Kolorektal Kanser İçin DNA Tabanlı Yeni Test

Genel Bakış

Kolorektal kanser, kalın bağırsak (kolon) veya rektumun iç yüzeyinde başlayan bir kanser türüdür. DNA tabanlı test, dışkıda (kakada) bağırsak hücrelerinden dökülen DNA parçalarındaki anormallikleri inceleyerek kanser veya kanser öncüsü değişiklikleri tespit etmeye çalışan, invazif (vücuda girilerek yapılmayan) bir tarama testidir. Bu test, kolonoskopi gibi işlemlere göre daha az rahatsızlık verir ve evde yapılabilen basit bir dışkı örneği ile çalışır.

Kolorektal kanser, dünyada ve Türkiye'de en sık görülen kanser türlerinden biridir. Özellikle 50 yaş üzerindeki bireylerde daha sık rastlanır.

Erkeklerde ve kadınlarda hemen hemen eşit sıklıkta görülür. 50 yaş üzerindeki kişilerde, ailesinde kolorektal kanser öyküsü olanlarda, iltihaplı bağırsak hastalığı (ülseratif kolit veya Crohn) bulunanlarda ve sağlıksız yaşam tarzına sahip olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dışkıda (kakada) kan görülmesi veya dışkının koyu/siyah renkte olması
• Bağırsak alışkanlıklarında uzun süreli değişiklik (ishal veya kabızlık)
• Sürekli gaz, şişkinlik veya karın ağrısı
• Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Kalın bağırsak veya rektum iç yüzeyindeki hücrelerde DNA hasarına bağlı genetik değişiklikler
• Çoğu kolorektal kanser, iyi huylu polipler denilen küçük büyümelerden zamanla gelişir; bu poliplerin kansere dönüşmesi genellikle yıllar alır.
• Ailesel geçiş gösteren bazı genetik sendromlar (örneğin Lynch sendromu) riski artırır.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 50 yaş üstü)
• Ailede kolorektal kanser veya polip öyküsü
• İltihaplı bağırsak hastalıkları (ülseratif kolit, Crohn hastalığı)
• İşlenmiş et ve kırmızı et açısından zengin beslenme
• Lif (posa) açısından fakir beslenme, az sebze ve meyve tüketimi
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Obezite ve hareketsiz yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkınızda kan veya dışkı renginde siyahlık fark ederseniz
• Bağırsak alışkanlıklarınız son zamanlarda belirgin şekilde değiştiyse
• Karın ağrınız sürekliyse ve dinlenmekle geçmiyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşından büyükseniz veya ailenizde kolorektal kanser öyküsü varsa tarama testlerini düzenli yaptırın
• Doktorunuz risk durumunuza göre DNA testi veya kolonoskopi önerebilir
• Daha önce polip veya kanser tedavisi gördüyseniz takip programınıza uyun

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü ve şikayetlerinizi dinler, ardından karın muayenesi yapar. Gerek görürse dışkıda gizli kan testi, DNA tabanlı dışkı testi veya kolonoskopi gibi tetkikler isteyebilir. Kesin tanı, genellikle kolonoskopi sırasında alınan doku örneğinin (biyopsi) patoloji laboratuvarında incelenmesiyle konur.

Yapılabilecek testler

• DNA tabanlı dışkı testi (dışkıda anormal DNA parçalarını arar)
• Gaitada gizli kan testi (dışkıda gözle görülmeyen kanı tespit eder)
• Kolonoskopi (kalın bağırsağın uç kısmında kamera ile incelenmesi)
• Sanal kolonoskopi veya bilgisayarlı tomografi kolonografisi (görüntüleme yöntemi)

Randevunuzda neler beklenir

DNA testi için evde küçük bir dışkı örneği almanız ve örneği laboratuvara ulaştırmanız gerekir. Sonuç birkaç hafta içinde çıkar. Test sonucunuz pozitifse, bu kanser kesinliği anlamına gelmez; doktorunuz tanıyı doğrulamak için kolonoskopi planlayacaktır. Kolonoskopi öncesinde bağırsak temizliği için verilen talimatlara uymanız gerekir.

Tedavi

Kolorektal kanserin tedavisi, hastalığın evresine (yayılımına), yerine ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir. Tedavide amaç tümörü tamamen çıkarmak, hastalığın yayılmasını önlemek ve yaşam kalitesini korumaktır. Erken evrede yakalanan kolorektal kanserlerde başarı şansı çok yüksektir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın
• Bol sıvı tüketin ve yeterli uyumaya özen gösterin
• Tedavi sürecinde yaşadığınız yan etkileri doktorunuza bildirin
• Bağırsak alışkanlıklarınızdaki değişiklikleri not edin

Tıbbi tedaviler

Cerrahi, kemoterapi ve radyoterapi gibi yöntemler hastalığın durumuna göre tek başına veya birlikte uygulanabilir. Bu tedavilerin isimleri veya dozları doktorunuz tarafından belirlenir. Robotik cerrahi, laparoskopik cerrahi gibi daha az invazif yöntemler de bazı hastalar için uygun olabilir. Hangi tedavinin en uygun olduğuna, yapılan testler ve muayene sonrasında doktorunuz karar verecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kanser erken evredeyse, tümörün cerrahi olarak çıkarılması en yaygın tedavi yöntemidir. Bazı durumlarda bağırsağın bir kısmı da çıkarılabilir; ancak günümüzde mümkün olduğunca bağırsağın korunması hedeflenir.

Bu durumla yaşamak

Kolorektal kanser tanısı aldıktan sonra düzenli doktor kontrolleriniz ve planlı tedavileriniz hayatınızın bir parçası olur. Tedavi boyunca ve sonrasında enerjinizi korumak için dinlenmeye, beslenmenize ve duygusal sağlığınıza dikkat etmeniz önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuza danışarak günlük hafif yürüyüşler yapın
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Ağır kaldırmak gibi zorlayıcı aktivitelerden kaçının
• Aile ve arkadaşlarınızdan destek isteyin

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) tüketmeye özen gösterin. Kırmızı et ve işlenmiş gıdaları sınırlayın. Bol su için. Haftanın çoğu günü yürüyüş gibi orta düzeyde fiziksel aktivite yapmak, hem bağırsak sağlığını destekler hem de genel iyilik halinizi artırır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser tanısı kaygı, üzüntü ve korku gibi duygulara yol açabilir. Bu duygular normaldir. Hislerinizi yakınlarınızla paylaşmak, gerekirse bir psikolojik danışmandan destek almak başa çıkmanıza yardımcı olabilir.

Önleme

Kolorektal kanserin bazı risk faktörlerini ortadan kaldırmak mümkün olmasa da sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli taramayla birçok vaka önlenebilir veya erken yakalanabilir. Poliplerin kansere dönüşmeden kolonoskopiyle bulunup çıkarılması, kanserin önlenmesinde en etkili yoldur.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 50 yaşından itibaren düzenli kolorektal kanser taraması önermektedir. Ailede risk varsa taramaya daha erken yaşta başlanabilir. DNA tabanlı dışkı testi, kolonoskopi ve gaitada gizli kan testi tarama seçenekleri arasındadır. Tarama programına uymak, hastalığın erken evrede yakalanma şansını artırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tümör bağırsak duvarından dışarı taşarak çevre organlara yayılabilir
• Bağırsak tıkanıklığı oluşabilir
• Kronik kanama nedeniyle ağır kansızlık (anemi) gelişebilir
• Kanser, karaciğer veya akciğer gibi uzak organlara sıçrayabilir (metastaz)

Uzun vadeli görünüm

Kolorektal kanser, erken evrede yakalandığında tedavi başarısı çok yüksek olan bir kanser türüdür. DNA tabanlı testler ve düzenli tarama sayesinde birçok kişi hastalığın farkına erken varabilir. Tedavi süreci zorlu olabilir, ancak doktorunuzun önerilerine uyar ve düzenli takipleri ihmal etmezseniz, sağlıklı bir yaşama dönme şansınız oldukça fazladır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.