksiyonları planlanabilir. Bu ilaçların isimlerini ve dozlarını yalnızca doktorunuz belirler. Kendi kendinize ilaç başlamayın veya başkasının reçetesini kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer eklem hasarı çok ilerlediyse, ağrı şiddetliyse ve günlük aktiviteler yapılamıyorsa cerrahi seçenekler düşünülebilir. En yaygın yöntem, hasarlı eklemin yapay bir eklemle değiştirildiği protez ameliyatıdır (örneğin diz, kalça protezi). Operasyon kararı, ortopedi uzmanı ile birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Artrit ile yaşamayı öğrenmek zaman alır. Eklemlerinizi dinleyin, ağrı sinyali verdiğinde mola verin. Zorlu işleri gününüzün iyi olduğu saatlere denk getirin. Sabahları yavaşça hareket ederek eklemleri ısıtın. Basit değişiklikler (örneğin kavanoz açarken alet kullanmak, duşda tutunacak bir yer olması) günlük bağımsızlığınızı artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkol kullanımını bırakın veya azaltın.
• Stres yönetimine önem verin; meditasyon, derin nefes ve hobiler iyi gelir.
• Uyku düzeninizi koruyun; ağrı uykuyu etkiliyorsa doktorunuza bildirin.
• Destek ayakkabıları tercih edin, topuklu ve dar ayakkabılardan kaçının.

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde iltihap karşıtı gıdalara yer verin: zeytinyağı, yağlı balık, ceviz, taze meyve ve sebzeler. İşlenmiş gıdalar, aşırı şeker ve tuz alımını azaltın. Kemik sağlığı için kalsiyum ve D vitamini yönünden zengin beslenin (süt, yoğurt, yeşil yapraklı sebzeler, güneş ışığı). Düzenli egzersiz; kasları güçlendirir, eklemleri destekler ve ağrıyı azaltır. Size uygun egzersiz programı için fizyoterapistten yardım isteyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ile yaşamak zaman zaman motivasyon düşüklüğü, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duyguları hissettiğinizde yalnız değilsiniz. Aileniz, arkadaşlarınız ve sağlık ekibinizle konuşun. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatrist size destek olabilir.

Önleme

Tüm artrit türlerini önlemek mümkün değildir. Ancak sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile birçok artrit türünün riski ve belirtileri azaltılabilir. Sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, sigarayı bırakmak ve eklem yaralanmalarına karşı önlem almak en etkili koruyucu adımlardır.

Aşılar

Bazı enfeksiyonlar (örneğin zatürre, grip) artrit alevlenmelerini tetikleyebilir. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymak ve doktorunuzun önerdiği aşıları yaptırmak önemlidir. Aşılar genel olarak güvenlidir ve eklem sağlığını dolaylı yoldan korur.

Tarama programları

Artrit için herkese rutin bir tarama önerilmez. Ancak ailesinde romatoid artrit veya sedef artriti olanlar, erken yaşta eklem şikayeti başlayanlar veya tekrarlayan eklem iltihabı yaşayanlar, doktor kontrolü ile belli aralıklarla değerlendirilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklem kıkırdağında ve çevre dokularda kalıcı hasar oluşabilir.
• Eklemlerde şekil bozuklukları ve hareket kısıtlılığı gelişebilir.
• Kaslarda güçsüzlük, denge bozukluğu ve düşme riski artar.
• Romatoid artrit gibi iltihaplı artritler tedavi edilmezse kalp, akciğer ve gözlerde de sorunlara yol açabilir.
• İş gücü kaybı ve günlük yaşamda başkalarına bağımlılık artabilir.

Uzun vadeli görünüm

Artrit, günümüzde yönetilebilir bir sağlık durumudur. Erken tanı, uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle çoğu kişi ağrısını kontrol edebilir, işine ve sosyal yaşamına devam edebilir. Tıptaki gelişmeler ve yeni tedavi yöntemleri, özellikle iltihaplı artritlerde çok umut vericidir. Unutmayın, artrit bir yaşam sonu değildir; bilgi ve destekle daha iyi bir yaşam mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.