Astım ve Alerjenler

Genel Bakış

Astım, akciğer içindeki solunum yollarının iltihaplanmasıyla oluşan uzun süreli bir hastalıktır. Bu iltihap, hava yollarının daralmasına ve nefes almayı zorlaştıran balgam artışına yol açabilir. Alerjenler, astımı tetikleyen maddelerdir. Polen, toz akarları, küf ve hayvan tüyü gibi alerjenler, astımlı kişilerde belirtileri ortaya çıkarabilir.

Astım, dünyada ve Türkiye'de en sık görülen kronik hastalıklardan biridir. Her yaştan insanı etkileyebilir.

Astım sıklıkla çocukluk çağında başlar, ancak yetişkinlerde de ilk kez ortaya çıkabilir. Ailede astım veya alerji öyküsü olan kişilerde görülme sıklığı daha fazladır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma veya baskı hissi
• Hışıltılı nefes (özellikle nefes verirken duyulan ıslık sesi)
• Öksürük (sıklıkla gece veya sabaha karşı artar)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar oyun oynarken veya gülerken nefes darlığı yaşayabilir.
• Gece uykudan uyandıran öksürük sık görülür.
• Çocuk, kendini yorgun veya hâlsiz hissedebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta nefes darlığı, günlük aktiviteler sırasında daha belirgin hâle gelir.
• Eşlik eden kalp veya akciğer hastalıkları belirtileri artırabilir.
• Yaşlı yetişkinlerde şaşkınlık veya uyku hâli, düşük oksijene işaret edebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının kronik iltihabı
• Alerjenler: polen, toz akarları, küf, hamam böceği, hayvan tüyü
• Sigara dumanı ve hava kirliliği
• Soğuk hava ve ani sıcaklık değişimleri
• Solunum yolu enfeksiyonları (grip, soğuk algınlığı)

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü
• Kişisel alerji öyküsü (egzama, alerjik nezle gibi)
• Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak
• Obezite
• Mesleki maruziyet (toz, kimyasal buharlar)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı hızla artıyorsa
• İlaçlar belirtileri yeterince hafifletmiyorsa
• Gece belirtiler nedeniyle sık uyanılıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım belirtileri ilk kez ortaya çıkıyorsa
• Belirtilerin sıklığı ve şiddeti değişiyorsa
• Düzenli kontrol ve astım eylem planı için yılda en az bir kez

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Belirtilerin ne zaman ortaya çıktığını, nelerin tetiklediğini ve aile öyküsünü sorgular.

Yapılabilecek testler

• Solunum fonksiyon testi (spirometri) ile akciğer kapasitesi ölçülür.
• Peak flow ölçümü ile hava akış hızı takip edilebilir.
• Alerji testleri ile alerjen tespiti yapılabilir.
• Gerekirse metakolin testi veya egzersiz testi uygulanabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı koymak için bazı testler yapılabilir. Bu testler ağrısızdır ve genellikle nefes alıp vermenizi ölçmeyi içerir. Doktorunuz, sonuçlara göre bir tedavi planı oluşturur ve size astım eylem planı adı verilen yazılı bir yol haritası önerebilir.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve günlük yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi, tetikleyicilerden kaçınma ve hastanın durumuna uygun ilaçlarla yapılır.

Evde kişisel bakım

• Alerjenlerden ve tetikleyici maddelerden uzak durun.
• Sigara içilen ortamlardan kaçının.
• Düzenli nefes egzersizleri yapın.
• Doktorunuzun önerdiği astım eylem planını uygulayın.
• Alerjen ve hava kirliliği düzeyleri yüksekken dışarı çıkmayı sınırlayın.

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle solunum yoluyla alınan aerosol veya toz formdadır. Bazı ilaçlar hava yolu iltihabını azaltarak koruyucu eder, bazıları ise belirtileri hızlıca rahatlatmak için kullanılır. Doktorunuz durumunuza uygun bir tedavi planı belirler ve düzenli aralıklarla değerlendirir. İlaçları asla kendi başınıza bırakmayın.

Bu durumla yaşamak

Astım kontrolü, ilaçları düzenli kullanmak ve tetikleyicilerden kaçınmakla mümkündür. Belirtilerinizi ve tepe akım ölçümlerinizi takip etmek, doktorunuzla birlikte plan yapmanıza yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Evde toz akarlarını azaltmak için yatak örtülerini düzenli yıkayın.
• Nem ve küf sorunlarını giderin.
• Evcil hayvan tüylerine karşı önlem alın.
• Sigaradan ve dumandan uzak durun.
• Düzenli uyuyun ve stresi yönetmek için gevşeme teknikleri deneyin.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek genel sağlığı destekler. Düzenli egzersiz akciğer kapasitenizi artırabilir; ancak egzersiz öncesi doktorunuzun önerilerini alın. Gerekirse egzersizi sıcak-soğuk ortama göre planlayın. Astım belirtileri egzersizle tetikleniyorsa, doktorunuzla konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, kaygı ve stres gibi duygusal durumlarla birlikte görülebilir. Nefes darlığı hissi endişe yaratabilir ve kaygı belirtileri artırabilir. Bu durumda yalnız olmadığınızı bilin. Bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin. Ayrıca astım kontrolünüzün iyileşmesi, kaygıyı azaltmada önemli rol oynar.

Önleme

Astımı tamamen önlemek mümkün değildir, ancak belirtilerin ortaya çıkmasını ve atakların oluşmasını büyük ölçüde önlemek mümkündür. Tetikleyicilerden kaçınmak ve düzenli tedavi en etkili yöntemdir.

Aşılar

Grip ve zatürre (pnömokok) aşıları, astım ataklarını tetikleyebilecek solunum yolu enfeksiyonlarına karşı korunmada önerilebilir. Aşı takviminiz için doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Astım gelişme riski yüksek olanlar (ailede astım öyküsü veya alerjik hastalıklar) düzenli sağlık kontrolünden geçmelidir. Erken tanı, hastalığın ilerlemesini önlemeye yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Astım atakları daha sık ve şiddetli hâle gelebilir.
• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı azalma olabilir.
• Uyku sorunları ve yorgunluk gelişebilir.
• Okul ve iş yaşamına katılım olumsuz etkilenebilir.
• Acil servise başvuru ve hastaneye yatış gerekebilir.

Uzun vadeli görünüm

Astım, günümüzde çok büyük ölçüde kontrol edilebilir bir hastalıktır. Doğru tedavi, düzenli takip ve tetikleyicilerden kaçınma ile çoğu insan normal ve aktif bir yaşam sürer. Belirtilerinizi iyi tanıyıp doktorunuzla iş birliği yaptığınızda geleceğe umutla bakabilirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Global Initiative for Asthma (GINA) ↗
• World Health Organization (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türk Toraks Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.