Astım ve Yetişkinler

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının hassaslaşması, iltihaplanması ve daralmasıyla ortaya çıkan uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Bu daralma nefes almayı zorlaştırır, öksürük, hırıltı ve göğüste sıkışma hissine yol açabilir.

Evet. Astım dünya genelinde ve Türkiye'de sık görülen bir hastalıktır. Erişkinlerin yaklaşık yüzde 4-5'inde balgamla seyreden veya nöbetler halinde gelen astım bulunduğu tahmin edilmektedir.

Astım her yaşta başlayabilir. Çocuklukta başlayan astım bazı kişilerde erişkinlikte de devam eder; bazı kişilerde ise ilk kez yetişkin yaşlarda ortaya çıkar. Ailesinde astım veya alerji öyküsü olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya nefes alamama hissi
• Göğüste sıkışma, baskı veya ağrı hissi
• Hırıltılı veya ıslık sesi gibi nefes alma
• Özellikle gece veya sabaha karşı artan öksürük
• Soğuk hava, egzersiz veya alerjenlerle tetiklenen öksürük
• Günlük aktiviteler sırasında çabuk yorulma

Çocuklarda belirtiler

• Öksürük, özellikle oyun oynarken veya gülerken ortaya çıkar
• Hırıltılı solunum belirtileri sık tekrarlar
• Göğüs ve boyun kaslarının nefes almak için zorlandığı fark edilir
• Uyku sırasında öksürük nedeniyle uyanma
• İştah azalması veya yemek yeme sırasında nefes darlığı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik ilk belirti olabilir
• Öksürük veya nefes darlığı, kalp hastalığı ile karışabilir
• Mevcut akciğer veya kalp hastalıkları nedeniyle belirtiler daha belirsiz yaşanabilir
• Eforla ortaya çıkan nefes darlığı daha belirgindir
• Göğüs ağrısı ve hışıltılı solunum görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarında kronik iltihaplanma (inflamasyon)
• Hava yollarının aşırı duyarlı olması ve spazma eğilim göstermesi
• Vücudun alerjik yanıtının hava yollarında daralmaya yol açması
• Çevresel ve genetik faktörlerin etkileşimi

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif sigara dumanına maruz kalmak
• Ev tozu, polen, hayvan tüyü ve küf gibi alerjenler
• Hava kirliliği, kimyasal gazlar ve iş yerinde maruz kalınan tozlar
• Obezite
• Ailede astım veya alerjik hastalık öyküsü
• Bronşit ve solunum yolu enfeksiyonlarını sık geçirmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım semptomları ilk kez ortaya çıkıyorsa
• Semptomlar nedeniyle uyku düzeni bozuluyorsa
• Kurtarıcı ilaçların etkisi kısa sürüyorsa ve sık kullanmak gerekiyorsa
• Nefes darlığı nedeniyle işe veya okula gidemiyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni tanı almışsanız ve tedavi planı oluşturulacaksa
• Kontrol muayeneleri için düzenli aralıklarla
• İlaçların doğru kullanılıp kullanılmadığını göstermek için
• Astım eylem planınızı güncellemek için

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi, tetikleyicilerinizi ve aile öykünüzü dinler. Ardından fizik muayene yapar ve akciğer fonksiyonlarını ölçen testler ister. Astım tanısı bu değerlendirmelere dayanarak konur.

Yapılabilecek testler

• Spirometre testi: Derin nefes alıp hızlıca vermeniz istenir; hava akış hızı ölçülür.
• Tepe akış ölçümü (peak flow): Gün içinde solunum hızınızı ölçen basit bir cihazla takip yapılır.
• Alerji testleri: Alerjenlerin astımı tetikleyip tetiklemediğini belirlemek için yapılabilir.
• Metakolin testi: Hava yollarının aşırı duyarlılığı değerlendirilir; sadece belirli durumlarda uygulanır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size nefes testleri yaptırmanızı önerebilir. Testler genellikle ağrısızdır, sadece derin nefes alıp vermeniz gerekir. Tanı konulduktan sonra doktorunuz sizin için kişisel bir astım tedavi planı ve yazılı eylem planı oluşturacaktır.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı, semptomları kontrol altına almak, atakları önlemek ve günlük yaşamın kesintisiz sürmesini sağlamaktır. Tedavi, ilaç kullanımı, tetikleyicilerden kaçınma ve düzenli doktor kontrolünü birlikte içerir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği astım eylem planını uygulayın
• Sizi tetikleyen maddelerden uzak durun
• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlarda bulunmayın
• İlaçlarınızı inhaler cihazınızla doğru tekniği kullanarak alın
• Evinizde nem ve küf kontrolü sağlayın
• Düzenli uyku ve stres yönetimine özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz astımın şiddetine göre inhaler cihazla alınan kontrol edici ilaçlar, kurtarıcı (rahatlatıcı) ilaçlar veya ağızdan alınan bazı ilaçlar önerebilir. Bazı ağır astım türlerinde iğne veya damar yoluyla verilen biyolojik tedaviler gündeme gelebilir. Hangi ilacın ve dozun sizin için uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım için genellikle cerrahi bir işlem gerekmez. Çok nadir ve seçilmiş hastalarda atakları azaltmaya yönelik bronşiyal termoplasti gibi girişimsel bir yöntem doktor tarafından değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Astımla yaşarken düzenli ilaç kullanmak, tetikleyicileri tanımak ve astım eylem planını takip etmek çok önemlidir. Nefesinizi günlük izlemek, atağın erken belirtilerini fark etmenizi sağlar. Bu sayede günlük hayatınıza çoğunlukla kesintisiz devam edebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve sigara dumanından tamamen uzak durun
• Alerjenlerden korunmak için ev temizliğine dikkat edin
• Düzenli egzersiz yapın, ancak egzersiz öncesinde doktorunuza danışın
• Mevsim geçişlerinde hava durumunu takip edin ve soğuk havada atkı ile ağız-burun bölgenizi koruyun
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler edinin

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenme astımı doğrudan iyileştirmez ancak genel vücut direncini artırır. Aşırı kilo, astımın daha zor kontrol edilmesine yol açabileceğinden ideal kiloyu korumak önemlidir. Düzenli yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi egzersizleri doktorunuzun onayıyla ve yavaş tempoda yapmak akciğer sağlığını destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, atak sırasında kaygı ve korku hissi yaratabilir. Bu duygular nefes darlığını daha da kötüleştirebilir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almak hem duygusal yükü hafifletir hem de astım kontrolünü olumlu etkiler.

Önleme

Astımın gelişimi tamamen önlenemez. Ancak astımı tetikleyen faktörlerden kaçınmak ve tedaviye erken başlamak, atak sıklığını ve şiddetini büyük ölçüde azaltır.

Aşılar

Astımı olan erişkinlerin grip ve zatürre gibi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı korunması önerilir. Bu aşıların zamanı ve gerekliliği konusunda doktorunuza danışabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı halk sağlığı rehberleri de bu konuda yol göstericidir.

Tarama programları

Astım için toplumda rutin bir tarama testi uygulanmaz. Ancak tekrarlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı olan kişilerde, hekim uygun görürse solunum fonksiyon testleriyle değerlendirme yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Astım ataklarının sık ve şiddetli olması
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma
• Uyku bozuklukları ve kronik yorgunluk
• İş ve sosyal yaşamda kısıtlanma
• Göğüs enfeksiyonlarına yatkınlık
• Nadiren hastanede yatış veya yoğun bakım gereksinimi

Uzun vadeli görünüm

Astım tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir hastalıktır. Doktorunuzun önerdiği tedaviye uyduğunuzda, tetikleyicilerden kaçındığınızda ve düzenli kontrollerinizi yaptırdığınızda ataklar büyük ölçüde önlenebilir. Çoğu kişi astımına rağmen normal, aktif ve üretken bir yaşam sürer.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.