Artrit: Doktora Ne Zaman Gitmeliyim?

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde iltihaplanma anlamına gelir. Eklemlerde ağrı, şişlik, kızarıklık ve hareket zorluğu yapabilen bir grup hastalığın ortak adıdır. En sık görülen türleri osteoartrit (kireçlenme) ve romatoid artrittir. Artrit tek bir hastalık değildir; birçok farklı türü ve tedavisi vardır.

Oldukça yaygındır. Dünyada milyonlarca insanı etkiler; Türkiye'de de sık görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Kadınlarda daha sık görülür. Bazı türleri çocuklarda da ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı
• Eklemde şişlik
• Sabahları veya hareketsizlik sonrası artan tutukluk
• Eklem çevresinde sıcaklık ve kızarıklık
• Yorgunluk hissi

Çocuklarda belirtiler

• Eklem ağrısı ve topallama
• Ateş ve iştahsızlık
• Çocuğun oyun oynamak istememesi veya eklemlerini kullanmaktan kaçınması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Eklem ağrısı ve tutukluğun günlük aktiviteleri zorlaştırması
• Dinlenmeyle tam olarak geçmeyen ağrılar
• Denge kaybı ve yürüme güçlüğü

Nedenler

Ana nedenler

• Osteoartrit: Eklem kıkırdağının aşınması ve yıpranması sonucu oluşur.
• Romatoid artrit: Bağışıklık sisteminin kendi eklemlerine saldırmasıyla gelişir.
• Gut: Eklemlerde ürik asit kristallerinin birikmesi sonucu oluşur.
• Enfeksiyonlar: Bazı bakteriler eklemde iltihaba neden olabilir (septik artrit).

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede artrit öyküsü
• Obezite (aşırı kilo eklemlere yük bindirir)
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları
• Sigara kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklem ağrısıyla birlikte yüksek ateş, titreme, eklemde sıcaklık veya kızarıklık varsa
• Bir eklemde ani, şiddetli şişlik ve hareket kaybı geliştiyse
• Düşme veya darbe sonrası eklemde şiddetli ağrı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrısı veya tutukluğu iki haftadan uzun süredir devam ediyorsa
• Sabahları en az 30 dakika süren tutukluk yaşıyorsanız
• Günlük işleri yapmakta zorlanıyorsanız
• Ağrınız dinlenme veya evde uyguladığınız yöntemlerle geçmiyorsa

Tanı

Doktor önce tıbbi öykünüzü alır, eklemlerinizi muayene eder. Ne zaman başladığını, ağrıyı neyin artırdığını ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini sorar. Muayenede eklemlerde şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve hareket kısıtlılığına bakar.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (iltihap belirteçleri ve bazı antikorlar için)
• Röntgen (kemik ve eklem hasarını görmek için)
• Ultrason veya MR (yumuşak doku ve kıkırdak değerlendirmesi için)
• Gerekirse eklem sıvısı örneği alınması

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için ortopedi veya romatoloji uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Muayene ve tetkikler genellikle ayakta yapılır. Teşhis tek bir testten çok, belirtileriniz, muayene bulguları ve görüntüleme sonuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle konulur.

Tedavi

Artrit tedavisi türüne ve şiddetine göre değişir. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, eklem hasarını önlemek ve günlük yaşamınızı sürdürmenizi sağlamaktır. Doktorunuz size özel bir tedavi planı oluşturacaktır. Tedavide ilaçlar, fizik tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde cerrahi yöntemler bir arada kullanılabilir.

Evde kişisel bakım

• Eklemleri zorlamadan düzenli hareket edin; yürüyüş veya yüzme gibi düşük etkili egzersizleri tercih edin.
• Ağrılı ve şiş eklemlere gün içinde soğuk, dinlenmek için ve tutukluğu azaltmak için ılık uygulama yapın.
• Fazla kilonuz varsa, kilo vermek eklemlerinize binen yükü azaltır.
• Dengeli beslenin; sebze, meyve, balık ve zeytinyağı ağırlıklı bir beslenme düzeni önerilir.
• Uyku düzeninize dikkat edin; yorgunluk ağrıyı artırabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz iltihabı ve ağrıyı azaltmaya yönelik ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar ağızdan, krem veya enjeksiyon şeklinde olabilir. Bazı artrit türlerinde bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler kullanılır. Fizik tedavi, egzersiz programları ve eklem içi enjeksiyonlar da tedavi planına eklenebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eklem hasarı çok ilerlemiş, günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyor ve diğer tedaviler başarısız olmuşsa, eklem protez ameliyatı düşünülebilir. Ameliyat kararı ortopedi uzmanı tarafından yapılan değerlendirmelerden sonra verilir.

Bu durumla yaşamak

Artrit uzun süreli bir durumdur, ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle çoğu insan günlük yaşamına devam edebilir. Ağrınızı dinleyin, eklemlerinizi aşırı zorlamaktan kaçının ama tamamen hareketsiz de kalmayın. Günlük aktivitelerinize dinlenme araları ekleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yumuşak egzersizler yapın.
• Ağrılı günlerde dinlenmeye izin verin.
• Baston veya yürüteç gibi yardımcı araçları kullanmaktan çekinmeyin.
• Evde kaymaz zeminler ve tutamaçlar gibi küçük düzenlemeler yapın.
• Sigarayı bırakın ve alkolü sınırlayın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme artrit yönetiminde önemlidir. Bol sebze, meyve, balık ve zeytinyağı içeren bir beslenme düzeni önerilir. Aşırı şeker ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme, bisiklet veya esneme hareketleri eklemleri güçlendirir ve esnekliği artırır. Yeni bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı, zamanla üzüntü, kaygı ve yorgunluğa yol açabilir. Artritle yaşamak duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Duygularınızı aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşın. Kendinize karşı nazik olun. Ağrıyla başa çıkmakta zorlanıyorsanız bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Bazı artrit türlerini tamamen önlemek mümkün olmayabilir. Ancak sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, sigara içmemek ve eklem yaralanmalarından kaçınmak riski azaltabilir. Erken tanı ve tedavi, eklem hasarının ilerlemesini yavaşlatmada en etkili yöntemdir.

Aşılar

Artriti doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır. Ancak grip gibi bazı enfeksiyonlar artrit alevlenmelerini tetikleyebilir. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşıları yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

Artrit için rutin bir tarama testi yoktur. Ailede artrit öyküsü varsa belirtiler ortaya çıktığında erken başvurmak ve düzenli kontrol yaptırmak önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemde kalıcı şekil bozuklukları oluşabilir.
• Hareket kabiliyeti ciddi şekilde azalabilir.
• Eklem kıkırdağı ve kemik yapısı kalıcı hasar görebilir.
• Bazı artrit türlerinde enfeksiyon vücuda yayılabilir ve hayati risk oluşturabilir.

Uzun vadeli görünüm

Artrit, tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir durumdur. Bazı türleri tamamen geçmese de düzenli doktor takibi, uygun tedavi, egzersiz ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla çoğu kişi ağrısını kontrol altına alır ve günlük hayatına devam eder. Umutlu olmak için birçok nedeniniz var.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Arthritis Foundation ↗
• World Health Organization (WHO) ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.