Artrit Tedavi Seçeneklerine Genel Bakış

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde ağrı, şişlik, tutukluk ve hareket zorluğu yaratan bir grup hastalığın ortak adıdır. En yaygın türleri kireçlenme (osteoartrit) ve iltihaplı eklem romatizması (romatoid artrit) olarak bilinir.

Evet, artrit dünyada ve Türkiye'de çok yaygındır. Her yaşta görülebilir ve toplumda sık karşılaşılan bir sağlık sorunudur.

Artrit herkesi etkileyebilir. Ancak bazı türleri kadınlarda, bazıları ileri yaşta, bazıları da çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sık ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklemlerde ağrı ve hassasiyet
• Eklemde şişlik, sıcaklık artışı
• Sabahları 30 dakikadan uzun süren tutukluk
• Eklemlerde hareket kısıtlılığı
• Eklem çevresinde kızarıklık
• Genel yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Topallama veya yürümede isteksizlik
• Ellerde, dizlerde veya ayaklarda şişlik
• Sabah kalkarken eklemlerde katılık
• Açıklanamayan ateş
• Vücutta döküntü
• İştah azalması ve kilo alamama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Diz, kalça ve el eklemlerinde ağrı
• Hareketle artan, dinlenince azalan ağrı
• Eklemlerde gıcırtı veya sürtünme hissi
• Kas güçsüzlüğü ve denge problemleri
• El becerilerinde azalma, örneğin kavanoz açmada zorluk

Nedenler

Ana nedenler

• Kireçlenme (osteoartrit): Eklem kıkırdağının zamanla yıpranması sonucu oluşur.
• Romatoid artrit: Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklem zarına saldırması sonucu ortaya çıkar.
• Enfeksiyon: Bakteri veya virüsler eklemde iltihaba neden olabilir.
• Gut: Kanda biriken ürik asit kristallerinin ekleme yerleşmesiyle oluşur.
• Psoriatik artrit: Sedef döküntüsü olan kişilerde eklem iltihabı gelişebilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 65 yaş üstü)
• Kadın olmak (bazı türlerde risk daha yüksektir)
• Ailede artrit öyküsü bulunması
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Daha önce eklem yaralanması geçirmek
• Sigara kullanımı
• Tekrarlayan hareketler gerektiren işlerde çalışmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bir eklemde ani şişlik, kızarıklık ve hararetle birlikte ateşiniz varsa
• Eklemde şekil bozukluğu veya kilitlenme fark ederseniz
• Ağrı nedeniyle ekleme basamıyor veya eklemi oynatamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrınız, şişliğiniz veya tutukluğunuz 2 haftadan uzun sürüyorsa
• Sabah tutukluğunuz 30 dakikadan uzun sürüyorsa
• Günlük işlerinizi yapmakta zorlanıyorsanız
• Doktorunuzdan veya aile hekiminizden randevu alın

Tanı

Artrit tanısı için doktorunuz önce sizi dinler, eklemlerinizi muayene eder ve şikâyetlerinizin ne zamandır olduğunu öğrenir. Gerekli görürse kan testleri ve görüntüleme yöntemleri ister.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Eklemlerdeki şişlik, hassasiyet ve hareket açıklığı değerlendirilir
• Kan testleri: İltihap göstergeleri (örneğin sedimantasyon ve CRP) ve eklem hastalıklarına özel bazı antikorlar incelenir
• Röntgen: Eklem aralığında daralma ve kemik yapılarındaki değişimleri gösterir
• Ultrason veya Manyetik Rezonans (MR): Eklem içindeki yumuşak dokular ve kıkırdak hasarı hakkında ayrıntılı bilgi verir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz gerekirse sizi romatoloji veya ortopedi uzmanına yönlendirir. Bu süreçte bazı tetkiklerin tekrarlanması gerekebilir. Kesin tanı konmadan önce tedaviye başlanmayabilir.

Tedavi

Artrit tedavisinin temel amaçları; ağrıyı azaltmak, eklem hasarını yavaşlatmak ve günlük yaşamı sürdürebilmektir. Tedavi kişiye göre planlanır; ilaç tedavisi, fizik tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve bazı durumlarda cerrahi yöntemleri içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli olarak eklemlere yük bindirmeyen egzersizler yapın (yüzme, bisiklet)
• Sağlıklı bir kiloda kalın; fazla kilo eklem yükünü artırır
• Ağrılı bölgelere sıcak uygulama, şişlik olan bölgelere soğuk kompres deneyin
• Ağır kaldırma gibi eklemlere zorlanma yaratan hareketlerden kaçının
• Gün içine kısa dinlenme molaları ekleyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz artrit türüne göre ağrıyı ve iltihabı azaltmaya yönelik çeşitli ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar ağızdan alınabilir, krem veya bant şeklinde uygulanabilir ya da eklem içine enjekte edilebilir. Bazı iltihaplı artrit türlerinde bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler kullanılır. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir; ilaçları mutlaka önerildiği şekilde kullanın. Fizik tedavi, egzersiz programları ve günlük yaşamı kolaylaştıran araçlar da tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi genellikle son çaredir. İlaç tedavisi ve fizik tedaviye rağmen geçmeyen şiddetli ağrı, eklemde ileri düzey hasar veya hareket kaybı varsa, ortopedi uzmanı eklem protezi gibi cerrahi bir seçenek değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Artritle yaşam, zamanla hastalığı tanımayı ve günlük ritmi buna göre ayarlamayı öğrenmeyi gerektirir. İyi ve kötü günlerin olması normaldir. Eklemleri zorlamamak, işleri bölümlere ayırmak ve dinlenme araları vermek günlük yaşamı kolaylaştırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hekiminizin onayıyla her gün kısa yürüyüşler yapın
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, meditasyon ve hobiler edinin
• Düzenli uyuyun ve uykunuzu yeterli alın
• Sabahları eklem tutukluğunu hafifletmek için yavaş ve nazik hareketlerle güne başlayın

Diyet ve egzersiz

İltihap azaltıcı olarak adlandırılan, sebze ve meyveden zengin, balık, zeytinyağı ve tam tahıl içeren bir beslenme düzeni artritli kişilerde sıklıkla önerilir. Şekerli ve işlenmiş gıdaları azaltmak da faydalı olabilir. Egzersiz, eklem çevresindeki kasları güçlendirerek eklemi destekler. Yüzme, su terapisi ve sabit bisiklet özellikle artrit hastaları için uygundur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı zamanla kaygı, üzüntü ve öfke gibi duygulara neden olabilir. Bu duygular yaşadığınız değişime verilen normal tepkilerdir. Duygularınızı yakınlarınızla paylaşmak, bir psikologdan destek almak ve artritli kişilerin deneyimlerini dinlemek ruh sağlığınızı korumada yardımcı olur.

Önleme

Artritin bazı türlerini tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak, sigara içmemek ve eklem yaralanmalarından kaçınmak, özellikle kireçlenme ve iltihaplı artrit riskini azaltmaya yardımcı olur.

Aşılar

Artriti doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır. Ancak grip ve zatürree gibi enfeksiyonlara karşı bağışıklama, artriti tetikleyebilen enfeksiyonlardan korunmada önemlidir. Aşılarınızın güncel olup olmadığını sağlık kuruluşuna danışabilirsiniz.

Tarama programları

Artrit için toplum taraması önerilmemektedir. Fakat eklem yakınması olan kişilerde düzenli hekim kontrolü ve gerekli tetkikler, hastalığın erken dönemde fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemde kalıcı şekil bozukluğu
• Kıkırdak ve kemik hasarının ilerlemesi
• Hareket kısıtlılığı ve günlük aktivitelerde bağımlılık
• Kemik yoğunluğunda azalmaya bağlı kırık riskinde artış
• İltihaplı artrit türlerinde kalp, akciğer ve göz gibi organlarda etkilenme

Uzun vadeli görünüm

Günümüzde artrit tedavisinde önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Erken tanı ve uygun tedaviyle birçok kişi ağrısını kontrol altına alabilir, eklem hasarını yavaşlatabilir ve aktif bir yaşam sürdürebilir. Artritle yaşamayı öğrenmek ve tedaviye düzenli devam etmek, geleceğe umutla bakmanın en önemli yoludur.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.