Astım ve Tamamlayıcı Tedaviler

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki solunum yollarının iltihaplanarak daralmasıyla ortaya çıkan uzun süreli bir hastalıktır. Bu daralma; nefes darlığı, hırıltı, öksürük ve göğüste sıkışma hissine yol açar. Tamamlayıcı tedaviler, doktorunuzun verdiği tıbbi tedaviye ek olarak uygulanan yöntemlerdir. Bu yöntemler astımı iyileştirmez; ancak bazı insanlarda semptomları hafifletebilir veya stresi azaltarak iyi olma hissini artırabilir.

Astım, dünyada ve Türkiye'de milyonlarca insanı etkileyen en yaygın kronik hastalıklardan biridir.

Astım her yaşta görülebilir; ancak çoğunlukla çocukluk çağında başlar. Alerjik bünyeye sahip olanlarda ve ailesinde astım öyküsü bulunanlarda daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma veya ağrı hissi
• Özellikle gece veya sabaha karşı kötüleşen öksürük
• Nefes alırken ıslık benzeri hırıltı sesi
• Soğuk hava, efor veya alerjenlerle tetiklenen semptomlar

Çocuklarda belirtiler

• Oyun sırasında çabuk yorulma ve nefes nefese kalma
• Öksürük, bazen tek belirti olabilir
• Uykuya dalmada güçlük veya uykudan öksürükle uyanma
• Bebeklerde emerken nefes alamama, beslenme güçlüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Atipik belirtiler: tek başına geçmeyen yorgunluk, efor kapasitesinde azalma
• Mevcut kalp veya akciğer hastalıkları nedeniyle semptomların ayırt edilmesi zor olabilir
• İlaç kullanımı ve inhaler tekniği konusunda daha fazla yardıma ihtiyaç duyabilirler

Nedenler

Ana nedenler

• Astımın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
• Solunum yollarının aşırı duyarlı hale gelmesi ve tetikleyicilere iltihapla yanıt vermesi temel mekanizmadır.
• Tetikleyiciler; ev tozu akarları, polen, hayvan tüyü, küf, sigara dumanı, hava kirliliği ve solunum yolu enfeksiyonlarını içerebilir.
• Özellikle egzersiz, soğuk hava, gülme veya stres bazı kişilerde semptomları başlatabilir.

Risk faktörleri

• Ailede astım veya alerji öyküsü bulunması
• Saman nezlesi (alerjik rinit) veya egzama gibi alerjik hastalıkların varlığı
• Sigara dumanına maruz kalmak (hamilelikte ve çocuklukta)
• Erken doğum veya düşük doğum ağırlığı
• Obezite
• Sık solunum yolu enfeksiyonu geçirmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı günlük aktivitelerinizi engelliyorsa
• Gece uykuyu bölecek kadar öksürük veya hırıltı oluyorsa
• İnhalerinizi doktorunuzun önerdiğinden daha sık kullanıyorsanız
• Evdeki ölçümleriniz olağan değerlerinizin belirgin olarak altındaysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Astım belirtileri ilk kez ortaya çıktıysa ve daha önce astım tanısı almadıysanız
• Yıllık kontrol muayenesi için
• Tedavi planınızı gözden geçirmek veya sorularınızı sormak için
• Tamamlayıcı tedavi denemeyi düşünüyorsanız, doktorunuzla konuşmak için

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyerek, aile öykünüzü alarak ve akciğer fonksiyon testleri yaparak astımı değerlendirir. Tanı için genellikle spirometri adı verilen bir test uygulanır.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp bir cihaza hızlıca üflemenizle akciğer kapasitesi ölçülür.
• Peak flow izlemi: Evde kullanabileceğiniz küçük bir cihazla günlük nefes çıkış hızınızın takibi.
• Alerji testleri: Tetikleyici alerjenleri belirlemek için cilt veya kan testleri yapılabilir.
• Göğüs röntgeni: Belirtilerin başka bir nedenini dışlamak için istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz nefesinizi dinleyebilir, sizden derin nefes alıp zorlu bir şekilde üflemenizi isteyebilir. Bazen efordan önce ve sonra ölçüm yapılabilir. Bu testler ağrısızdır ve genellikle dakikalar içinde tamamlanır.

Tedavi

Astım tedavisinin temeli düzenli ilaç kullanımıdır. İlaçlar genellikle inhaler adı verilen, ağızdan nefesle kullanılan cihazlarla alınır. Tedavi planı kişiye özeldir ve doktor tarafından düzenlenir. Tamamlayıcı tedaviler, bu tıbbi plana ek olarak düşünülebilir; asla yerine geçmez.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği tedavi planını ve doğru inhaler kullanma tekniğini düzenli olarak uygulayın.
• Tetikleyicilerinizi belirleyip onlardan kaçının. Sigara dumanından uzak durun.
• Düzenli egzersiz yapın; egzersiz öncesinde uygun ısınma hareketleriyle başlayın.
• Stresle başa çıkmak için gevşeme teknikleri, nefes egzersizleri veya meditasyon deneyebilirsiniz; ancak bu yöntemler ilaçların yerine geçmez.
• Astım günlüğü tutarak belirtilerinizi ve hangi ortamlarda kötüleştiğinizi not edin.

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genellikle inhaler adı verilen cihazlarla kullanılır. Bazı ilaçlar hava yolunu hızla genişleterek rahatlama sağlar; bazıları ise düzenli kullanıldığında hava yollarındaki iltihabı azaltarak atakları önler. Doktorunuz, astımınızın şiddetine göre bu ilaçların hangilerini, ne sıklıkta kullanmanız gerektiğini belirler. Alerjik zemini olan bazı hastalara alerji aşısı (immünoterapi) önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astımın kendisi için cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak astımla birlikte görülen burun polipleri veya kronik sinüzit gibi sorunlar için ameliyat gerekebilir. Bu durum ilgili uzman tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Astımınızı iyi kontrol altında tutmak için ilaçlarınızı düzenli kullanın, tetikleyicilerinizi öğrenin ve kontrol randevularınıza gidin. Evde bir tepe akım ölçüm cihazınız varsa değerlerinizi düzenli kaydedin. Günlük yaşamınız nefes darlığı nedeniyle kısıtlanmıyorsa astımınız iyi kontrol altındadır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlarda bulunmaktan kaçının.
• Evinizi düzenli havalandırın, nemi azaltarak küf oluşumunu önleyin.
• Yatak ve yastıklarda toz akarlarına karşı alerjen koruyucu kılıflar kullanabilirsiniz.
• Polen mevsiminde pencereleri kapalı tutmak gibi önlemler alın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme genel sağlığınızı destekler. Astımı doğrudan iyileştiren sihirli bir diyet yoktur; ancak sağlıklı bir kiloda kalmak astım kontrolünü kolaylaştırır. Düzenli yürüyüş, bisiklet ve yüzme gibi aktiviteler akciğer sağlığınızı olumlu etkiler. Egzersize başlamadan önce doktorunuzun önerdiği şekilde ısının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, özellikle sık nefes darlığı yaşayan kişilerde kaygı ve strese yol açabilir. Bu normaldir; ancak bu durum günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı düşünün. Derin nefes ve gevşeme teknikleri kaygıyı azaltmada yardımcı olabilir.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir; ancak astım ataklarını büyük ölçüde önlemek mümkündür. Tetikleyicilerden kaçınmak, ilaçlarınızı düzenli kullanmak ve grip gibi enfeksiyonlara karşı önerilen aşıları yaptırmak atak riskini azaltır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık ve ağır astım atakları nedeniyle acil servise başvurular
• Kontrolsüz astım nedeniyle akciğer fonksiyonlarının zamanla azalması
• Uyku bozuklukları ve günlük aktivitelerde kısıtlanma
• Nadiren, ciddi nefes yetmezliği ve yaşamı tehdit eden durumlar

Uzun vadeli görünüm

Astım tedavi ve takiple çok iyi yönetilebilir. Çoğu insan düzenli tedavi aldığında normal, aktif ve kaliteli bir yaşam sürer. Erken teşhis ve doğru tedaviyle astım atakları önlenebilir, semptomlar kontrol altına alınabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.