Astım ve Egzersiz

Genel Bakış

Astım, akciğer içindeki hava yollarının hassaslaşması ve iltihaplanması sonucu daralmasıyla ortaya çıkan, ataklar halinde seyreden bir solunum hastalığıdır. Egzersiz, özellikle soğuk hava veya yoğun efor sırasında bazı kişilerde astım belirtilerini tetikleyebilir. Ancak bu, egzersizden uzak durmanız gerektiği anlamına gelmez. Doğru planlama ve tedaviyle astımlı kişiler de güvenle spor yapabilir.

Astım dünyada ve Türkiye'de her yaştan insanı etkileyen yaygın bir hastalıktır. Egzersize bağlı astım belirtileri ise astımlı kişilerin büyük çoğunluğunda zaman zaman görülür. Astımı olmayan kişilerde bile ağır egzersiz sonrası kısa süreli hava yolu daralması olabilir.

Astım her yaşta başlayabilir; çocuklarda ve genç erişkinlerde daha sık görülür. Egzersize bağlı astım belirtileri en sık okul çağı çocukları ve genç yetişkinlerde ortaya çıkar. Ailesinde astım veya alerji olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı veya ıslık sesi gibi nefes alma
• Kuru öksürük, özellikle egzersizden sonra
• Egzersize devam edememe veya çabuk yorulma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuk egzersiz sırasında durup nefes nefese kalıyor
• Oyun oynarken öksürük veya hırıltı ortaya çıkıyor
• Çocuk spordan kaçınıyor veya göğsünün ağrıdığından şikayet ediyor
• Okulda beden eğitimi dersine katılamıyor

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı daha çok yürüyüş veya merdiven çıkma gibi günlük aktivitelerde fark edilir
• Kalp hastalığı gibi ek rahatsızlıklar nedeniyle belirtiler karıştırılabilir
• Göğüs ağrısı olmaksızın öksürük, yorgunluk veya nefes almakta zorlanma
• Egzersiz kapasitesinde belirgin azalma

Nedenler

Ana nedenler

• Egzersiz sırasında hızlı nefes alıp vermenin hava yollarını kurutması ve soğutması
• Soğuk hava, kuru hava veya klorlu ortamlar gibi tetikleyicilere maruz kalmak
• Virüs enfeksiyonları, alerjik maddeler veya hava kirliliği varken yapılan egzersiz
• Uzun süre kontrolsüz kalan astım nedeniyle hava yollarının aşırı duyarlı olması

Risk faktörleri

• Astım tanısı veya alerjik hastalık öyküsü (saman nezlesi, egzama gibi)
• Ailede astım varlığı
• Sigara kullanımı veya pasif sigara maruziyeti
• Obezite
• Soğuk iklimlerde yaşamak veya yüzme gibi klorlu ortamlarda spor yapmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Egzersiz sırasında veya sonrasında tekrarlayan öksürük, hırıltı veya nefes darlığı
• Spor performansının belirgin şekilde düşmesi
• Gece uykudan uyandıran nefes problemi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Herhangi bir egzersiz programına başlamadan önce genel sağlık kontrolü
• Astım tanısı aldıktan sonra düzenli takip
• Kullandığınız ilaçların etkisiz olduğunu düşünüyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle ayrıntılı bir görüşme yapar; belirtilerinizi, egzersiz alışkanlıklarınızı ve aile öykünüzü dinler. Ardından akciğer fonksiyon testleri ile hava yollarınızın daralıp daralmadığını değerlendirir. Egzersizle tetiklenen astımı belirlemek için bazen egzersiz testi veya provokasyon testi yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp güçlü şekilde üfleyerek akciğer hacmini ve hava akışını ölçer
• Tepe akım ölçümü (PEF): Evde kullanılan küçük bir cihazla günlük nefes gücünü izler
• Egzersiz testi: Koşu bandı veya bisiklet üzerinde yapılan kontrolü efor sonrası akciğer fonksiyonlarını ölçer
• Alerji testleri: Belirtileri tetikleyen alerjenleri bulmak için yapılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuzun isteyebileceği testler genellikle ağrısızdır ve birkaç dakika sürer. Spirometri sırasında ağızlığa üflerken kısa süreli zorlanma hissedebilirsiniz. Sonuçlara göre doktorunuz size bir astım tedavi planı hazırlar ve egzersiz önerileriyle birlikte birebir anlatır. Endişelerinizi doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı, belirtileri kontrol altına almak ve atakları önlemektir. Egzersizle ilişkili astımda özellikle egzersiz öncesi hazırlık, ısınma ve soğuma önemlidir. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz size en uygun planı belirler. İlaçlar düzenli kullanıldığında astım belirtileri çoğunlukla önlenebilir.

Evde kişisel bakım

• Egzersizden önce mutlaka 10-15 dakika hafif ısınma yapın
• Soğuk ve kuru havalarda ağız yerine burundan nefes almaya çalışın veya atkı benzeri bir örtüyle ağzınızı kapatın
• Egzersiz sırasında yanınızda doktorunuzun önerdiği rahatlatıcı ilacı bulundurun
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu veya polen mevsiminde dışarıda egzersiz yapmaktan kaçının
• Egzersiz sonrası soğuma hareketleri yapın ve vücudunuzu dinleyin

Tıbbi tedaviler

Astım tedavisinde kullanılan ilaçlar iki ana gruptur: ani belirtileri rahatlatmak için kullanılan hızlı etkili ilaçlar ve hava yolundaki iltihabı azaltarak atakları önleyen koruyucu ilaçlar. Doktorunuz, kontrol düzeyinize göre bu ilaçları reçete eder. Bazı kişilerin egzersizden önce bir doz rahatlatıcı ilaç kullanması gerekebilir; bu kararı yalnızca doktorunuz vermelidir. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız ve kullanım tekniğini doktorunuzla birlikte öğrenmeniz çok önemlidir.

Bu durumla yaşamak

Astımla yaşarken en önemli şey, doktorunuzla birlikte hazırladığınız astım eylem planını bilmek ve uygulamaktır. Bu plan; hangi ilacı ne zaman kullanacağınız, belirtilerle nasıl baş edileceği ve ne zaman acil yardım alınacağı gibi bilgileri içerir. Günlük yaşamınızda tetikleyicilerden uzak durarak ve düzenli kontrolle astımınızı büyük ölçüde kontrol altında tutabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyuyun
• Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun
• Evde toz, nem ve evcil hayvan tüyü gibi tetikleyicilere karşı önlemler alın
• Düzenli fiziksel aktiviteyi hayatınıza ekleyin
• Stres yönetimi tekniklerini (nefes egzersizleri, meditasyon) deneyin

Diyet ve egzersiz

Astım ve egzersiz çelişkili değildir. Düzenli egzersiz, akciğerlerinizi güçlendirir, bağışıklığınızı destekler ve genel sağlığınızı iyileştirir. Hangi sporun size uygun olduğunu doktorunuzla konuşarak belirleyin. Genellikle yüzme, yürüyüş, bisiklet ve yoga gibi aktiviteler iyi seçeneklerdir. Dengeli ve sebze-meyveden zengin beslenme de bağışıklığı destekler; ancak astımı tamamen iyileştiren özel bir diyet yoktur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım ve egzersiz korkusu, kaygı ve stres yaratabilir. Bu duygular belirtileri daha da kötüleştirebilir. Egzersizin kaygıyı azaltıcı etkisinden yararlanmak için güvenli bir ortamda, planlı şekilde başlamak önemlidir. Kendinize karşı nazik olun; her gün azar azar ilerleyin. Kaygınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Unutmayın, bu süreçte yalnız değilsiniz.

Önleme

Astımın temel olarak tamamen önlenmesi mümkün değildir, ancak egzersize bağlı astım belirtileri büyük ölçüde önlenebilir. Düzenli doktor kontrolü, tedaviye uyum, tetikleyicilerden kaçınma ve doğru egzersiz planı ile atak riski belirgin şekilde azalır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları astımlı bireylerde solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı atakları önlemeye yardımcı olabilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuza danışmanız önemlidir.

Tarama programları

Sağlıklı bireylerde rutin astım taraması yapılmaz. Ancak tekrarlayan öksürük, hırıltı veya egzersiz sonrası nefes darlığı yaşıyorsanız doktora başvurmanız erken tanı ve tedavi şansı sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmeyen veya kötü kontrol edilen astım, akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasara yol açabilir
• Egzersize bağlı ciddi ataklar yaşam kalitesini düşürür, okul ve iş gücü kaybına neden olur
• Ağır ataklar yaşamı tehdit eden boyutlara ulaşabilir

Uzun vadeli görünüm

Astım tamamen ortadan kalkmasa da doğru tedavi ve yaşam tarzı önlemleriyle belirtiler çoğu zaman çok iyi kontrol edilir. Tedavisine uyan ve düzenli spor yapan astımlı bireyler, aktif ve dolu bir yaşam sürebilir. Önemli olan astımınızın kontrolünü sağlamak ve bunun için doktorunuzla işbirliği yapmaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.